scieee Open visual document viewer

Hidalgos del Ribeiro de Avia: la casa de Candendo en San Miguel de Lebosende (Leiro), siglos XVI-XVII

Rodríguez Palmeiro, Iago

Abstract

O propósito deste artigo é dar a coñecer os primeiros resultados das nosas investigacións respecto da familia González Candendo, oriúnda de San Miguel de Lebosende, concello de Leiro. A súa historia remóntase até finais do século XVI e conclúe nos inicios do XVIII, coa súa unión a unha rama secundaria dos Garza Quiroga de Tor. Con tal obxecto, basearemos a nosa análise en dous puntos principais: a xenealoxía e o patrimonio, alicerces fundamentais para comprender a orixe e a evolución socioeconómica dos seus membros. Con iso pretendemos brindar unha pequena contribución ao coñecemento deste grupo social na área ourensá e, por extensión, na Galicia rural interior

Full text

HIDALGOSDELRIBEIRODEAVIA:LA CASADECANDENDOENSANMIGUELDE LEBOSENDE(LEIRO),SIGLOSXVI-XVII* IagoRod íguezPalmei o Uni e sidaddeSan iagodeCompos ela CUADERNOS DE ESTUDIOS GALLEGOS, LXI Núm. 127 (ene o-diciemb e 2014), págs. 81-115 ISSN: 0210-847X DOI: 10.3989/ceg.2014.127.03 * Es e abajoseinsc ibeenelma codelP oyec odeIn es igación“Pa oquiaycomunidad u- alenGalicia,c.1450-c.2000,código:HAR2009-13304/HIST”, inanciadopo elMinis e iode Economía y Compe i i idad y es á sub encionado con una beca pe enecien e al Subp og ama de Fo macióndelPe sonalIn es igado (BES-2010-032147),dependien edelMinis e iodeEcono- míayCompe i i idad.Lassiglasyab e ia u asempleadasenélsonlassiguien es:a .ci =a ículo ci ado;ed.,eds.=edición/edi o ,-a,ediciones/edi o es,-as;di .,di s.=di ec o ,-a/di ec o es, -as;ibíd.=ibídem;íd.=ídem;núm.,núms.=núme o(s);op.ci .=ob aci ada;pág.,págs.= página(s); ., s.= omo(s); .= éase, ide.Que emosag adece lacolabo acióndelp o eso Pe- ge oSaa ed aFe nándezyelapoyodocumen aldelA chi oHis ó icoUni e si a iodeSan iago en la elabo ación de es e a ículo. Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 HIDALGOSDELRIBEIRODEAVIA:LACASADECANDENDO ENSANMIGUELDELEBOSENDE(LEIRO),SIGLOSXVI-XVII Resumen El p opósi o de es e a ículo es da a conoce los p ime os esul ados de nues as in- es igacionesal espec odela amiliaGonzálezCandendo,o iundadeSanMiguelde Lebosende, ayun amien o de Lei o. Su his o ia se emon a has a inales del siglo XVI yconcluyeenlosiniciosdelXVIII,consuuniónauna amasecunda iadelosGa za Qui ogadeTo .A ale ec o,basa emosnues oanálisisendospun osp incipales:lage- nealogía y el pa imonio, pila es undamen ales pa a comp ende el o igen y la e olución socio-económicadesusmiemb os.Conellop e endemosb inda unapequeñacon ibu- ción al conocimien o de es e g upo social en el á ea u al o ensana y, po ex ensión, en la Galicia in e io . Palab ascla e: Hidalguía, genealogía, economía, capellanía, ob a pía. FIDALGOSDORIBEIRODEAVIA:ACASADECANDENDOEN SANMIGUELDELEBOSENDE(LEIRO),SÉCULOSXVI-XVII Resumo O p opósi o des e a igo é da a coñece os p imei os esul ados das nosas in es igacións espec oda amiliaGonzálezCandendo,o iúndadeSanMigueldeLebosende,concello de Lei o. A súa his o ia emón ase a é inais do século XVI e conclúe nos inicios do XVIII,coasúauniónaunha amasecunda iadosGa zaQui ogadeTo .Con alobxec- o, basea emos a nosa análise en dous pun os p incipais: a xenealoxía e o pa imonio, alice ces undamen ais pa a comp ende a o ixe e a e olución socioeconómica dos seus memb os.Conisop e endemosb inda unhapequenacon ibuciónaocoñecemen odes- e g upo social na á ea ou ensá e, po ex ensión, na Galicia u al in e io . Palab ascla e: Fidalguía, xenealoxía, economía, capelanía, ob a pía. NOBILITYOFTHERIBEIRODEAVIA:THE HOUSEOFCANDENDOINSANMIGUELDE LEBOSENDE(LEIRO),16TH-17THCENTURIES Abs ac The pu pose o his a icle is o p esen he i s esul s o ou in es iga ions conce ning heGonzalezCandendo amily,na i e oSanMigueldeLebosende,councilo Lei o. I s his o y goes back o he la e six een h cen u y and ends in he ea ly eigh een h, wi h i sunion oaseconda yb ancho Qui ogaGa za amily.To hisend,wewillbaseou  analysis on wo main poin s: he genealogy and he i age, essen ial mains ays o unde - s and heo iginandsocio-economicde elopmen o i smembe s.Ou aimis op o ide a small con ibu ion o he unde s anding o his social g oup in he u al a ea o Ou ense and, by ex ension, in he inland Galicia. Keywo ds: Nobili y, genealogy, economy, chaplaincy, pious wo k. Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 In oducciónyobje i os Labajanoblezagallega,alaquealgunosau o esiden i icanconla i- dalguía1, es el g upo social in e media io po excelencia de la Galicia mode na2.Su gidaalasomb adela iejanoblezamedie alymedian e 1 El é mino“hidalguía”alude,enp opiedad,alconcep oosi uaciónju ídicaqueenglobaa odoel conjun odeles amen op i ilegiado—lanobleza—y,po consiguien e,u iliza losólopa aiden i- ica aunapa ede e minada—lamenosencumb ada—delamisma esul a o malmen ee óneo: ju ídicamen e, hidalgos y nobles e an análogos, pues los hidalgos e an los nobles y los nobles e an loshidalgos.Ellonoobs apa aquese econozcanlasg andesdesigualdades—noju ídicas—que sedabanden odees eg upoencuan oa iqueza,pode yposicióno econocimien osocial;deahí, ladis incióncomúnmen eacep adaen eal a,mediaobajanobleza,oen enobleza i ulada,noble- zaco po a i aosimplehidalguía(losp ime osexhibíansume cedo í ulodel eino,lossegundos su pe enencia a ó denes y co po aciones con p ueba, y los úl imos sólo a su condición de sang e po líneade a ón).Es omismo,aunqueconunsen idodi e en e—en elaciónsóloconel econo- cimien osocialyju ídico(an igüedadyno o iedad)ynoencuan oalp i ilegioinhe en e—, enía ambiénsu e lejooco espondenciaenlasusualesdis incionesquepo en oncessehacíaen ela hidalguía no o ia, la hidalguía en p opiedad o la hidalguía de p i ilegio, po ello, no e a igual se condedeAma an equehidalgodego e a,aunqueambosindi iduospe eneciesen o malmen e a la hidalguía. (Ag adecemos a Edua do Pa do de Gue a a y a Pege o Saa ed a las p ecisiones al espec o). 2 Es e g upo social ha sido obje o de nume osas in es igaciones en el ma co de la his o iog a ía compos elana, . Ramón Villa esPaz, La p opiedad de la ie a en Galicia,1500-1936,Mad id, SigloXXI,1982;Pege oSaa ed aFe nández, Economía, polí ica y sociedad en Galicia. La p o incia de Mondoñedo, 1480-1830,San iagodeCompos ela,Conselle íadaP esidencia,1985; Luis Domínguez Cas o, Viños, iñas e xen es do Ribei o. Economía e pa imonio amilia , 1810-1952,Vigo,EdiciónsXe ais,1992;PazLei ósdelaPeña,“LacasadeFon e iz”,Bole ín Au iense,XXIII(1993),págs.197-237;JoséLuisDíazCas o e de-Lodei o, El seño ío de de la Casa de Sonán en su ju isdicción, gobie no y hacienda du an e los siglos XVI al XX, Pa- d ón,No oSéculo,1995;Ví o ManuelMiguésRod íguez,“OdominiodaCasadeSanFizde Asma: E olución e in e sión dun dominio idalgo du an e o an igo éxime”, Cuade nos de Es udios Gallegos,XLII(1995),págs.39-67,Ví o ManuelMiguésRod íguez, A idalguía galega: un b e e enxe ga his ó ico a a és da Casa de San Fiz de Asma e ag egadas, San iago de Compos- ela,Tó culo,1997,Ví o ManuelMiguésRod íguez, As e as, as pousas e os inculei os. A idalguía galega na Época Mode na,Sada,EdiciónsdoCas o,2002;An onioP esedoGa azo, Os de ancei os dos pazos: economía e es a exias sociais da pequena idalguía u al na Galicia in e io (ss. XVI-XVIII),San iagodeCompos ela,So eloBlanco,1997,An onioP esedoGa a- Recibido/Recei ed:12/05/2014 Acep ado/Accep ed:03/09/2014 IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 84 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 un la go p oceso, adecuadamen e cons a ado po la his o iog a ía, se consolida comounapiezabásicaeneleng anajepolí ico,socialyeconómico.Suex ao - dina io ascenso desde las capas humildes de la comunidad has a la posición dominan equede en aenlaconclusióndelAn iguoRégimensólopuedeex- plica se a a és de una se ie de mecanismos, bien compensados, de p omoción polí ica, económica, social y cul u al. En es e len o desa ollo, los hidalgos se zo,“Apequena idalguía u aleapa ce íadegando:ACasadaF agadeSanXiaodeCa ballo -F iol-,1680-1800”,Cuade nos de Es udios Gallegos,109(1997),págs.53-78,An onioP esedo Ga azo,“Losing esoseconómicosdeunhidalgogallego: en asynegociosdedonBlasMa ía Rubiños(1772-1810)”,In es igaciones His ó icas. Época mode na y con empo ánea, 19 (1999), págs.11-37,An onioP esedoGa azo, Dueñosyseño esdecasas, o esypazos, 1500-1900: (con ibución al es udiodela idalguía gallega), esis doc o al inédi a, San iago de Compos ela, 2001,An onioP esedoGa azo, “Pa imonio y adminis ación p i ada en la hidalguía gallega du- an e el An iguo Régimen a a és del ejemplo de la Casa de Noceda”, Es udis d’His ò ia Ag a ia. Homena ge al D . Emili Gi al i Ra en ós,17(2004),págs.719-728,An onioP esedoGa azo, A idalguía galega an e a c ise do an igo éxime: (1812-1868),San aComba,T esC es,2006,An o- nio P esedoGa azo,“Ocle osecula galegodeo ixe idalganaÉpocaMode na:unhapode osa eli e local”, Compos ellanum,LII(2007),p.651-170,An onioP esedoGa azo, A idalguía gale- ga: es udos sob e a ep odución social dos idalgos na Galicia Mode na, San iago de Compos ela, Lós ego,2008,An onioP esedoGa azo, “Hidalgos y casas hidalgas en la p o incia de Ou ense enlaEdadMode na”,enMa íaLópezDíaz(ed.),Cuade nos Feijonianos de His o ia Mode na IV,San iagodeCompos ela,Anda i a,2013,págs.65-105;Isid oGa cíaTa o, La Casa de Ou- a elo en Valdeo as. Fo mación y desa ollo de su pa imonio (siglos XIV-XX),Mad id,G á icas Lou ei o,2001;Anas asioSan osIglesiasBlanco, A Casa de Xunquei as nos séculos XVIII e XIX. Con ibución ó es udio das economías idalgas,Valga,ConcellodeValga,2004,Anas asio San os IglesiasBlanco, La Casa de Ama an e, siglos XVI-XIX,San iagodeCompos ela,Uni- e sidadedeSan iago,2008;FelipeCas oPé ez, A Casa de Vallada es: o mación e e olución do pa imonio dunha amilia dominan e na Pon e ed a do An igo Réxime,Pon e ed a,Depu ación P o incial,2004;Ví o ManuelMiguésRod íguez. y An onio p esedoga azo, “Los p i ilegia- dos”,enIsid oDube Ga cía(coo d.),His o ia de la Galicia Mode na,San iago,Uni e sidadde San iago,2012,págs.269-317;JoséLuisDíaz Cas o e de-Lodei o, Mo gados e xu isdicións na e a econdadodeTaboada, séculos XV-XVIII,Gun ín,AsociacióndeAmigosdoMos ei o deFe ei adePalla es,2012;Ca losAnd ésGonzálezPaz (ed.), El Pazo de To a : espacios, pe spec i as, iempos,San iagodeCompos ela,CSIC,2012(Col.Monog a íasde“Cuade nosde Es udiosGallegos”,12);IagoRod íguezPalmei o, “La idalguía en el in e io de la p o incia de Lugo.SiglosXVI-XIX”,enEliseoSe anoMa ín(coo d.),De la ie a al cielo. Líneas ecien es de in es igación en his o ia mode na,Mad id,CSIC,págs.839-856,IagoRod íguezPalmei o, “La ida co idiana de la idalguía gallega en el in e io de la p o incia de Lugo. Las casas de Vi igo (Na iadeSua na),He midayMo ei as(Qui oga).SiglosXVIIIyXIX”,enMa íaJoséPé ezÁl- a ez,Lau eanoManuelRubioPé ez,Al edoMa ínGa cía(eds.);F anciscoFe nándezIzquie do (col.), Campo y campesinos en la España Mode na. Cul u as polí icas en el mundo hispano, ol. II,León,FundaciónEspañoladeHis o iaMode na,págs.1497-1505,IagoRod íguezPalmei o, “Fidalgos gallegos en el ocaso de la mode nidad. Apun es de su pa imonio a a és de los in en a- iosdelaCasa-To edeBasille(Ba alla)ylaCasadeCandendo(Lei o).SiglosXVIII-XIX”,[en p ensa];IsolinaRioneg oFa iña,“Una amiliadepode delaéli eo ensana:losBoán”,enMa ía LópezDíaz(ed.),Cuade nos Feijonianos…op. ci .,págs.107-127. 85 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 con ie en en el pa adigma de mo ilidad de una sociedad conside ada adicio- nalmen e como inmo ilis a. Al a a se de una in es igación en cu so, hemos cen ado nues o análisis en dos pun os esenciales: la genealogía y el pa imonio, a la espe a de pode ex ende el mismo a las es a egias sociales y la ida co idiana. A al e ec o, des- c ibi emos, en p ime luga , la e olución genealógica amilia , apoyada en los da osqueposeemospa a,seguidamen e, aza unesbozodesuexpansiónpa i- monial, de eniéndonos en las polí icas de cada uno de los seño es. Todo ello nos pe mi i á comp ende mejo el c ecimien o social y económico de es os hidalgos o ensanos,humildesenunp incipio,pe oquealcanzanun ele an edesa ollo me ced al me cado de la ie a y el come cio del ino. Fuen esyme odología El ondodelquenoshemosse idoenes e abajoseencuen adeposi a- do en el A qui o His ó ico Uni e si a io de San iago (ARG), en su sección de A chi osFamilia es.Cons adecincomazosdedocumen aciónquealbe gan esc i u as de los siglos XVI, XVII, XVIII y XIX, dis ibuidas a endiendo a su ipologíaylocalizacióngeog á ica.Losmazoses ándi ididosasu ezenle- gajosyés osennúme os,quepuedencon ene unoo a iosdocumen os.Enel siguien ecuad o(Tabla1), e lejamosladi isióncuan i a i aycuali a i adel a chi o es udiado. Tabla1.O ganizacióndelA chi odelaCasadeCandendo Mazos Legajos Núme os Documen os Tipologías 1º 3 47 57 Documen ación amilia y pa imonial (capilla) 2º 3 20 18 Documen ación económica 3º 3 7 101 Documen ación pa imonial (pa oquias) 4º 9 19 89 Idem. 5º 8 17 48 Idem. 5 26 110 313 Fuen e:A chi oHis ó icoUni e si a iodeSan iago,A chi osFamilia es,78-82. Es a uen eeselp oduc odelaac i idadsocialyeconómicaquela amilia a gene ando en su e olución his ó ica. Cons a p incipalmen e de esc i u as de ipo pa imonial, cen adas en esencia en la segunda mi ad del siglo XVI y el IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 86 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 XVII,e apasca ac e izadaspo unaexpansiónpaula ina.El olumendocumen- aldecaeenelXVIIIhas acasidesapa ece enelXIX,debidoaquelaCasaes asimiladaen1711po losQui ogaTaboada,ypasaa o ma pa edeundispe so pa imonio, dis ibuido po las p o incias de Pon e ed a, Ou ense y Lugo. Alcon a iodeloquesuelesucede enlosa chi os amilia es3,elqueaquí nosocupamues aunele adog adodeo ganización,cons uidaenbasea olu- minososconjun osque eúnenlasesc i u asconuna ela i ao denaciónc ono- lógica y ipológica. Además, los cuidados dispensados en el A qui o His ó ico Uni e si a io de San iagohanconseguidoqueladocumen aciónlleguehas a noso osenóp imascondicionesdeconse ación.Ellonoimpidequeel on- doseencuen eincomple o,máximecuandonosde enemosaanaliza ladocu- men ación amilia ,p ác icamen einexis en edespuésdelaño1700.Es edé ici  a ojaunase iededudasenlasucesiónqueesp eciso ellena conelapoyode o os ondos, ya sean documen ales o bibliog á icos. Así pues, hemos empleado egis os deposi ados en el A chi o do Reino de Galicia(ARG), undamen almen eplei osquesos ienenlosmiemb osdela a- milia con o os hidalgos, campesinos o con a el monas e io de San Clodio do Ribei o de A ia, p incipal pode económico del en o no del sola . Amén de es- os, hemos ecu ido a a ios plei os po he encia conse ados en el A chi o de la Real Chancille ía de Valladolid (ARChV), con el ánimo de dilucida el o igen delosQui ogaTaboada, amiliaenlaquedesemboca á,enúl imo é mino,el pa imonio de la Casa de Candendo. GenealogíadelaCasadeCandendo4 El20deno iemb ede1555,enlosp o undos alles i ícolasdelRibei ode A ia,GonzalodoCandendo5,hidalgo na u aldelapa oquiadeSanMiguelde Lebosende,hacía edac a su es amen oan eelesc ibanoRod igoPé ez6. En él es ipulabacomosusúnicoshe ede osasushijosPed oGonzálezySabinaGon- 3 Recien emen e, hemos e ec uado una e isión his o iog á ica de los abajos del ámbi o galaico quesebasanenes a uen e, .IagoRod íguezPalmei o, “Los a chi os amilia es y la his o ia u al. Re isión his o iog á ica y pe spec i as de u u o” [en p ensa]. 4 Ve AnexoI:Á bolgenealógicodelaCasadeCandendo,(ss.XVI-XVIII) 5 Las uen esnoa es iguansu iliación,aunqueposiblemen e uesehijodeLopodoCandendoy Leono deAl es,pa ejaqueconocemosme cedaunaesc i u ade o oo o gadapo elmonas e io deSanClodiodoRibei odeA iaen1506.A qui oHis ó icoUni e si a iodeSan iago,(enadelan- eAHUS),A chi osFamilia es,80,leg.1,núm.1,doc.1.Elcomplemen o oponímicoCandendo es á inculadoalluga delmismonomb e,enla elig esíadeSanMigueldeLebosende,pa amás in o mación, . F u os Fe nándezGonzález, O pad ón de San Clodio de 1580: es udio his ó ico e onomás ico,San iagodeCompos ela,AsociaciónGalegadeOnomás ica,2008,pág.118. 6 AHUS,A chi osFamilia es,78,leg.1,núm.1. 87 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 zález,pa iendosupa imoniode o maequi a i aen eambos,ydejándolosa la u eladedeMa ga i aFe nández7,suesposaymad edelos e oños.Deigual mane a, y pa a cos ea su sepul u a, dejó a la ob a de la iglesia un cañado de ino blanco y al monas e io de San Clodio, un moyo de la misma especie. Ped oGonzálezdeCandendose áel e dade oa í icedelaexpansiónde es a amilia. Su igu a esal a en la his o ia genealógica, como esponsable de la undacióndeunacapellaníay ínculoenlaiglesiadeLebosende,dequiensu nie o se ía el p ime pa ón. A pesa de la ex ensa documen ación pa imonial quelegó,nohemospodidocons a a elnomb enilap ocedenciadesucónyuge, pe o sí el de su único e oño, Ped o Alonso de Chan ada8. En su amplio es a- men o pidió se en e ado en la capilla de Nues a Seño a del Rosa io en San MigueldeLebosende9. Ped oAlonsodesposóaMa íaGonzález,cuya iliaciónnosesdesconocida. Losescasosdocumen osquesob eélhanquedadodemues anquelle óacabo unade ensalegaldelahe enciaybienesquesuhijohabía ecibidocomopa- ón inicial de la capellanía. P ime o en la Real Audiencia de Co uña, en cuyo luga seejecu óelemba godeloshabe esdelmencionadoPed oen1611,po  inicia i adeMa eoÁl a ezdeBus aman e,alcaldemayo delReinodeGalicia, bajolasacusacionesdehabe p ac icadousu a;yluegoenlaChancille íade Valladolid,dondeen1612se e ocóes asen enciaydichasposesiones ue on ein eg adas10.Ladecisión ueapeladapo el iscalpe osecon i móel30de oc ub e y ue expedida Real Ca a Ejecu o ia pa a e i ica la11. Así pues, don And és Alonso de Chan ada, hijo de Ped o Alonso y nie o de Ped oGonzález,seins i uyócomop ime pa onodelacapilladelaVi gendel Rosa io en Lebosende y seño de la Casa de Candendo. Con is as a ac ecen a suposiciónsocial,en ablóma imonioconlahidalgadoñaMa íaPa doRi a- denei a,he manadel egido delaciudaddeO ensedonJuanPa dodeUlloa 7 Desconocemossuascendencia,aunquesuma idodesg analasencillado equeapo óalma- imonio: 8 ca adu as de iña en dis in os luga es de Lebosende, una cuba de ino, un po e y una calde adecob enue os,másuna cacon12sábanasdelienzoensuin e io .Ibídem. 8 F u osFe nándezindica,ensues udioonomás ico,queelcomplemen o“deChan ada”apa ece siemp e asociado a pa ien es de los Candendo, . F u os Fe nándezGonzález, O pad ón de San Clodio… op. ci ., pág. 119. 9 AHUS,A chi osFamilia es,78,leg.1,núm.6.Másadelan e,nosde end emosenes eimpo - an e documen o. 10 Ibídem,núm.7.Unacopiadelplei osehallacus odiadaenelA chi odelaRealChancille ía, . A chi odelaRealChancille íadeValladolid(enadelan eARChV),Plei osci iles,Pé ezAlonso (F),caja1862,1. 11 Ibídem,Regis odeEjecu o ias,caja2120,14. IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 88 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 y And ade12.Es eenlacenecesi ódeap obaciónpapalenelaño1655po se  los con ayen es amilia es en e ce g ado de consanguinidad13, pe o esul ó emendamen ebene iciosopa alosCandendo,po quelespe mi ióes ablece  elación con una amilia inme sa en el ámbi o concejil o ensano14. DonAnd ésAlonsoydoñaMa íaPa do u ie oncinco ás agos,deloscua- les es ue on a ones: don An onio Candendo, don And és (sace do e), don Beni o;ydosmuje es:doñaTe esaydoñaJacin a.Elpad edejóes ipuladoen susúl imas olun ades(1655)quelamad edebíae ec ua unamejo ade3ºy 5ºsob eunodeloshijos15.És a,po su es amen ode1670,eligióadonBeni o como ecep o ,aunquelasucesióndelacapellanía ecayóendonAn onio,elp i- mogéni o16.Eno aesc i u a,doñaMa íahaceunadonaciónadonAnd éspa a quepudieseo dena se,conbienespo  alo de1800ducados17. Sus dos hijas con aje onma imonio,unaconPed odeRi e a,dequien u opo descenden- ciaaunaniñallamadaBeni aRi e a;ylao aconLo enzodeNoboa,conquien engend ódosniños:donJuanydoñaMa ía. DonAnd és,clé igo, es aen1710y undaunacapilladedicadaalaVi gen delRosa io,designandocomohe ede oalhijodesusob inadoñaBeni aRi e- a,quealasazónes ácasadaconJoséBena idesQui oga.Ademásag egauna po ciónde en aalacapillac eadapo Ped oGonzálezdeCandendo18. Es e es amen ose ámodi icadopo uncodicilode1711enelcualsees ipulaque 12 En elaciónaes eenlaceexis endosdocumen osdedo e echadosen1619y1629, espec i a- men e.Enelp ime o,donJuanes ipulacomodo epa asuhe manalalegí imamás1000ducados dea11 ealesydonAnd és,con ayen e, ijaaquellosbienesmueblesy aícesque u ie ealmo- men o de su allecimien o, siemp e y cuando hubie e descendencia. En el segundo con a o, don Juanp ome elamismado eydonAnd éses ipulacomo alladécimapa ede odossusbienescon las mismas condiciones. El p ime documen o se halla en A chi o del Reino de Galicia (en adelan e ARG),RealAudiencia,C5574-25-;yelsegundoenAHUS,A chi osFamilia es,78,leg.1,núm.8. 13 Ibídem,núm.10. 14 DonJuanPa doob u ola egidu íamedian ep o isióndelobispoy omóposesióndelca goel 16deoc ub ede1614.Al espec o,me emi oaMa íaLópezDíaz, Ju isdicción e Ins i uciones locales de la Galicia me idional (XVI-XVIII),Vigo,Se izodePublicaciónsdaUni e sidadede Vigo,2011,pág.195. 15 AHUS,A chi osFamilia es,78,leg.1,núm.9. 16 Ibídem,núm.12. 17 Ibídem, núm. 11. La dedicación de los segundones al mundo eligioso e a una es a egia ecu- en edelas amiliashidalgas,quepe seguíanconellonosóloel alo simbólicodecon a ensus ilasconunpa ien eeclesiás ico,sino e o za suspa imoniosconlasapo acionesdelosclé igos en el momen o de su mue e. Sob e es e pa icula , . An onio P esedoGa azo, “O cle o secula galego de o ixe idalga na época mode na: unha pode osa eli e local”, Compos ellanum, 52(2007), págs.651-670. 18 AHUS,A chi osFamilia es,78,leg.1,núm.22. 89 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 es a en a se en ienda adjudicada a la capilla es ablecida po él, no a la de su abuelo Ped o19. Po supa e,elhe manomejo ado,donBeni o,cedeen1712,median euna donación in e i os odos sus bienes muebles y aíces, censos, en as, de echos yacciones,asusob inonie odonIgnacioQui ogaTaboada20, con inuado de la línea como e emos más adelan e. La sucesión de don An onio Candendo no es á exen a de li igios. Conc e- amen e,unademandadesumad edoñaMa íapues acon alamisiónenpo- sesión de los bienes solici ada po el p ime o en la Real Audiencia del Reino deGaliciaen165621.És a eclamabanohabe luga aldis u edelosbienes mien asnole ue asa is echalado equesuhe manolehabíadejadoes ipulada pa asucasamien ocondonAnd ésAlonsodeChan adayqueés ehabíagas ado enla emodelacióndelaCasadeCandendo;además,solici abaunapensiónali- men icia pa a ella y sus hijos meno es. El ibunal alló a a o de don An onio, o o gándolelaposesióndel ínculoycapellanía,acondicióndequesa is iciese los eque imien osin e pues ospo sup ogeni o a. Así pues, as es os a a a es legales, don An onio Candendo Pa do Ri ade- nei a se ins i uye como seño de la Casa, su capilla y ob a pía, en el e ce cua o delsigloXVII.Pocodespués, omaes adocondoñaAnaMa íaPungínVilla- ma ín,queconcibe eshijos:elcapi ándonJuanAn onio,doñaBeni aydoña Micaela.Ensusúl imasdisposiciones,e ec uadasen1685,elpad ees ipulaque si su hijo a ón cumple unas de e minadas condiciones (alimen a , es i y do a co ec amen e a sus dos he manas) ag ega á odos sus bienes al ínculo o iginal, pa aquesup imogéni ololle ecomohe ede o22. Al ma gen de su ma imonio, apa eceensu es amen ounahijana u al,denomb eAna,quep o esacomo monjaenelcon en odeSan aCla adeAlla iz,yaquiendeja12ducadosanua- les. DonJuanAn onioen egaunin o mean eelalcaldemayo delaju isdic- cióndeSanClodiopa ap oba quee aelúnicohijo a óndedonAn onio23, y sushe manasleo o gansendospode esconelobje odequecob elasdeudas quequedasenpendien esenel es amen odesupad e24.Noobs an e,donJuan 19 Ibídem,núm.23. 20 Ibídem,núm.24. 21 ARG,RealAudiencia,C5574-25-. 22 AHUS,A chi osFamilia es,78,leg.1,núm.14.Unacopiaseencuen adeposi adaenelA chi- odelReino, .ARG,RealAudiencia,C5574-25-. 23 AHUS,A chi osFamilia es,78,leg.1,núm.15. 24 Ibídem,núm.16. IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 96 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 La e apa de las inculaciones en el ánsi o del siglo XVI al XVII: la ac i idad expansionis a de Ped o González de Candendo. Lasope acionesqueacabamosdeanaliza comienzanape ila elpa imonio del sola , pe o, a la ho a de hace e e encia a su ex ensión, es imp escindible de ene nos en la igu a del exponen e más no able de la amilia: don Ped o Gon- zálezdeCandendo40.Sunomb eapa eceeng ancan idaddeesc i u as, e lejo de su in ensa ac i idad come cial en p o del c ecimien o económico: comp as, pe mu as, censos, obligaciones… pe gaminos donde se suceden con a os sob e casas, iñas, lab adíos, mon es, p ados, hó eos, molinos…e c., con la pa icu- la idad de se a a siemp e de bienes aíces, y no de en as. Es a he e ogeneidad dein e encionescon as aconlap ác icaausenciade o os,pues oque an sólo ecibeunopo pa edel ec o delaiglesiadeSan aMa íadeLamas,que ecompensó así, su apoyo en un plei o con a el obispado de Ou ense41. G á ico3.Comp asdePed oGonzálezdoCandendo,enducados(1559-1601) Fuen e:A chi oHis ó icoUni e si a iodeSan iago,A chi osFamilia es,78-82. 40 El o igen y expansión de las casas hidalgas se basa con ecuencia en la ac i idad in ensa de unoomásseño esqueejecu anpolí icasdein e siónconcen adasenunb e eespacio empo al. Lasadquisicioneshechassuelense  inculadaspa ap opo ciona ala amiliaunabasepa imonial segu asob elaqueasen a se.Comoindicanlosp o eso esMiguésyP esedo:“Es aza común en odos ellos la posesión de una pe sonalidad audaz e hipe ac i a que, ampa ada en un ciclo econó- mico expansi o, les lle a a plan ea es a egias de choque que se aducen en p ocesos ulgu an es de acapa amien o de de echos pa imoniales, undamen almen e sob e la ie a, y en especial en- as”.Ví o ManuelMiguésRod íguez y An onio P esedoGa azo, “Los p i ilegiados…” cap. ci ., pág.274. 41 Se a adel o odelluga delIglesa ioenSan aMa íadeLamas,acambiode3moyosde ino blanco.AHUS,A chi osFamilia es,81,leg.3,núm.2,doc.1. 97 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 Supolí icadecomp asa ojaunaci ade64 ansacciones(descon andope - mu asocesiones),coninicioenelaño1559y inalenel1601,quee idencianuna in e siónde1719ducados(18.909 eales)42,yunamediaanualde450.Enlap i- me adécada, ealizaungas ode187ducados epa idosen eceope aciones,ci- aqueaumen aenelpe íodo1570-1580,has alos483di ididosen ein i és.El e ce amo supone el apogeo de las comp as de nues o hidalgo, has a el pun o dedes ina 785,dis ibuidosen ansólodiezmo imien os.Es e i mosedesace- le aapa i delaño1592,dondedesciendea264,asignadosaonce ansacciones. Como e lejamosenelMapa2,es asac i idades ienenluga enunp ime  momen oenla elig esíadeSanMigueldeLebosendeyelac ualayun amien o deLei o(enneg o),pe ocon o mea anzael iempo,seex iendenpo buena pa e de la coma ca del Ribei o (ayun amien os de Cenlle y A ión43) y, en meno medida,deOCa balliño(ayun amien osdeBobo ásyOI ixo44),dichaszonasse esal an en g is oscu o. Mapa2.Localizacióndelascomp asdePed o GonzálezdoCandendo(1559-1601) Fuen e:A chi oHis ó icoUni e si a iodeSan iago,A chi osFamilia es,78-82. 42 Es e ni el de in e sión se coloca po debajo de o os casos documen ados, en su mayo pa e delanobleza i ulada.DonPed oBe múdezdeCas o,seño deMon aos,empleó17.429 eales en55con a os, .An onioP esedoGa azo, Nobleza y égimen seño ial en Galicia: la Casa de Mon aos en los siglos XVI y XVII,San iagodeCompos ela,USCEdi o aAcadémica,2012,págs. 80-81;DonDiegodeUlloaRibadenei adeNoceda, ealizó158comp aspo un o alde23.154 s., . An onio P esedoGa azo,“Pa imonioyadminis ación…”a .ci .,págs.719-728.Aún así,supe aconmucholascan idadesasignadaspo dis in oshidalgos.Véanselasadquisicionesde Es ebanTen ei o(1757m s.en163)yJoséBeni oP adoLemos(2163m s.en163), .Ví o Ma- nuel MiguésRod íguez, As e as, as pousas… op. ci ., págs.172-173.O osejemplosdemeno  in e siónlos enemosenlasope acionesdeGe ónimoGildeQui oga,delosQui oga-A mes o, que ealizó78comp asconundesembolsode7761,50 s.olasdeJuanGa cíadeP adoRibade- nei a,seño deVilano adeDo meá,queemplea6257 s.en13, .An onioP esedoGa azo, Os de ancei os… op. ci .,págs.50-62. 43 Lei o,(pa oquiasdeSanMigueldeLebosende,San oAd aodeViei e,SanB eixodeBe án, San aMa íadeLamasySan oTomédeSe an es);Cenlle,(SanLou enzodaPena);A ión,(San os Xus oePas o deA ión,San iagodeAmiudalySan aMa iñadeCó co es). 44 SanPed odeXu enzásySan aMa iñadaCidá, espec i amen e. Neg o:Ubicación o iginal G is oscu o: á eas de expansión IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 98 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 Alaluzdelosda os e lejadosenelG á ico4podemosdesg ana lacons- i ución de los bienes desc i os en los documen os. En la p ime a década los in e eses se cen an en ie as de labo , iñas y mon es, además de cie as edi i- caciones,comocasasyhó eos.Yaenelsegundo amoseobse aunaumen o impo an edelascap acionesde iñedosymon es,mien asqueloslab adíosy cons ucciones ienen una meno p esencia. En el decenio siguien e des aca una comp adedi e sashe edadesenelluga deCuñas(SanLou enzodePena),po  laconside ablesumade600ducados45, además de iñedos y edi icios. Los úl i- mos años mues an un descenso del gas o, concen ado esencialmen e en ie as de iñedo.Siexcep uamoslasposesiones adicadasenSanMigueldeLebosen- de,ensumayo pa ededominiodi ec odelMonas e iodeSanClodio,muchas delasadquisicioneses áncon o madaspo bieneslib esdeca gasju isdicciona- les,p opiedaddepequeñoscampesinosquese enobligadosa enuncia aellos po la p esión de las deudas46. G á ico4.Composicióndelosbienes aícesadqui idospo  Ped oGonzálezdeCandendo,enducados(1559-1601) Fuen e:A chi oHis ó icoUni e si a iodeSan iago,A chi osFamilia es,78-82. 45 AHUS,A chi osFamilia es,81,leg.5,núm.1,doc.3. 46 Sob eelendeudamien oc ónicodelcampesinadoenlaEdadMode na, .Pege oSaa ed a Fe nández, La ida co idiana en la Galicia del An iguo Régimen,Ba celona,C í ica,1994,págs. 17-45. 99 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 Aunqueloshidalgosgallegossabíanqueelinc emen odelahaciendae a muyimpo an e,nodejabandeladolaimagenpública,signodep es igio.Dada sucondicióndepe sonasno o iasdela ecindad, eníanquehace  ale susu- pe io idada a ésdeunase iedesignoscul u alesqueleso o gasenunapá ina di e enciado a del en o no. Po ello, nues o p o agonis a o denó le an a en la elig esíadeSanMigueldeLebosende,unacapillaconsignadaalaad ocación deNues aSeño adelRosa io,deg ande ociónenlazona,pa alocualsolici ó consen imien oalosp opios elig eses.És osaccedie onalaob ael14dema - zode1567,nosincie as e icencias47. Poco a poco, la Casa de Candendo se expande, cen ada en el acapa amien o de en as y ie as inícolas, pe o sin ob ia el c ecimien o ju isdiccional. Así, Ped oGonzálezob ieneen1587,median ep i ilegio eal,pa edelasalcabalas delaciudaddeOu ense(70.000ma a edíesanuales),demanosdelosmonjes delmonas e iodeSan aCla adeValladolid,(quieneslashabíanhe edadoasu ezdedoñaLeono deCas o,condesadeRibada ia)48,acambiode57.647 s. (1.960.000ma a edíeso5.241ducadosap ox.).Además,consigueelseño íode San oAd aodeViei e,aldeadeCuñas(SanLou enzodaPena)ylaG anjade Ves e ía de Goma iz, enajenados al monas e io de San Clodio y concedidos po RealCéduladeFelipeIIel12de eb e ode159149. 47 Algunos ielessolici abanunluga deen e amien o anbuenocomoelquecedíanpa alaedi i- cación.AHUS,A chi osFamilia es,78,leg.2,núm.1. 48 Ibídem,leg.3,núm.2,doc.2.GonzaloFe nándezha abajadoladocumen acióndelConda- dodeRibada ia, .GonzaloF anciscoFe nándezSuá ez, La nobleza gallega en e los siglos XIV-XV. Los Sa mien o, condes de Ribada ia,San iagodeCompos ela,ElEcoF anciscano,2002. Podemosencon a unex ac odealgunosdocumen osdedoñaLeono en:GonzaloF ancisco Fe nándezSuá ez, “Los Condes de Ribada ia du an e el einado de Ca los V”, Es udios Mindo- nienses,21(2005),págs.49-313. 49 El seño ío de es os e i o ios pe enecía al monas e io de San Clodio de Lei o, pe o ue ans- e ido al mona ca median e b e e del papa G ego io XIII, a cambio de un p i ilegio de ju o en lasalcabalasdeSan iagodeCompos ela.AHUS,A chi osFamilia es81,leg.1,núm.2,doc.1. Las necesidades económicas de la Co ona a o ecie on la en a de bienes eclesiás icos a lo la go delsigloXVI,au o izadaspo di e sasdisposicionespon i icias.Ma íaLópezDíazya e ie ela desmemb ación (y luego la ecupe ación) de los bienes del monas e io de San Clodio de Lei o en suexhaus i oes udiodees e enómenoenGalicia:Ma íaLópezDíaz, “Al e aciones en el mapa ju isdiccionalgallegodu an elaEdadMode na:lasdesmemb acioneseclesiás icasdelsigloXVI”, Es udios mindonienses,7(1991),págs.559-588.Más ecien emen eyenlamismalíneacon amos coneles udiodeMa íaÁngelesFaya,cen adoenel einadodeFelipeII:Ma íaÁngelesFaya Díaz, “Los seño íos eclesiás icos gallegos y la en a de ju isdicciones en iempos de Felipe II”, enJoséL.Pe ei aIglesiasyJesúsM.GonzálezBel án(eds.),Felipe II y su iempo, Ac as de la V Reunión Cien í ica de la Asociación Española de His o ia Mode na,Cádiz,Se iciodePublicacio- nesdelaUni e sidad,1999,págs.101-115.Ani elespañolydemodogene al,podemosci a los es udios de Sal ado MoxóyO izdeVillajos,“Ladesamo izacióneclesiás icadelsigloXVI”, Anua io de his o ia del de echo español,31(1961),págs.327-362yAl onsoMa íaGuila e Zapa e o, El égimen seño ial en el siglo XVI,Valladolid,Uni e sidaddeValladolid,1987.Enlos IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 100 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 En los años siguien es, ambién mos ó in e és en la comp a de deuda pú- blica, ampa ado en el con ex o económico del momen o, po el cual la Co ona, necesi adadeing esospa asos ene suag esi apolí icaex e io ,comenzóa ende ju os50.Dees a o ma,el23deab ilde1605,adquie eunju ode83.800 ma a edíesanualespo 1.676.050dep incipal,cuyos édi oses abansi uados sob elasalcabalasdeVianadoBolo,Sou oBe mudo,Ve ínyPaciosdeMon- e ei51.Seguidamen e,el23desep iemb ede1609ob iene37.137ma a edíes acambiode1.299.795dep incipal,si uadosenelCo odeSanClodiodela diócesis de Ou ense52. Sob e es e c ecimien o pa imonial y ju isdiccional se basa una pa e im- po an edelaes uc u aeconómicadelaCasadeCandendo,desdequepo su es amen o, echadoen161153,Ped oGonzálezins i uyóunacapellaníabajola ad ocacióndeNues aSeño adelRosa io,enlapa oquiadeLebosende54. Pa a sucuidadoes ablecióquehubiesesiemp e escapellanes,enca gadosde eza  unamisadia iade o mape pe ua,señalándoles25ducadosanualespagadospo  elpa ónqueco espondiese,conlacondicióndequeayudasenal ec o dela úl imosañoses alíneadein es igaciónhaseguidoa anzandome cedanue os abajos:Albe o Ma cosMa ín,“Enajenacionespo p eciodelpa imonio egioenlossiglosXVIyXVII.Balan- cehis o iog á icoype spec i asdeanálisis”,enRobe oJ.Lópeze al., Balance de la his o iog a- ía mode nis a: 1973-2001. Ac as del VI Coloquio de Me odología His ó ica Aplicada (Homenaje al p o eso An onio Ei as Roel),San iagodeCompos ela,Xun adeGalicia,2003,págs.419-443. Sinosceñimosalanálisisdequiénessonlosquecomp anes osseño íos, .En iqueSo iaMesa, La en a de seño íos en el Reino de G anada bajo los Aus ias,G anada,Uni e sidad,1995.Pa a el caso conc e o de la en a de ju isdicciones pe enecien es al monas e io de San Clodio, . F u os Fe nándezGonzález, O pad ón de San Clodio…op. ci .,págs.35-37,comoacla aes eau o , es asenajenacionesse ían ecupe adaspo elcenobiocis e cienseen1620,median eunacue do conloshe ede osdePed oGonzález. 50 Lanoblezaespañola,ensusdis in osg ados,nopa ecehabe sidounag anin e so aendeuda pública.Al espec odel enómenodela en adeju osenlaCas illaMode na,me emi o,en e o os, a Pila TobosoSánchez, La deuda pública cas ellana du an e el An iguo Régimen (Ju os) y su liquidación en el siglo XIX,Mad id,Minis e iodeHacienda,1987,págs.206-209;Ca losÁl- a ezNogal,“O e aydemandadedeudapúblicaenCas illa.Ju osdealcabalas(1540-1740)”, Es udios de His o ia Económica,55(2009),págs.9-136.Enelcasodelahidalguíagallega,buena pa e de las Casas es udiadas cuen an en e sus bienes algunos ju os eales. Po ejemplo, la Casa de Ou a elodeValdeo ascon abacondos inculadosensumayo azgo,si uadosenlasalcabalasde los pa idos de Ou ense y Pon e ada, . Isid o Ga cíaTa o, La casa de Ou a elo…, op. ci ., págs. 67-68.Ellonoobs apa aa i ma quelag anmayo íadeing esosdees eg uposocialgallegoes- abanbasadosen en as o alesoasimiladas,ynosob eo osconcep oscomodiezmos,alcabalas, ju osode echosdeseño ío.Sob ees epa icula , .Ví o ManuelMigués Rod íguez y An onio P esedoGa azo, “Los p i ilegiados…” cap. ci ., pág.278. 51 AHUS,A chi os amilia es,78,leg.3,núm.2,doc.2. 52 Ibídem. 53 Ibídem,leg.1,núm.5. 54 Si uadasob elacapillacons uidaen1567. 101 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 elig esía a can a la misa mayo los es i os y domingos. Es e úl imo ecibi ía 4 ducados anuales a cambio de ela po el cumplimien o de odo lo dispues o. A in de comple a su legado, undó ambién una ob a pía pa a do a a don- cellas y es udian es55.Inicialmen e,disponíaquecadaañosecasasendoshué - anas a cos a de sus bienes, siemp e y cuando una uese amilia y la o a la más pob edela elig esía,yquese a asedepe sonashones asydebuena ida. Así,enlado elesseñalaba70ducadosalaño espec i amen e,ex aídosdel censoque eníaadqui idoenOu ense.Comobene icia ias,lasjó enesdebían encende doshachas odaslas ies asydomingosenlapa oquiadeLebosende, du an e el año pos e io a su enlace. Si no cumplían con ello, debían paga un ducado,des inadoala áb icadelaiglesia,quedebíahace loensuluga . Acon inuación,es ablecíaquesedo asea esescola es(dospa ien esyuno elmáspob edela elig esía)con20ducadosanualespa acadaunodu an eseis años.Lacondiciónimpues ae aqueempleasenbieneldine oyse o masen,pu- diendo nomb a se o o candida o si alguno de ellos no cumplía. Además, anima- baaquelosindicadosjó enes,una ez inalizadossuses udiosysiendoyaclé- igosdemisa,eje cie anenlacapellaníains i uida.De ásdees ep ocesoyace lain encióndega an iza elaccesodepa ien esalaIglesia,a indepa icipa  ensus iquezas,que e o na íanenúl imo é minoala amilia.Dees a o ma,la capilla se es ablecía como un buen pun o de pa ida en la ca e a eclesiás ica56. Finalmen e, cons i uyó ínculo de odos sus bienes y los ag egó a la e e ida capilla57, nomb ado po p ime pa ono y suceso a su nie o And és Alonso de 55 La undacióndecapellaníasyob aspíasse ealizabaconun eó icop opósi opiadoso,pe o espondía en úl imo é mino a unas es a egias económicas y sociales bien calculadas. Al espec o, . ManuelGonzález Ruiz, “Las capellanías españolas en su pe spec i a his ó ica”, Re is a de de echo canónico,5(1940),págs.475-501;JuanP oRuiz, “Las capellanías: amilia, iglesia y p opiedad en el An iguo Régimen”, Hispania Sac a,41(1989),págs.585-602.Pa aelcasogallego, . DomingoLuisGonzálezLopo,“Unaspec odelamen alidad eligiosagallegadelossiglos XVIIyXVIII:la undacióndeob aspías”,enManuelLucasÁl a eze al., Jubila io. Homenaje de la acul ad de geog a ía e his o ia a los p o eso es D. Manuel Lucas Ál a ez y D. Ángel Rod íguez González,San iagodeCompos ela,Se izodePublicacións,1987,págs.363-374. 56 En iqueSo iaMesa, El cambio inmó il. T ans o maciones y pe manencias de una éli e de pode . (Có doba, ss. XVI-XIX), Có doba,EdicionesdeLaPosada,2000,pág.77. 57 Los ínculosymayo azgossonins i ucionesdelde echoci ilbásicasenelc ecimien oso- cio-económicodelanoblezagallega, .Ví o ManuelMiguésRod íguez y An onio P esedo Ga azo, “Los p i ilegiados…” cap. ci ., págs. 273-276.Sob elas ca ac e ís icas o malesdel mayo azgo,suo igen,e oluciónyex inción, . Ba oloméCla e oSal ado , Mayo azgo y p o- piedad eudal en Cas illa,1369-1836,Mad id,SigloXXI,1989.Dichains i ución ueuna o ma de p ese a la in eg idad de los pa imonios an e las pa iciones obligadas po el paso del iempo: En iqueSo iaMesa, La nobleza en la España Mode na, Cambio y con inuidad,Mad id,Ma cial Pons,2007,págs.224-244.Ma íaTe esaPé ezelabo óunexcelen eanálisispa ala egiónmu - ciana, con i mando la ele ancia de la misma en la o mación de las g andes casas nobilia ias, . Ma íaTe esaPé ezPicazo, El mayo azgo en la his o ia económica de Mu cia. Expansión, c isis y IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 102 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 Chan ada y después a sus hijos y descendien es legí imos con p e e encia de a ónahemb aydemayo ameno .Es esis emaes ableceque,encadagene- ación, el he ede o se á el a ón p imogéni o y, de allece sin sucesión, lo sean sushe manoseno dendenacimien o.Enelcasodequeningunodeellos enga descendencia, he eda án las he manas o denadas de la misma o ma. El ínculo ag upaba di e sos ecu sos dedicados al man enimien o de la ca- pilla y los blindaba con a la disg egación. Así, den o de los bienes aíces es i- pulaba38 iñas,conunaex ensiónap oximadadede6,21hec á eas,ademásde 4 p ados, 3 so os y un naba en dis in os luga es de Lei o. Las en as ag egadas alcanzabanlos58,31hec oli osdepan,4gallinasy1,01hldecas añas;es as can idadeses aban ijadasená easex e nasalalocalizacióno iginaldelsola , alescomoOI ixo,Ribada ia,OCa balliño,Bobo ás,SanAma oyMaside, o- daspe enecien esalap o inciadeOu ense.Enloquese e ie ealas en asde inoincluían23,01hldeblancoy5,46hlde in o,cob ade asen a iosluga es delayun amien odeLei o.Debemos ene encuen aenelcómpu oaquellos caldosqueyaseencon abanalmacenadosyquellenabanlasbodegasdelaCasa del Candendo, has a llega a los 148,83 hl. El es ado poseía cie a can idad de ganado en égimen de apa ce ía con campesinosdeLei oyA ión.Lasci assonmodes as:5bueyes,3 acasy10 bece os,másalgunosanimalesdelosquedesconocesunúme o58. En el es a- men oes ipulasu en a(jun oaladelapla aqueposee,quenoseindicapo - abolición (s. XVII-XIX),Mad id,Minis e iodeAg icul u a,PescaeInno ación,1990,págs.63-78 Resul a ambiénin e esan eelanálisisdeJesúsMa íaUsuná izsob esudesa olloyca ac e ís icas p opiasenelReinodeNa a a, .JesúsMa íaUsuná izGa ayoa,“Mayo azgo, inculacionesy economíasnobilia iasenlaNa a adelaEdadMode na”,Iu a Vasconiae,6(2009),págs.383-424. 58 Es eescasonúme oindicaquelosseño esnomos abang anin e éspo es aac i idad(eldes- conocimien odePed oGonzálezdelnúme o o aldeanimales e ue zalaidea).Laapa ce íasolía se unaocupacióneconómicacomplemen a iadelahidalguíagallega.Di e soses udioshanseña- ladosuimpo anciaden odelosing esosdees eg uposocial,queseimplicabaenlabo esespe- cula i as con el ganado. Al espec o, me emi o al análisis de An onio P esedo pa a di e en es casas delin e io deGalicia,quemues aunaac i idadganade amuchomásin ensi aqueladeCanden- do.Po ejemplo,las131unidadesde acuno,3deequino,155deo icáp idos,24depo cinoy17 deco alquesecon abilizanen1599enelin en a iodeDiegoLópez,sueg odeDiegoSánchez Taboada, de la Casa de Vila xoán en Samos, . An onio P esedoGa azo, Os de ancei os… op. ci .,págs.93-105,olos74de acuno,2deequino,90deo icáp idosy27colmenasque o maban pa edelpa imoniodelaCasadaF aga(F iol)en1716, .An onioP esedoGa azo,“Apequeña idalguía…”a .ci .,págs.53-87.Desdeunape spec i amásgene al,enloses udioscoma cales de Pege o Saa ed a y O elia Rey, ya se apun aba a la impo ancia del égimen de apa ce ía en la ganade íadelasá easdeFonsag adayUlla, .Pege oSaa ed aFe nández, Economía u al an igua en la mon aña lucense. El concejo de Bu ón, San iagodeCompos ela,Uni e sidad,1979, pág.53;O eliaReyCas elao, Ap oximación a la his o ia u al en la coma ca del Ulla (ss. XVII y XVIII),San iagodeCompos ela,Uni e sidad,1981,pág.120. 103 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 meno izadamen e)pa aqueelhe ede oadquie auncensosegu o(ase posible de o igen eal). Delamisma o ma,Ped oGonzálezag ególosju osque eníaadqui idosen di e sosluga esdelap o inciadeOu ense,yquesumaban153.800ma a edíes anuales59.Incluyó ambiéndi e en escensos o malizadoscon ecinosdeLei o yOI ixo,po un alo de10ducados.Todoelloconlain encióndedo a ala capilla de un sos én económico cimen ado más allá de las en as en especie, asegu andolape cepcióndedine olíquido. Asípues,lasúl imas olun adesquehemosido e i iendo, esul ancapi ales alaho adeen ende elde eni his ó icodelsola .Enellas,se ijanaquellosbie- nesquei ánunidosalacapellanía,alobje odesos ene lasmandases ipuladas sob e ella, así como las ob as pías señaladas pa a do a a doncellas y es udian es. Se a a,enúl imo é mino,deuna elaciónpiadosaqueocul amo i osdeíndole económico y simbólico: el sos enimien o de la memo ia del undado a a és de su legado en la elig esía, y la pe pe uación de su Casa y es i pe a lo la go de los siglos enide os. La Casa de Candendo du an e el siglo XVII: de la consolidación a la abso ción T asel allecimien odePed oGonzálezdeCandendo,sucedióenel ínculo y capellanía de Nues a Seño a del Rosa io su nie o And és Alonso de Chan a- da.T aslade ensalegaldelahe encia ealizadapo supad ePed oAlonsode Chan ada60, se encon aba en disposición de adminis a el pa imonio legado po su abuelo. Las uen esindicanque ecibiódos o osdelMonas e iodeSanClodiode Lei o.Enelp ime o, echadoel19deab ilde162061, los monjes le cedie on unaele adacan idaddebienes,en elosqueseencon aban9,66hec á easde iñedo en dis in os luga es de la elig esía de Lebosende, una casa con laga y co alenOsebe,mi addeo aenVilla e de,elluga ycasasdeLei oPequeño (es osdosenla elig esíadeSanPed odeLei o),dosmon es(unode0,87ha, conocido como Das Ped as Chas),unso ode0,31ha,yunpa diñei o en los Casa es,pa aqueloedi icasedenue oolodedicasealcul i odela id.Dela misma o ma,enCuñas, ecibióen o o1,14hade iñedos,unapiezade iñay mon e y la aldea y casas de Alempa e. A odo lo expues o, unie on la aceña de Lei o,ubicadaenelRíoA ia, emozada,consucanal,piey uedas. 59 70.000ma a edíesdelasalcabalasdeOu ensey83.800delasdeVianadoBolo,Sou oBe mu- do,Ve ínyPaciosdeMon e ei,indicadasconan e io idad. 60 Dequiennohaquedado egis oalgunodeac i idadenela chi o. 61 AHUS,A chi osFamilia es,80,leg.1,núm.1,doc.5. IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 104 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 Acambiodelosbienesdesc i os,lapensiónanual ijadae adeelquin ode odaslas iñaspagadoenlaG anjadelaG oba,0,20hldecas añaspo elso o, unagallinaycua ocaponespo lascasas,yelquin odelas iñasqueseplan a- senenlosCasa esouncapónencasodequedes inaseelluga alacons ucción deunedi icio.La en apo elmolinoascendíaa4hldecen enoquedebíanse  abonadosenelSanMa índecadaaño. Enelp opiodocumen ohayunasome a e e enciaala ansacciónpo laque el cenobio ecob a el con ol del seño ío ju isdiccional de San o Ad ao de Viei e, aldeadeCuñas(SanLou enzodaPena)ylaG anjadeVes e ía de Goma iz, adqui idopo Ped oGonzálezdeCandendoen1591.Dees a o ma,losmonjes ecupe aban,29añosdespués,unimpo an eseño íoenajenadopo laco ona du an e el einado de Felipe II. El23de eb e ode1625,los eligiososa o annue amen eaAnd ésAlonso deChan adauna iñade0,17haenlaRiguei a da Ag a,pa oquiadeLebosen- de,conlacondicióndelpagodelquin odelasu asquep odujese62. Finalmen e,el2dejuliode1646,losmismosp o agonis asaco da onque elpagodelas epa acionesenlaaceñadeSanClodio(3.912 eales),noco es- ponde íaalhidalgo,yaquecedíasude echosob eellaalmonas e io,yés e,a cambio, le lib aba del dispendio y le eno aba odos los o os po dos idas de eyes63. La al a de esc i u as de comp a en a señala el in del c ecimien o de la Casa deCandendo,po lomenos,enlosni elesenlosquesemo íaPed oGonzález. La ac i idad de And és se ci cunsc ibe a una se ie de acue dos con el monas e io de San Clodio de Lei o, median e los cuales consigue el con ol, a a és de la ó mula o al, de una can idad eseñable de iñedos en la elig esía de Lebosen- de,queasien an oda íamáslaeconomíadelaCasa,basadaenesenciaenla explo aciónycome cializacióndel ino. DonAn onioCandendoPa doRi adenei a,hijodelan e io ,mos ómayo  endenciaquesupad ealasadquisicionesdebienes aíces,e ec uandoun o al de6comp asdis ibuidasendosb e es amos empo ales(una ansacciónen elaño1676ylaso ascincoen elosaños1681-1682).Lacan idaddes inada alcanzólos140ducados(1.540 eales),ci asmodes asencompa aciónconel ciclop o agonizadopo subisabuelo. Enloque espec aasulocalizaciónyconlaayudadelMapa3,podemos comp oba queelin e ésdeAn onioCandendosecen aúnicamen eendos á eas,lapa oquiadeSanTomédeSe an es(ubicadaenelayun amien ode 62 Ibídem,doc.7. 63 Ibídem, doc. 8. 105 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 Lei o,ma cadoenneg o)yladeSanPed odeXu enzás(Bobo ás),encolo  g is oscu o. Mapa3.Localizacióndelascomp asdedonAn onio CandendoPa doRi adenei a(1676,1681-1682) Fuen e:A chi oHis ó icoUni e si a iodeSan iago,A chi osFamilia es,78-82. Alaluzdelosda os e lejadosenelG á ico5,cons a amosqueelin e és dedonAn onioseciñea educidaspa icipacionessob ebienes aíces.En1676 lle aacabounacomp adeunp adoyunapequeña iñaenXu enzás64. En el bienio1681-1682laa enciónsiguecen adaenes amismaá ea,conlaadquisi- ción de p ados y la mi ad de una casa65, además de la ob ención de un nabal en San Tomé de Se an es66. G á ico5.Composicióndelosbienes aícesadqui idospo donAn onio CandendoPa doRi adenei a,enducados(1676,1681-1682) Fuen e:A chi oHis ó icoUni e si a iodeSan iago,A chi osFamilia es,78-82. 64 Ibídem,82,leg.1,núm.1,doc.38. 65 Ibídem,docs.40,42y44. 66 Ibídem,81,leg.4,núm.2,doc.17. Neg o:Ubicación o iginal G is oscu o: á eas de expansión IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 112 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 Bibliog a ía Ál a ezNogal,Ca los,“O e aydemandadedeudapúblicaenCas illa.Ju osdealcabalas (1540-1740)”,Es udios de His o ia Económica,55(2009),págs.9-136. Cas oPé ez,Felipe,A Casa de Vallada es: o mación e e olución do pa imonio dunha amilia dominan e na Pon e ed a do An igo Réxime,Pon e ed a,Depu aciónP o incial, 2004. Cla e oSal ado ,Ba olomé,Mayo azgo y p opiedad eudal en Cas illa,1369-1836,Mad id, Siglo XXI, 1989. DíazCas o e de-Lodei o,JoséLuis,El seño ío de de la Casa de Sonán en su ju isdicción, gobie no y hacienda du an e los siglos XVI al XX,Pad ón,No oSéculo,1995. DíazCas o e de-Lodei o,JoséLuis,Mo gados e xu isdicións na e a econdadodeTaboa- da, séculos XV-XVIII,Gun ín,AsociacióndeAmigosdoMos ei odeFe ei adePalla es, 2012. DomínguezCas o,Luis,Viños, iñas e xen es do Ribei o. Economía e pa imonio amilia , 1810-1952,Vigo,EdiciónsXe ais,1992. Ei as Roel, An onio, “Régimen sub o al e hidalguía in e media ia”. P ólogo al lib o de Ca - menQuin ánsVázquez,El dominio de San Ma ín Pina io an e la Desamo ización, San- iagodeCompos ela,Sec e a iadodePublicacionesdelaUni e sidad,1972,págs.10-12. FayaDíaz,Ma íaÁngeles,“Losseño íoseclesiás icosgallegosyla en adeju isdicciones en iemposdeFelipeII”,enJoséL.Pe ei aIglesiasyJesúsM.GonzálezBel án(eds.), Felipe II y su iempo, Ac as de la V Reunión Cien í ica de la Asociación Española de His- o ia Mode na,Cádiz,Se iciodePublicacionesdelaUni e sidad,1999,págs.101-115. Fe nándezGonzález,F u os,O pad ón de San Clodio de 1580: es udio his ó ico e onomás i- co,San iagodeCompos ela,AsociaciónGalegadeOnomás ica,2008. Fe nándezSuá ez,GonzaloF ancisco,La nobleza gallega en e los siglos XIV-XV. Los Sa - mien o, condes de Ribada ia,San iagodeCompos ela,ElEcoF anciscano,2002. Fe nándezSuá ez,GonzaloF ancisco,“LosCondesdeRibada iadu an eel einadodeCa - los V”, Es udios Mindonienses,21(2005),págs.49-313. Ga cía Gue a, Elena, “MonedaenEspañaenlossiglosXVI-XVII”,enAl edoAl a Ez- que ae al., La economía en la España Mode na,Mad id,Is mo,2006,págs.201-240. Ga cía Ta o, Isid o, La Casa de Ou a elo en Valdeo as. Fo mación y desa ollo de su pa i- monio (siglos XIV-XX),Mad id,G á icasLou ei o,2001. GonzálezLopo,DomingoLuis,“Unaspec odelamen alidad eligiosagallegadelossiglos XVIIyXVIII:la undacióndeob aspías”,enManuelLucasÁl a eze al., Jubila io. Homenaje de la acul ad de geog a ía e his o ia a los p o eso es D. Manuel Lucas Ál a ez y D. Ángel Rod íguez González,San iagodeCompos ela,Se izodePublicacións,1987, págs.363-374. GonzálezLopo,DomingoLuis,Men alidades eligiosas en la Galicia del Ba oco, San iago, Xun adeGalicia,2002. GonzálezPaz,Ca losAnd és(ed.),El Pazo de To a : espacios, pe spec i as, iempos, San ia- godeCompos ela,CSIC,2012(Col.Monog a íasde“Cuade nosdeEs udiosGallegos”, 12). 113 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 GonzálezRuiz,Manuel,“Lascapellaníasespañolasensupe spec i ahis ó ica”,Re is a de de echo canónico,5(1940),págs.475-501. GoyDiz, Ana, O Mos ei o de San Clodio de Lei o,ACo uña,FundaciónCaixaGalicia,2005. Guila eZapa e o,Al onsoMa ía,El égimen seño ial en el siglo XVI,Valladolid,Uni e si- daddeValladolid,1987. IglesiasBlanco,Anas asioSan os,La Casa de Ama an e, siglos XVI-XIX, San iago de Com- pos ela,Uni e sidadedeSan iago,2008. Lei ósdelaPeña,Paz:“LacasadeFon e iz”,Bole ín Au iense,XXIII(1993),págs.197-237. LópezDíaz,Ma ía,“Al e acionesenelmapaju isdiccionalgallegodu an elaEdadMode na: las desmemb aciones eclesiás icas del siglo XVI”, Es udios mindonienses,7(1991),págs. 559-588. LópezDíaz,Ma ía,Ju isdicción e Ins i uciones locales de la Galicia me idional (XVI-XVIII), Vigo,Se izodePublicaciónsdaUni e sidadedeVigo,2011. LucasÁl a ez,ManuelyLucasDomínguez,Ped o,El monas e io de San Clodio do Ribei o en la edad media: es udio y documen os,Sada,EdiciónsdoCas o,1996. Ma cosMa ín,Albe o,“Enajenacionespo p eciodelpa imonio egioenlossiglosXVIy XVII.Balancehis o iog á icoype spec i asdeanálisis”,enRobe oJ.Lópeze al., Ba- lance de la his o iog a ía mode nis a: 1973-2001. Ac as del VI Coloquio de Me odología His ó ica Aplicada (Homenaje al p o eso An onio Ei as Roel), San iago de Compos ela, Xun adeGalicia,2003,págs.419-443. MiguésRod íguez,Ví o Manuel,“OdominiodaCasadeSanFizdeAsma:E oluciónein- e sión dun dominio idalgo du an e o an igo éxime”, Cuade nos de Es udios Gallegos, XLII(1995),págs.39-67. MiguésRod íguez,Ví o Manuel,A idalguía galega: un b e e enxe ga his ó ico a a és da Casa de San Fiz de Asma e ag egadas,San iagodeCompos ela,Tó culo,1997. MiguésRod íguez,Ví o Manuel,As e as, as pousas e os inculei os. A idalguía galega na Época Mode na,Sada,EdiciónsdoCas o,2002. MiguésRod íguez,Ví o Manuel,“Lain e mediación o alsob elospa imonioseclesiás i- cos:lasupe acióndeunahipé bolehis o iog á ica”,enMa íaLópezDíaz(ed.),Es udios en homenaje al p o eso José M. Pé ez Ga cía, ol.2,Vigo,Se izodePublicaciónsda Uni e sidadedeVigo,2009,págs.189-206. MiguésRod íguez,Ví o ManuelyP esedoGa azo,An onio,“Losp i ilegiados”,enIsid o Dube Ga cía(coo d.),His o ia de la Galicia Mode na,San iago,Uni e sidaddeSan- iago,2012,págs.269-317. MoxóyO izdeVillajos,Sal ado ,“Ladesamo izacióneclesiás icadelsigloXVI”,Anua io de his o ia del de echo español,31(1961),págs.327-362. Pa do de Gue a a y Valdés, Edua do, Delinajes, pa en elas y g uposdepode : apo aciones a la his o ia socialdela nobleza bajomedie al gallega,Mad id,FundaciónCul u aldela NoblezaEspañola,2012,págs.323-362. Pé ezPicazo,Ma íaTe esa,El mayo azgo en la his o ia económica de Mu cia. Expansión, c isis y abolición (s. XVII-XIX),Mad id,Minis e iodeAg icul u a,PescaeInno ación, 1990. IAGO RODRÍGUEZ PALMEIRO 114 Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 P adoDíaz,Benjamínde,El linaje de la Casa de To , in oducción y es udiodeEdua do Pa dodeGue a ayValdés,Lugo,Depu aciónP o incial,2007. P esedoGa azo,An onio,Os de ancei os dos pazos: economía e es a exias sociais da pe- quena idalguía u al na Galicia in e io (ss. XVI-XVIII), San iago de Compos ela, So elo Blanco,1997. P esedoGa azo,An onio,“Apequena idalguía u aleapa ce íadegando:ACasadaF aga deSanXiaodeCa ballo—F iol—,1680-1800”,Cuade nos de Es udios Gallegos,109 (1997),págs.53-78. P esedoGa azo,An onio,“Losing esoseconómicosdeunhidalgogallego: en asynegocios dedonBlasMa íaRubiños(1772-1810)”,In es igaciones His ó icas. Época mode na y con empo ánea,19(1999),págs.11-37. P esedoGa azo,An onio,Dueñosyseño esdecasas, o esypazos, 1500-1900: (con ibu- ción al es udiodela idalguía gallega), esis doc o al inédi a, San iago de Compos ela, 2001. P esedoGa azo,An onio,“Lacapacidadc edi iciadelanoblezap o incialdelReinodeGa- liciadu an elossiglosXVI-XVIII”,Lucensia, 29(2004),págs.231-244. P esedoGa azo,An onio,“Pa imonioyadminis aciónp i adaenlahidalguíagallegadu- an e el An iguo Régimen a a és del ejemplo de la Casa de Noceda”, Es udis d’His ò ia Ag a ia. Homena ge al D . Emili Gi al i Ra en ós,17(2004),págs.719-728. P esedoGa azo,An onio,A idalguía galega an e a c ise do an igo éxime: (1812-1868), San aComba,T esC es,2006. P esedoGa azo,An onio,“Ocle osecula galegodeo ixe idalganaépocamode na:unha pode osa eli e local”, Compos ellanum, 52(2007),págs.651-670. P esedoGa azo,An onio,A idalguía galega: es udos sob e a ep odución social dos idalgos na Galicia Mode na,San iagodeCompos ela,Lós ego,2008. P esedoGa azo,An onio,Nobleza y égimen seño ial en Galicia: la Casa de Mon aos en los siglos XVI y XVII,San iagodeCompos ela,USCEdi o aAcadémica,2012,págs.80-81 P esedoGa azo,An onio,“Hidalgosycasashidalgasenlap o inciadeOu enseenlaEdad Mode na”,enMa íaLópezDíaz(ed.),Cuade nos Feijonianos de His o ia Mode na IV, San iagodeCompos ela,Anda i a,2013,págs.65-105. P oRuiz,Juan,“Lascapellanías: amilia,iglesiayp opiedadenelAn iguoRégimen”,Hispa- nia Sac a,41(1989),págs.585-602. Rey Cas elao, O elia, Ap oximación a la his o ia u al en la coma ca del Ulla (ss. XVII y XVIII),San iagodeCompos ela,Uni e sidad,1981. Rioneg oFa iña,Isolina,“Una amiliadepode delaéli eo ensana:losBoán”,enMa íaLó- pezDíaz(ed.),Cuade nos Feijonianos de His o ia Mode na IV, San iago de Compos ela, Anda i a,2013,págs.107-127. Rod íguezPalmei o,Iago,“La idalguíaenelin e io delap o inciadeLugo.SiglosXVI- XIX”,enEliseoSe anoMa ín(coo d.),De la ie a al cielo. Líneas ecien es de in es- igación en his o ia mode na,Mad id,CSIC,págs.839-856. Rod íguezPalmei o,Iago,“La idaco idianadela idalguíagallegaenelin e io delap o- inciadeLugo.LascasasdeVi igo(Na iadeSua na),He midayMo ei as(Qui oga). SiglosXVIIIyXIX”,enMa íaJoséPé ezÁl a ez,Lau eanoManuelRubioPé ez,Al- 115 HIDALGOS DEL RIBEIRO DE AVIA: LA CASA DE CANDENDO EN SAN MIGUEL DE LEBOSENDE (LEIRO), SIGLOS XVI-XVII Cuade nos de Es udios Gallegos, LXI,núm.127(2014),págs.81-115.ISSN:0210-847X.DOI:10.3989/ceg.2014.127.03 edoMa ínGa cía(eds.);F anciscoFe nándezIzquie do(col.),Campo y campesinos en la España Mode na. Cul u as polí icas en el mundo hispano, ol. II, León, Fundación EspañoladeHis o iaMode na,págs.1497-1505. Rod íguezPalmei o,Iago,“Fidalgosgallegosenelocasodelamode nidad.Apun esdesu pa imonioa a ésdelosin en a iosdelaCasa-To edeBasille(Ba alla)ylaCasade Candendo(Lei o).SiglosXVIII-XIX”,[enp ensa]. Rod íguezPalmei o,Iago,“Losa chi os amilia esylahis o ia u al.Re isiónhis o iog á i- ca y pe spec i as de u u o” [en p ensa]. Saa ed aFe nández,Pege o,Economía u al an igua en la mon aña lucense. El concejo de Bu ón, San iagodeCompos ela,Uni e sidad,1979. Saa ed aFe nández,Pege o,“Unaspec odelasc isisdesubsis enciasenlaGaliciadel An iguo Régimen: las en as de ie a, en An onio Ei as Roel e al., La his o ia social de Galicia en sus uen es de p o ocolo,San iagodeCompos ela,1981,págs.181-204. Saa ed aFe nández,Pege o,Economía, polí ica y sociedad en Galicia. La p o incia de Mondoñedo, 1480-1830,San iagodeCompos ela,Conselle íadaP esidencia,1985. Saa ed aFe nández,Pege o,La ida co idiana en la Galicia del An iguo Régimen,Ba ce- lona, C í ica, 1994. So iaMesa,En ique,La en a de seño íos en el Reino de G anada bajo los Aus ias, G ana- da,Uni e sidad,1995. So iaMesa,En ique,El cambio inmó il. T ans o maciones y pe manencias de una éli e de pode . (Có doba, ss. XVI-XIX), Có doba,EdicionesdeLaPosada,2000. So iaMesa,En ique,La nobleza en la España Mode na, Cambio y con inuidad,Mad id, Ma cialPons,2007. TobosoSánchez,Pila ,La deuda pública cas ellana du an e el An iguo Régimen (Ju os) y su liquidación en el siglo XIX,Mad id,Minis e iodeHacienda,1987. Usuná izGa ayoa,JesúsMa ía,“Mayo azgo, inculacionesyeconomíasnobilia iasenla Na a adelaEdadMode na”,Iu a Vasconiae,6(2009),págs.383-424. Villa esPaz,Ramón,La p opiedad de la ie a en Galicia,1500-1936,Mad id,SigloXXI, 1982.