Análise do autoconcepto, do perfil psicolóxico e ansióxeno en xogadores de balonmán

Lucía de la To e Pousada Análise do au oconcep o, do pe il psicolóxico e ansióxeno en xogado es de balonmán Facul ade de Psicoloxía G ao en Psicoloxía Ano 2024 T aballo de Fin de G ao p esen ado na Facul ade de Psicoloxía da Uni e sidade de San iago de Compos ela pa a a ob ención do G ao en Psicoloxía T aballo de in de g ao Modalidade 2 “P oxec o de in es igación empí ica e/ou desen ol emen o dun es udo pilo o” Au o /a do TFG Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 2 Índice Índice ................................................................................................................................ 2 Resumo ............................................................................................................................. 3 Resumen ........................................................................................................................... 4 Abs ac ............................................................................................................................ 5 In odución ...................................................................................................................... 6 Au oconcep o ............................................................................................................ 7 Habilidades psicolóxicas /pe il psicolóxico ............................................................. 9 Ansiedade depo i a ............................................................................................... 13 Mé odo ........................................................................................................................... 17 Resul ados ...................................................................................................................... 21 1 Es a ís icos desc i i os .......................................................................................... 21 2 Análise dos pe ís .................................................................................................. 22 3 Va iacións nos pe ís segundo as a iables conside adas ..................................... 24 4 Es udo das elacións en e os di e en es compoñen es dos pe ís......................... 35 Discusión ........................................................................................................................ 37 Conclusións .................................................................................................................... 42 Re e encias bibliog á icas ............................................................................................ 44 Índice de igu as ............................................................................................................ 54 Índice de áboas ............................................................................................................. 55 Anexos ............................................................................................................................ 56 Anexo I ..................................................................................................................... 56 Anexo II .................................................................................................................... 58 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 3 Resumo O balonmán é un depo e moi dinámico con cons an es accións que causan ince ezas, equi e de unha g an axilidade e habilidade de pensamen o écnico- ác ico, polo que exixe aos xogado es posuí un idóneo desen ol emen o psicolóxico. No p esen e es udo a amos de es ablece o pe il psicolóxico, o au oconcep o, os ni eis de ansiedade e a au ocon ianza dunha mos a de xogado es de balonmán (N=121), buscando se exis en elacións en e es es e explo ando as di e enzas que poidan xu di en unción dunha se ie de a iables sociodepo i as (xéne o, éxi o depo i o, expe iencia e pos o ác ico). A in o mación oi ecollida de o ma online a a és da pla a o ma Mic oso Fo ms, na que se ixe on di e sas p egun as sociodepo i as e na que se aplica on os cues iona io de Tes o Pe o mance S a egies 3 (TOPS-3), o In en a io de Ansiedade Compe i i a (CSAI-2R) e o Cues iona io de Au oconcep o Físico (CAF). Os esul ados ob idos indican que o pe il psicolóxico dos balonmanis as ca ac e ízase po unha al a compe encia en Au oma icidade, Es ablecemen o de obxec i os, Ac i ación e Con ol a encional, xun o con al os ni eis de Ansiedade cogni i a, unha i me Au ocon ianza e ele adas pun uacións en Habilidade ísica, en Condición ísica e en Au oconcep o xe al. A opá onse di e enzas nos pe ís en unción do xéne o, do éxi o depo i o, dos anos de expe iencia e do pos o ác ico. Tamén se a opa on elacións signi ica i as en e as habilidades a aliadas polos es cues iona ios. Palab as cha e: Balonmán, au oconcep o, habilidades psicolóxicas, ansiedade, au ocon ianza. Núme o de palab as do aballo: 7544 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 4 Resumen El balonmano es un depo e muy dinámico con cons an es acciones que causan ince idumb e, equie e de una g an agilidad y habilidad de pensamien o écnico- ác ico, po lo que exige a los jugado es posee un idóneo desa ollo psicológico. En el p esen e es udio a amos de es ablece el pe il psicológico, el au oconcep o, los ni eles de ansiedad y la au ocon ianza de una mues a de jugado es de balonmano (N=121), buscando si exis en elaciones en e es os y explo ando las di e encias que puedan su gi en unción de una se ie de a iables sociodepo i as (géne o, éxi o depo i o, expe iencia y pues o ác ico). La in o mación ue ecogida de o ma online a a és de la pla a o ma Mic oso Fo ms, en la que se hicie on di e sas p egun as sociodepo i as y en la que se aplica on los cues iona io de Tes o Pe o mance S a egies 3 (TOPS-3), el In en a io de Ansiedad Compe i i a (CSAI-2R) y el Cues iona io de Au oconcep o Físico (CAF). Los esul ados ob enidos indican que el pe il psicológico de los balonmanis as se ca ac e iza po una al a compe encia en Au oma icidad, Es ablecimien o de obje i os, Ac i ación y Con ol a encional, jun o con al os ni eles de Ansiedad cogni i a, una i me Au ocon ianza y ele adas pun uaciones en Habilidad ísica, en Condición ísica y en Au oconcep o gene al. Se encon a on di e encias en los pe iles en unción del géne o, del éxi o depo i o, de los años de expe iencia y del pues o ác ico. También se encon a on elaciones signi ica i as en e las habilidades e aluadas po los es cues iona ios. Palab as cla e: Balonmano, au oconcep o, habilidades psicológica, ansiedad, au ocon ianza. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 5 Abs ac Handball is a e y dynamic spo wi h cons an ac ions ha cause unce ain y, i equi es g ea agili y and echnical- ac ical hinking skills, so i equi es playe s o ha e a sui able psychological de elopmen . In he p esen s udy we ied o es ablish he psychological p o ile, sel -concep , anxie y le els and sel -con idence o a sample o handball playe s (N=121), looking o ela ionships be ween hem and explo ing he di e ences ha may a ise acco ding o a se ies o socio-spo ing a iables (gende , spo ing success, expe ience and ac ical posi ion). The in o ma ion was collec ed online h ough he Mic oso Fo ms pla o m, in which a ious socio-spo ing ques ions we e asked and in which he Tes o Pe o mance S a egies 3 (TOPS-3), he Compe i i e Anxie y In en o y (CSAI-2R) and he Physical Sel -Concep Ques ionnai e (CAF) ques ionnai es we e applied. The esul s ob ained indica e ha he psychological p o ile o he handball playe s is cha ac e ised by high compe ence in Au oma ici y, Goal Se ing, Ac i a ion and A en ional Con ol, oge he wi h high le els o Cogni i e Anxie y, s ong Sel -Con idence and high sco es in Physical Abili y, Physical Fi ness and Gene al Sel -Concep . Di e ences we e ound in he p o iles acco ding o gende , spo ing success, yea s o expe ience and ac ical posi ion. Signi ican ela ionships we e also ound be ween he skills assessed by he h ee ques ionnai es. Keywo ds: Handball, sel -concep , psychological skills, anxie y, sel -con idence. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 6 In odución Os inicios da Psicoloxía do Depo e da an das úl imas décadas do s. XIX coa apa ición de expe imen os con depo is as como o de T iple (1898) e Fi z (1895). Pe o non é a a case un século mais a de, cando Ma ens (1987) ala da necesidade de di idi a Psicoloxía do Depo e en dúas amas di e enciadas: a in es iga i a e a aplicada. A in es igación o ién ase ca a dúas liñas p incipais: a busca de en que modo os ac o es psicolóxicos a ec an ao endemen o ísico dos indi iduos e a comp ensión de en que o ma a pa icipación no depo e a ec a ao desen ol emen o do benes a ísico (Weinbe g & Gould, 2010). O aballo ecollido no p esen e TFG es a á enma cado na p imei a liña, pois desen ol e ase no ámbi o do depo e de compe ición, cuxo p incipal obxec i o é consegui o maio endemen o posible dos xogado es median e un maio coñecemen o do ámbi o no que nos mo emos. O es udo dos ac o es que inc emen an o endemen o no depo e é unha cons an e nos aballos de in es igación das úl imas décadas (K is jánsdó i e al., 2018; Lo enzo & Sampaio, 2005; Massuça e al., 2014; Saa ed a e al., 2018). Es a busca debe ealiza se semp e de o ma mul idisciplina , o psicolóxico é un compoñen e mais que debe in e ac ua cos compoñen es ísico, écnico e ác ico de o ma ap opiada (Massuça e al., 2014). No es udo empí ico que p esen amos cen a émonos nunha se ie de ca ac e ís icas psicolóxicas (au oconcep o, habilidades psicolóxicas, ansiedade p ecompe i i a e au ocon ianza) coa inalidade de explo a as elacións que se es ablecen con a iables Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 7 sociodepo i as (xéne o, éxi o depo i o 1 , expe iencia e/ou posición ác ica), conside ando unha única modalidade depo i a, o balonmán. O balonmán é un depo e moi dinámico, que equi e de unha g an axilidade e habilidade de pensamen o écnico- ác ico, polo que exixe aos xogado es posuí un bo desen ol emen o psicolóxico. Du an e a acción de es e depo e de con ac o a ince eza é cons an e e a execución dos mo emen os debe se moi ápida, polo que os xogado es p ecisan de un bo pe il psicolóxico, unha boa egulación da ansiedade e con ianza nas p opias habilidades. Na ac ualidade, a maio ía de es udos sob e o balonmán poñen o seu oco de in e ese en dúas emá icas p incipais: a mello a do endemen o e a p e ención e ehabili ación de lesións (Ibáñez e al., 2020). Os es udos sob e psicoloxía depo i a aplicada ao balonmán non é moi nume osa, pois á ase de un depo e que exis e dende ai menos de 70 anos. Aínda así exis en algúns es udos que xa e idencian a capacidade da psicoloxía pa a inc emen a o endemen o nos p ac ican es de es e depo e (Ma ínez, 1998). Au oconcep o A pesa de exis i di e sas de inicións e concepcións sob e o au oconcep o, a de Wool olk (2010) esul a moi in e esan e, pois o de ine como un conxun o o ganizado de pe cepcións, sen imen os e c enzas que o indi iduo en de si mesmo e que se cons úe e desen ol e a a és das súas expe iencias e elacións cos demais. Sha elson e al. (1976) e oluciona on a concepción do au oconcep o cando in oduci on unha no a eo ía con un en oque mul idimensional segundo a cal o au oconcep o global cons úese po un conxun o de pe cepcións pa ciais dun mesmo, sendo es as can o mais pa icula es mais acilmen e modi icables. Des e xei o, den o do au oconcep o xe al, in ég anse o au oconcep o académico e o non-académico, á súa ez, o au oconcep o académico in eg a o au oconcep o social, o emocional e o ísico. Es e úl imo, o au oconcep o ísico amén é de na u eza mul idimensional. As dimensións que o compoñen seguen a se un mo i o de discusión a a o día de hoxe, pe o as que esul an 1 En endido como xoga a ni el nacional. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 8 indiscu ibles na súa inclusión son a habilidade ísica e a apa encia ísica (Cazalla & Mole o, 2013). O au oconcep o ísico en unha es ei a elación cos es ilos de ida saudables ( ealiza depo e), pois as pe soas es án mo i adas a ac ua en á eas nas que expe imen an sen imen os posi i os de compe encia e es ima (Rod íguez e al., 2006). Polo que se ía espe ado que as pe soas que eñen éxi o depo i o ou simplemen e p ac ican depo e posúan un bo au oconcep o ísico, al e como se demos a en di e sas in es igacións (Mo eno e al., 2008; Rod íguez e al., 2006). Is o amén se elaciona coa expe iencia, can o mais se p ac ique un depo e mais in lui á es e no p opio au oconcep o. Pa a explo a o au oconcep o ísico dos depo is as exis en di e sos ins umen os de medida, o de maio ele ancia nos úl imos anos é o Physical Sel -Pe cep ion P o ile (PSPP; Ma sh, 1997). Pa indo das di e sas e sións exis en es do cues iona io PSPP, ealízanse sucesi as adap acións ao cas elán a a ob e o Cues iona io de Au oconcep o Físico (CAF; Goñi e . al., 2006), que analiza os compoñen es do au oconcep o ísico ecollidos na áboa 1. Táboa 1 Compoñen es do Au oconcep o Físico incluídas no CAF • Habilidade Física (H): pe cepción das calidades e habilidades pa a a p ác ica dos depo es; capacidades de ap ende depo es; segu idade pe soal e p edisposición an e os depo es. • Condición Física (C): condición e o ma ísica; esis encia e ene xía ísica; con ianza no es ado ísico. • A ac i o Físico (A): pe cepción da apa encia ísica p opia; segu idade e sa is acción pola imaxe p opia. • Fo za (F): e se e/ou sen i se o e, con capacidade pa a le an a peso, con segu idade an e exe cicios que exixen o za e p edisposición a ealiza di os exe cicios. • Au oconcep o Físico Xe al (AFG): opinión e sensacións posi i as no ísico. • Au oconcep o Xe al (AG): g ao de sa is acción con un mesmo e coa ida en xe al. O au oconcep o xe al é un suma o io dos au oconcep os de di e sos dominio, polo que pódense ob e pun uacións ele adas en odas as subescalas do CAF menos na do Au oconcep o Xe al, pois pode posuí baixas pun uacións nou os dominios do au oconcep o e ace con abalanceo (A ós egi e al., 2013). Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 9 En e e encia ás di e enzas de xéne o, di e sos es udos e idencia on que as mulle es posúen peo au oconcep o ísico que os homes (Rod íguez e al., 2006), pois p esen an unha maio p eocupación polo p opio co po e imaxe (Ginis e al., 2012) . As causas segundo Hagge e al., (1998) son a maio in luencia dos ac o es de imaxe co po al sob e a au oes ima das mulle es e, segundo Wool olk (2010) pode ían se os es e eo ipos e p exuízos sexuais os que causa an es as di e enzas. Po ou o lado, conside ando que a elación en e as dimensións do au oconcep o ísico énse moduladas pola p ác ica depo i a (Mo eno e al., 2008), e dado que es a é exe cida en meno can idade polas mulle es, is o amén pode ía explica di o enómeno. Ademais, as mulle es pa ecen incula mais o a ac i o ísico co conxun o do au oconcep o xe al (ou o gándolle un maio peso), men es que os homes baséanse mais en aspec os elacionados coa o za ou o ego pe soal (Asci e al., 1999). No e e ido á posición ác ica non se a opou ningún es udo que elacione o au oconcep o segundo a posición dos xogado es de balonmán. Cabe ía espe a que debido a que a maio ía do xogo pasa po mans das p imei as liñas e habi úan a se os xogado es mais al os e áxiles (os pi o es amén habi úan a se moi al os pe o mais pesados), es es i esen pun uacións mais al as no au oconcep o ísico que os ex emos ou o pi o e (segundas liñas). Habilidades psicolóxicas /pe il psicolóxico Cando alamos dun pe il psicolóxico óp imo, e e ímonos a unha se ie de habilidades psicolóxicas especí icas que di e encian a depo is as de eli e, dos que non chegan a ese ni el a pesa es de e condicións ísicas simila es (Tomé-Lou ido, 2018). A in es igación sob e o papel que eñen di as habilidades xo de na década dos 70 con aballos como o de Mahoney & A ene (1977), nos que se puxe on de mani es o a ele ancia de algunhas ca ac e ís icas como as au o e balizacións ou a unción de xe a imaxes posi i as p e ias aos pa idos. Coa inalidade de a opa unha elación en e a iables psicolóxicas e éxi o depo i o, ealizá onse nume osas in es igacións compa ando a expe iencia i ida nas Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 16 ansiedade mais al os que nou as posicións, is o se debe a que é a p ecisión no lanzamen o, o mais is oso do seu xogo, e o mais sinxelo de e a . Po ou o lado, os pi o es ao ende a se xogado es g andes con unha habilidade acili ado a ca a os demais ou inalizado a dian e do po ei o, enden a e uns ni eis de au ocon ianza mais ele ados. En esumo, os obxec i os de es e T aballo de Fin de G ao consis en en: 1. Es ablece o au oconcep o ísico o pe il psicolóxico e os ni eis de ansiedade e au ocon ianza que ca ac e iza ós xogado es de balonmán. 2. Explo a se exis en a iacións segundo o xéne o, o éxi o depo i o (xoga en ligas nacionais), a expe iencia depo i a e a posición ác ica nos an e io es cons u os. 3. Pescuda se exis e elación en e os di e en es compoñen es dos de andi os cons u os. Tendo en con a a e idencia empí ica ecollida nos apa ados p e ios, as hipó eses que se plan exan son: 1. O au oconcep o ísico, o pe il psicolóxico e o ansióxeno de xogado es e xogado as de balonmán se á di e en e, p esen ando os homes meno es ni eis de ansiedade, mello au oconcep o ísico e un pe il psicolóxico máis acusado. 2. Os depo is as que posúen un maio éxi o depo i o xogando ao balonmán p esen a án un mello au oconcep o ísico, un mello pe il psicolóxico e mais au ocon ianza e unha mello op imización da ansiedade. 3. Os xogado es que le an mais anos p ac icando balonmán p esen a án un mello au oconcep o ísico, un pe il psicolóxico mais op imizado e e án un ni el maio de au ocon ianza e meno de ansiedade. 4. Exis i án di e enzas en e as di e en es posición ác icas dos xogado es de balonmán en can o ao au oconcep o ísico, as habilidades psicolóxicas emp egadas, aos ni eis de ansiedade e au ocon ianza. 5. Exis e unha elación en e os di e en es cons u os analizados. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 17 Mé odo 1 Pa icipan es A mos a inicial de pa icipan es oi de 124 depo is as. T as elimina aqueles que p esen a on moi as espos as missing e os que non cump ían cos c i e ios de inclusión 4 , a mos a quedou con o mada inalmen e po 121 xogado es de balonmán ede ado, dos cales 68 conside ábanse mulle es (56%), o 51 homes (42%) e 2 non se clasi icaban en ningunha das an e io es (2%). As idades da mos a es án comp endidas en e os 18 e os 48 anos, con unha media de 22,80 anos (D.T.= 5,28). Nas mulle es a media de idade é de 21,62 anos (D.T.= 3,51) e 24,45 en homes (D.T.=6,75). A idade mais ecuen e son os 20 anos. A mos a oi ecollida a a inais de xanei o, polo que os pa icipan es mais xo es se án aqueles xogado es xu enís que cump isen a maio ía de idade nese mes. Os demais pa icipan es pe ence án ás ca ego ías sénio ou e e anos. As ligas dos/das pa icipan es e as co espondencias en e compe icións emininas e masculinas ecóllense na Táboa 4. De es a mos a 70 xogado es pa icipaban na liga e i o ial e 51 na liga nacional. 4 Os c i e ios de inclusión u ilizados o on xoga na ac ualidade ao balonmán e se maio es de 18 anos. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 18 Táboa 4 Ligas ás que pe encen os pa icipan es da mos a Xu enil masculino Xu enil eminino Liga Ou o n Liga P a a Liga Ou o n Liga P a a Senio maculino Senio eminino Liga ASOBAL n ; LNH Di ision 1 n Di isión de Hon a P a a n P imei a Nacional n Di isión 1ª Au onómica Di isión 2ª Au onómica Liga Ibe d ola n Di isión de Hon a o o n Di isión de Hon a P a a n Di isión 1ª Au onómica Di isión 2ª Au onómica Ve e ano masculino Ve e anos eminino To neos To neos n T á ase de unha liga nacional; liga e i o ial; n liga nacional ancesa; n a p imei a ase é e i o ial pe o se pasan poden compe i a ni el nacional. Respec o á posición ác ica dos pa icipan es, un 28% (34 depo is as) xogan de la e al, un 23% (28 depo is as) de ex emo, un 16% (19 depo is as) de cen al, un 12% (15 depo is as) de po ei o/a e un 21% (25 depo is as) de pi o e. 2 Ma e iais e P ocedemen o Pa a ecolle a in o mación dos pa icipan es emp egouse a e amen a Fo ms de Mic oso na que se incluí on un bloque de p egun as sociodepo i as e os í ems de es cues iona ios: o Cues iona io de Au oconcep o Físico (CAF), o Tes o Pe o mance S a egies-3 (TOPS-3) e o In en a io de Ansiedade Compe i i a (CSAI-2R), odos eles adap ados ao noso país. O CAF cons a de 36 í ems ag upados en seis ac o es ( e áboa 1) e os pa icipan es deben alo a o seu ni el de aco do con unha se ie de a i macións a a és dunha escala ipo Like que aba ca dende (1) “Falso”, (2) “Case semp e also”, (3) “Ás eces e dadei o/ also”, (4) “Case semp e e dadei o” e (5) “Ve dadei o”. No p oceso de alidación do ins umen o odas as subescalas ob i e on alo es de consis encia in e na supe io es a 0.70 (Goñi e al., 2003). O TOPS-3 cons a de 36 í ems ag upados en 9 ac o es ( e áboa 2) e os pa icipan es deben alo a a ecuencia coa que ealizan unha se ie de accións e condu as median e unha escala ipo Like que ai dende (1) ”Casi nunca”, (2) “Pocas eces”, (3) “Algunas eces”, (4) “A menudo” e (5) “Casi siemp e”. A iabilidade da e sión adap ada Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 19 do cues iona io oi de 0,867 ( iabilidade compos a global), sendo supe io ao 0,70 en odos os ac o es de manei a indi idual (Tomé-Lou ido-Lou ido e al., 2018). Po úl imo, o CSAI-2R cons a de 16 í ems en o ma de ases emp egadas po depo is as pa a desc ibi as súas sensacións de ansiedade an es de compe i , os pa icipan es debe ían mos a o g ao de iden i icación coas ases. As opcións de espos a son: “nada”, “algo”, “bas an e” e “mucho”. Os í ems ag úpanse en o no a es ac o es ( e áboa 3) e a consis encia in e na ob ida no p oceso de alidación p esen a odos os alo es de α de C onbach supe io es ao 0,7 nas subescalas (And ade e al., 2007). Respec o ao p ocedemen o de ecollida de da os, ealizouse unha enquisa online que oi di undida median e a écnica de mos axe “bóla de ne e” en e di e en es equipos de balonmán, amén oi di undido en edes sociais. Os pa icipan es i e on acceso á enquisa du an e 50 días, as ecolle se un núme o conside able pa a pode ealiza o es udo depu ouse a mos a, codi icá onse os da os e, po úl imo, ealizá onse as análises pe inen es. Pa a le a a cabo es a ecollida de in o mación í ose en con a en odo momen o a no ma i a española ixen e á p o ección de da os, así como as ecomendación do Comi é de Bioé ica de In es igación da Uni e sidade de San iago de Compos ela 5 . 3 Análise Pa a le a a cabo es e es udo, endo en con a os seus obxec i os e as ca ac e ís icas de es e, op ouse po emp ega un deseño ex pos - ac o p ospec i o de g upo único. Os da os ob idos o on analizados emp egando o p og ama S a i ical Package o Social Sciences (SPSS), e sión 28.0.1. No es udo, as pun uacións ob idas nos cues iona ios an e io men e mencionados (CAF, TOPS-3, CSAI-2R) o on emp egadas como c i e ios, 5 h ps://imaisd.usc.es/seccion.asp?i=es&s=-2-26-229 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 20 men es que os p edi o es o on: o xéne o, expe iencia depo i a, a ca ego ía de xogo e a posición ác ica. En p imei o luga , comp obouse a consis encia in e na que i e on os cues iona ios 6 ; o seguin e paso oi ealiza os análises desc i i os de odas as a iables implicadas no es udo; de seguido, pa a explo a as di e enzas nos cons u os en unción das a iables de in e ese (xéne o, posición ác ica, expe iencia depo i a, éxi o depo i o) aplicá onse p obas de compa ación de medias (p obas de S uden pa a mos as independen es); po úl imo, ealizouse un análise co elacional (co elaciones bi a iadas de Pea son) en e as di e en es subescalas dos cues iona ios emp egados. 6 Os esul ados ob idos no análise de iabilidade das es escalas p esén ase no Anexo I. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 21 Resul ados 1 Es a ís icos desc i i os Os esul ados ob idos no análise desc i i o inicial ecóllense na Táboa 5. Táboa 5 Es a ís icos desc i i os pa a as a iables incluídas no es udo (N=121) Va iable Mínimo Máximo Media (M) Des iación Típica (DT) Habilidade Física (HF) Condición Física (CF) A ac i o Físico (AF) Fo za (F) Au oconcep o Físico Xe al (AFG) Au oconcep o Xe al (AG) 1.83 1 1 1 1 1.67 5 5 5 5 5 5 2.71 3.86 3.56 3.22 3.41 3.76 .70 .81 1.05 .89 1.02 .77 Au odiálogo (ST) Con ol Emocional (EC) Au oma icidade (AU) Es ablecemen o de obxec i os (GS) Visualización (IM) Ac i ación (AC) Relaxación (RE) Con ol a encional (AT) Pensamen o nega i o (NT) 1 1 1 1 1.25 2 1 1.75 1 5 5 5 5 5 5 5 5 5 2.79 3.44 3.61 3.51 3.27 3.65 1.96 3.93 2.76 .90 1.09 .81 .93 .73 .63 .96 .81 .92 Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza 1 1 1 4 4 4 2.78 2.08 2.71 .75 .70 .77 Du an e odo o es udo emp ega anse es as ab e ia u as do TOPS-3 en inglés, pois na adap ación ao cas elán de Tomé-Lou ido (2018) es as non o on adap adas. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 22 2 Análise dos pe ís A pa i das pun uacións medias ob idas nas di e en es subescalas do CAF, TOPS- 3 e CSAI-2R (Táboa 5) es ablecé onse os di e en es pe ís pa a os xogado es de balonmán. 2.1 Au oconcep o ísico A pa i das pun uacións medias ob idas polos pa icipan es nas di e en es subescalas do CAF (Táboa 5) p esén anse na igu a 1 o seu pe il de au oconcep o ísico. Como se pode obse a , as pun uacións mais al as se ob i e on nas subescalas de Habilidade ísica e Au oconcep o xe al. Figu a 1 G á ica das pun uacións medias do CAF pa a a mos a do es udo HF = Habilidade Física; CF = Condición Física; AF = A ac i o Físico; F= Fo za; AFG = Au oconcep o Físico Xe al; AG = Au oconcep o Xe al. 2.2 . Pe il psicolóxico Na igu a 2 p esén anse os pe íl psicolóxico que ca ac e iza a mos a de pa icipan es do es udo. No caso dos xogado es de balonmán, as o alezas que de inen o seu pe il psicolóxico concén anse nas habilidades de Au oma icidade, Es ablecemen o de obxec i os, Ac i ación e Con ol emocional. 0 1 2 3 4 5 HF CF AF F AFG AG Xogado es/as de balonmán Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 23 2.3 . Pe il ansióxeno e au ocon ianza Na igu a 3 ecóllense as pun uacións medias ob idas nas subescalas del CSAI-2R polos pa icipan es do es udo (Táboa 5). Como pode comp oba se, as pun uacións mais al as a opá onse nas subescalas de Ansiedade cogni i a e Au ocon ianza. Figu a 3 Pun uacións medias en Ansiedade e Au ocon ianza pa a os xogado es de balonmán. 0 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza 0 1 2 3 4 5 ST EC AU GS IM AC RE AT NT Da os do p esen e es udo (ST= Au odiálogo; EC= Con ol Emocional; AU= Au oma icidade; GS= Es ablecemen o de obxec i os; IM= Visualización; AC= Ac i ación; RE= Relaxación; AT= Con ol a encional; NT= Pensamen o nega i o) Figu a 2 Pun uacións medias da mos a no TOPS-3 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 24 3 Va iacións nos pe ís segundo as a iables conside adas 3.1 Xéne o Pa a explo a as di e enzas de xéne o en cada un dos pe ís es udados, solo se e án en con a os xéne os dico ómicos “home/mulle ”, pois a can idade de pa icipan es que ma ca on unha opción dis in a é moi pequena e non pe mi e a súa inclusión na análise. Os dous g upos quedan con o mados po 68 mulle es (M) e 51 homes (H). Na áboa 6 ecóllense os es a ís icos desc i i os pa a cada unha das escalas analizadas en unción des a a iable. Táboa 6 A pa i das pun uacións medias ob idas nas subescalas do CAF segundo o xéne o dos xogado es/as de balonmán es ablécese o seu pe il de au oconcep o ( igu a 4). Como se pode e , as pun uacións ob idas polo g upo de homes supe a as ob idas polas mulle es en ódolos compoñen es do pe il. Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción do xéne o Escalas Media Des iación Típica E o Típico M H M H M H Habilidade ísica Condición ísica A ac i o ísico Fo za Au oconcep o ísico xe al Au oconcep o xe al 3.85 3.47 2.93 3.40 3.06 3.62 3.93 3.72 3.66 3.61 3.91 4.00 .58 .80 1.05 .84 .96 .75 .77 .73 .90 .91 .85 .71 .07 .09 .12 .10 .11 .09 .10 .10 .12 .12 .11 .10 Au odiálogo Con ol emocional Au oma icidade Es ablecemen o de obxec i os Visualización Ac i ación Relaxación Con ol A encional Pensamen o nega i o 2.84 3.05 3.49 3.65 3.33 3.53 1.89 3.76 3.01 2.74 3.95 3.79 3.36 3.23 3.79 2.02 4.23 2.42 .89 1.06 .82 .86 .67 .62 .91 .83 .86 .94 .95 .77 .99 .79 .64 .99 .62 .91 .10 .12 .10 .10 .08 .07 .11 .10 .10 .13 .13 .10 .13 .11 .09 .13 .08 .12 Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza 3.05 2.30 2.45 2.43 1.79 3.09 .72 .75 .75 .67 .52 .66 .08 .09 .09 .09 .07 .09 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 25 Figu a 4 G á ica do pe il de au oconcep o segundo xéne o. HF=Habilidade Física; CF=Condición Física; AF=A ac i o Físico; F=Fo za; AF=Au oconcep o Físico Xe al; AG=Au oconcep o Xe al. Os análises de compa ación de medias ealizados a oxa on di e enzas signi ica i as pa a os compoñen es de Condición Física [ (117)=-1.76;p≤.040], A ac i o Físico [ 117)=-3.94;p<.001], Au oconcep o ísico xe al [ (117)=-4.94;p<.001] e Au oconcep o xe al [ (117)=-2.78;p≤.003]. No e e ido ás habilidades psicolóxicas de homes e mulle es, o pe íl que os ca ac e izan p esén ase na igu a 5. Figu a 5 G á ica do pe il psicolóxico en unción do xéne o. Pa a comp oba se as di e encias que se obse an son signi ica i as, le á onse a cabo unha se ie de p obas de compa ación de medias. Os esul ados encon ados 0 1 2 3 4 5 HF CF AF F AFG AG Mulle es Homes 0 1 2 3 4 5 ST EC AU GS IM AC RE AT NT Mulle es Homes (ST= Au odiálogo; EC= Con ol Emocional; AU= Au oma icidade; GS= Es ablecemen o de obxec i os; IM= Visualización; AC= Ac i ación; RE= Relaxación; AT= Con ol a encional; NT= Pensamen o nega i o) Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 32 Na igu a 12 amósanse as pun uacións medias pa a cada subescala do CSAI-2R en unción da expe iencia depo i a dos xogado es. Como se pode comp oba , os xogado es inexpe os pun úan mais al o en ansiedade que os expe os e mais baixo en au ocon ianza. Figu a 12 G á ica do pe il ansióxeno e au ocon ianza (CSAI-2R) en unción da expe iencia. Os esul ados a opados nas p obas de compa ación de medias ealizadas a oxan di e enzas signi ica i as nas es subescalas ( (119)=3.56;p<.001 pa a Ansiedade cogni i a; (119)=3.69;p<.001 pa a ansiedade somá ica; e (119)=-2.95;p≤.021 pa a Au ocon ianza). 3.4 Posicións ác icas As posicións ác icas no balonmán clasi ícanse en 1ª liña e 2ª liña, al e como se mencionou na in odución. A dis ibución de es es xogado es ep esén ase no Anexo II. Na áboa 10 mós anse os es a ís icos desc i i os das escalas emp egas no es udo pa a es a clasi icación (N=53 nos dous g upos). 0 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza Inexpe os Expe os Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 33 Táboa 10 Na igu a 13 ep esén anse as pun uacións medias ob idas po cada g upo de xogado es nas dis in as subescalas do CAF. Figu a 13 G á ica das pun uacións medias nas subescalas do CAF pa a as posicións ác icas. HF = Habilidade Física; CF = Condición Física; AF = A ac i o Físico; F= Fo za; AFG = Au oconcep o Físico Xe al; AG = Au oconcep o Xe al. Nas p obas de compa ación de medias aplicadas a opouse que as p imei as liñas ob i e on pun uacións supe io es ás segundas liñas nas subescalas de Habilidade ísica 0 1 2 3 4 5 HF CF AF F AFG AG 1ª liña 2ª liña Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción da posición ác ica Escalas Media Des iación Típica E o Típico 1ª liña 2ª liña 1ª liña 2ª liña 1ª liña 2ª liña Habilidade ísica Condición ísica A ac i o ísico Fo za Au oconcep o ísico xe al Au oconcep o xe al 3.95 3.66 3.50 3.49 3.64 3.90 3.70 3.59 2.97 3.39 3.18 3.59 .68 .78 1.01 .96 .90 .72 .73 .75 1.07 .87 1.08 .82 .09 .10 .13 .13 .12 .10 .10 .10 .14 .12 .14 .11 Au odiálogo Con ol emocional Au oma icidade Es ablecemen o obxec i os Visualización Ac i ación Relaxación Con ol A encional Pensamen o nega i o 2.73 3.42 3.63 3.32 3.21 3.66 1.66 3.93 2.73 2.69 3.51 3.60 3.51 3.25 3.62 2.20 3.96 2.85 .85 1.14 .92 .92 .82 .67 .70 .78 1.01 .93 .99 .75 .92 .65 .64 1.11 .74 .85 .11 .15 .12 .12 .11 .09 .09 .10 .13 .12 .13 .10 .12 .09 .08 .15 .10 .11 Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza 2.65 1.99 2.77 2.84 2.14 2.64 .83 .68 .82 .64 .67 .75 .11 .09 .11 .08 .09 .10 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 34 [ (103)=1.76; p≤.040], A ac i o ísico [ (103)=2.60; p≤.005], Au oconcep o ísico xe al [ (104)=2.35; p≤.010] e Au oconcep o xe al [ (104)=2.05; p≤.021]. Na Figu a 14 p esén ase o pe il psicolóxico co esponden e a os xogado es segundo a posición ác ica na que compi en. Nes a ocasión, as o alezas que compoñen o pe il dos xogado es de 1ª liña concén anse nas habilidades de Au oma icidade, Ac i ación e Con ol a encional men es que os de 2ª liña ademais des as inclúen amén o Con ol emocional. Figu a 14 Pun uacións medias ob idas nas subescalas do TOPS-3 segundo a posición ác ica. (ST= Au odiálogo; EC= Con ol Emocional; AU= Au oma icidade; GS= Es ablecemen o de obxec i os; IM= Visualización; AC= Ac i ación; RE= Relaxación; AT= Con ol a encional; NT= Pensamen o nega i o) Nas p obas de compa ación de medias ealizadas a opá onse di e enzas signi ica i as solo na habilidade de Relaxación [ (104)=-2.95; p≤.002], na que ob i o pun uacións supe io es a 2ª liña sob e a 1ª. Na igu a 15 p esén anse os ni eis de ansiedade e au ocon ianza segundo a posición ác ica. Como pode comp oba se, pa ece que son os xogado es de 2ª liña os que pun úan mais al o en ansiedade e mais baixo en au ocon ianza. Sen emba go, ningunha das p obas de compa ación de medias ealizada a oxou e ec os signi ica i os. 0 1 2 3 4 5 ST EC AU GS IM AC RE AT NT 1ª liña 2ª liña Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 35 Figu a 15 G á ica do pe il ansióxeno e au ocon ianza segundo a posición ác ica. 4 Es udo das elacións en e os di e en es compoñen es dos pe ís. 4.1 Relacións en e o au oconcep o ísico e as habilidades psicolóxicas. Os coe icien es de co elación de Pea son en e as subescalas do CAF e as do TOPS-3 p esén anse na áboa 11. Táboa 11 Coe icien es de co elación en e os compoñen es do Au oconcep o e as Habilidades psicolóxicos Escalas Habilidade ísica Condición ísica A ac i o ísico Fo za Au oconcep o ísico xe al Au oconcep o xe al ST EC AU GS IM AC RE AT NT n.s. .23** .38** n.s. n.s. .30** n.s. .34** -.27** .18* .29** .36** n.s. .18* .37** n.s. .27** -.24** .22* .44** .32** n.s. n.s. .30** n.s. .46** -.46** n.s. .23** n.s. n.s. .18* .26** n.s. .22* -.20* ,19* .55** .40** n.s. n.s. .36** n.s. .49** -.51** .22* .53** .43** n.s. n.s. .40** n.s. .62** -.58** (ST= Au odiálogo; EC= Con ol Emocional; AU= Au oma icidade; GS= Es ablecemen o de obxec i os; IM= Visualización; AC= Ac i ación; RE= Relaxación; AT= Con ol a encional; NT= Pensamen o nega i o) *A co elación é signi ica i a no ni el 0.05 (bila e al) **A co elación é signi ica i a no ni el 0.01 (bila e al) 0 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 Asiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza 1ª liña 2ª liña Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 36 4.2 Relacións en e o au oconcep o e os compoñen es de ansiedade e au ocon ianza. Na áboa 12 p esén anse os esul ados ob idos na análise co elacional en e as subescalas do CAF e as do CSAI-2R. Táboa 12 Coe icien es de co elación en e os compoñen es do Au oconcep o Físico e os de Ansiedade e Au ocon ianza.. Escalas Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza Habilidade ísica Condición ísica A ac i o ísico Fo za Au oconcep o ísico xe al Au oconcep o xe al -.18* n.s. -.37** n.s. -.46** -.45** -.21* -.19* -.26** n.s. -.37** -.36** .40** .32** .51** .23** .53** .61** *A co elación é signi ica i a no ni el 0.05 **A co elación é signi ica i a no ni el 0.01 **A co elación é signi ica i a no ni el 0.01 4.3 Relacións en e as habilidades psicolóxicas e os compoñen es de ansiedade e au ocon ianza. Coa inalidade de explo a as elación que oco en en e as habilidades psicolóxicas e os ni eis de ansiedade e au ocon ianza, ealizouse un análise co elacional das pun uacións ob idas nos cues iona ios TOPS-3 e CSAI-2R. Os esul ados ob idos mós anse na áboa 11. Táboa 13 Coe icien es de co elación en e as subescalas dos cues iona ios TOPS-3 e CSAI-2R Subescalas Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza Au odiálogo Con ol emocional Au oma icidade Es ablecemen o de obxec i os Visualización Ac i ación Relaxación Con ol a encional Pensamen o nega i o n.s. -.67** -.41** .29** .20* -.38** n.s. -.53** .63** n.s. -.57** -.38** .19* n.s. -.31** n.s. -.52** .43** .27** .62** .57** n.s. n.s. .57** n.s. .56** -.62** *A co elación é signi ica i a no ni el 0.05 **A co elación é signi ica i a no ni el 0.01 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 37 Discusión O obxec i o plan exado nes e aballo in de g ao é coñece o au oconcep o, o pe il psicolóxico e os ni eis de ansiedade e au ocon ianza que ca ac e izan a unha mos a de xogado es de balonmán, así como as a iacións que poden oco e nes es pe ís en unción do xéne o, do éxi o depo i o, da expe iencia e do pos o ác ico. Os esul ados ob idos, polo xe al, mos an e idencias que a i ican as hipó eses p opos as na in odución, segundo as cales son os homes, con ampla expe iencia, con éxi o depo i o e cuxa posición den o do xogo é p imei a liña (ou po ei o, pe o oi excluído da ca ego ización), os que exhiben esul ados mais op imizados en odas as a iables analizadas. En xe al, os xogado es de balonmán eñen boas pun uacións nas di e sas escalas. Coincidindo cos da os do aballo de Tomé-Lou ido e al., (2018) en ou os depo es, os balonmanis as posúen a capacidade de ealiza mo emen os e accións en compe ición sen moni o ización conscien e, ixan me as especí icas elacionadas co es o zo a ealiza , eñen a capacidade de egula a ac i ación pa a posuí un es ado óp imo e poden egula os pensamen os in usi os eo ien ando o oco a encional. Po ou a banda, p esen an sensacións nega i as sob e o p opio endemen o e as consecuencias do esul ado (pun uacións al as en ansiedade cogni i a), pe o amén dispoñen de unha au ocon ianza con unden e. O au oconcep o ísico é unha dimensión moi ele an e nos depo is as, e no caso dos xogado es de balonmán a opouse que pe ciben as p opias calidades e habilidades Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 38 compe i i as posi i amen e, que con ían no seu es ado ísico e que, en xe al, p esen an un bo g ao de sa is acción con si mesmos e coa ida. En can o as di e enzas de xéne o ap écianse en cada un dos cons u os es udados. En can o ao pe il psicolóxico dos xogado es, pódese a i ma que os homes son menos ulne ables ás dis accións, au oma izan mais os xes os habi uais no xogo e eñen unha maio capacidade pa a egula os ni eis de ac i ación e emoción. Ademais, as baixas pun uacións en Con ol emocional e al as en Pensamen o nega i o son un indicio da pouca es abilidade das depo is as e é un esul ado ecuen e na in es igación (Ba quín, 2005). No e e ido ao es ablecemen o de obxec i os unha posible explicación é a ele ada au oexixencia das mulle es, especialmen e no mundo do depo e (Ceb ián, 2007). En can o ao pe il psicolóxico dos xogado es, pódese a i ma que es es son menos ulne ables ás dis accións, au oma izan mais os xes os habi uais no xogo e eñen unha maio capacidade pa a egula os ni eis de ac i ación. Po ou o lado, as mulle es p esen an pun uacións mais al as en ansiedade e mais baixas en au ocon ianza que os homes. Segundo Vealey (1988) a baixa au ocon ianza nas mulle es débese a mo i os de asignación social do ol, como un meno endemen o mo o da mulle es on e os homes. Ademais, o au oconcep o ísico das mulle es amén é peo (Rod íguez e al., 2006) como o e lexan as pun uacións ob idas no CAF no que os homes pun ua on mais al o que as mulle es. Dous posibles mo i os de es es esul ados poden se a maio p eocupación da mulle pola p opia imaxe co po al (Ginis e al., 2006) ou os p exuízos e es e eo ipos sexuais (Mo eno e al., 2008. No e e ido á expe iencia, os esul ados ob idos co TOPS-3 coinciden cos a opados po Casimi o e al., (2007), pois os balonmanis as expe os (mais de 10 anos p ac icando o depo e) ob eñen pe ís mais op imizados cunhas o alezas cen adas na ealización de mo emen os de o ma inconscien e e na egulación de emocións e do oco a encional. Es es esul ados son un cla o indicio de que, como sinalou Ma ín (2003), o pe il psicolóxico dos depo is as non é inna o, senón que se pode pe ecciona cos anos de p ác ica depo i a. Po ou a banda, e de aco do cos esul ados de Han on e al. (2008), os depo is as expe os mos a on maio es ni eis de au ocon ianza, máis acilidade pa a in e p e a as sín omas de p eocupación e menos ni eis somá icos e cogni i os de ansiedade. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 39 Respec o as pun uacións ob idas no CAF, an o en unción do éxi o depo i o como da expe iencia, es án en liña das ob idas po Rod íguez e al. (2006) e pódese a i ma que os xogado es expe os ou que eñen éxi o depo i o posúen un mello au oconcep o ísico. Ademais, no caso do éxi o depo i o, a opouse que compe i en unha ca ego ía a ni el nacional ac úa como po enciado das habilidades psicolóxicas, de al xei o que os xogado es de balonmán con maio éxi o mos an maio capacidade pa a egula as emocións nega i as, os ni eis de ac i ación e os pensamen os in usi os du an e a p ác ica depo i a, podendo eo ien a o oco a encional aos e en os do xogo. Polo an o, pa ece que a maio éxi o depo i o, mais op imizadas as habilidades psicolóxicas. En xe al, es es esul ados conco dan cos a opados en di e sos es udos, como o de León-P ados e al. (2011) ou K is jándó i e al., (2018), segundo os cales os depo is as exi osos in o man de unha maio au ocon ianza e ni eis baixos de ansiedade. A ele ada au ocon ianza segundo Vealey e al. (1998) débese a que es a inc emen a a pa i de execucións écnicas, do ni el de maes ía e da demos ación das p opias habilidades, polo que, cando un depo is a acada ce o ecoñecemen o polo seu xogo, o seu ni el de au ocon ianza inc emén ase. En can o aos cambios elacionados coas posicións ác icas no pe íl psicolóxico e nos ni eis de ansiedade e au ocon ianza, a di e encia das apo acións comen adas na in odución, solo se a opou que as segundas liñas emp egan mais a habilidade de Relaxación, o que se pode ía explica pola necesidade de g an con ol no mecanismo de lanzamen o, que é no que se basea a maio ía do xogo nes a posición. Sen emba go, no que espec a a au ocon ianza, os esul ados si que pe mi en acep a a hipó ese plan exada xa que a opouse que as p imei as liñas ob i e on pun uacións supe io es ás segundas liñas nos compoñen es de Habilidade ísica, A ac i o ísico, Au oconcep o ísico xe al e Au oconcep o xe al. Ou o dos obxec i os da in es igación e a explo a as elacións en e as subescalas dos ins umen os emp egados. No caso do pe il psicolóxico e os ni eis de ansiedade e au ocon ianza, as co elacións encon adas indican que e ele ados ni eis de ansiedade impiden egula as emocións nega i as asociadas ao su imen o compe i i o, así como ealiza un p oceso au omá ico (pois sob epensa odos os posibles esul ados de o ma nega i a), e un adecuado ni el de ac i ación (es ado de ale a demasiado ele ado) e de log a man e o oco de a ención nas sinais ele an es do en o no egulando os Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 40 pensamen os in usi os. Ademais es es ni eis de ansiedade ele ados conle an pensamen os nega i os e a necesidade de es ablece obxec i os especí ico. A ansiedade cogni i a é aquela que a alía as sensacións nega i as an es da compe ición e pe mi e isualiza as posibles si uacións do xogo. No e e ido á Au ocon ianza, can o mais posi i a sexa es a mais se emp egan as habilidades psicolóxicas. Po ou a pa e, posuí al os ni eis de ansiedade conle a un mal Au oconcep o ísico e xe al, men es que sucede o con a io coa Au ocon ianza, que ai que es es au oconcep os a aliados no CAF inc emen en as súas pun uacións. Finalmen e, pa ece que posuí un bo au oconcep o ísico ai que se inc emen e o emp ego de habilidades psicolóxicas. Limi acións do es udo e liñas u u as O es udo que se p esen a posúe unha se ie de limi acións que pode ían a ec a aos esul ados ob idos, e po consecuencia á pos e io in e p e ación e conclusións: • T á ase de un es udo explo a o ia, polo que os esul ados non poden xene aliza se a odos os xogado es de balonmán, aínda que si poden se i como apoio pa a os esul ados de ou os es udos simila es. • O deseño emp egado (expos ac o p ospec i o de g upo único) non pe mi e es ablece elacións causais en e os cons u os implicados, de xei o que solo poden chega a es ablece se elacións en e eles. • Os cues iona ios emp egados equi en espos as con conside acións subxec i as que poidan e se con aminadas polo es ado anímico do depo is a, o mais ecomendable se ía op a a ob e da os obxec i os emp egando es a exias obse acionais que pe mi en ecolle o desempeño dos xogado es de balonmán en si uacións de xogo. • As a iables explo adas no es udo son limi adas e os esul ados ob idos e í ense unicamen e ás conside adas non pe mi indo xene aliza os esul ados a ou as posibles a iables de g an impo ancia como a au oe icacia, a concen ación, a mo i ación... Debe ían e se en con a odas es as dimensións en in es igacións u u as. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 41 • Os da os ob idos o on ecollidos nun o mula io online, polo que non se pode asegu a que o an os p opios xogado es os que o cub i on. Ademais, as espos as poden es a in luenciadas po ac o es alleos como a desexabilidade social. • Se ía in e esan e segui acendo in es igacións sob e os mo i os das di e enzas a opadas en es e es udo, como po exemplo o mo i o de que as mulle es eñan meno es pun uacións que os homes en au oconcep o, au ocon ianza e case odas as subescalas do pe il psicolóxico. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 48 He nández, J. F. (2017). T abajo in de Más e , Uni e si as Miguel He nández. h ps://dspace.umh.es/jspui/handle/11000/4353 Ibáñez, A. P., Gil, J. M., & Chenoll, M. P. (2020). Bibliome ic s udy o scien i ic p oduc ion on handball. Mo imen o, 26, 1–20. h ps://doi.o g/10.22456/1982- 8918.101908 Iba zábal, F. A. (2005). P ecompe ición y ansiedad en isiocul u is as. Re is a de Psicología del Depo e., 14(2), 195-208. h ps://www. edalyc.o g/pd /2351/235119230002.pd Jaenes, J. C. (2001). Es ado emocional y conduc a depo i a: Ansiedad compe i i a en co edo es de ma a ón. [Tese doc o al, Uni e sidad de Se illa]. h ps://idus.us.es/handle/11441/103916 K is jánsdó i , H., E lingsdó i , A. V., S einsson, G., & Saa ed a, J. M. (2018). Psychological skills, men al oughness and anxie y in eli e handball playe s. Pe sonali y and Indi idual Di e ences, 134, 125–130. h ps://doi.o g/10.1016/j.paid.2018.06.011 León-P ados, J. A., Fuen es, I., & Cal o, Á. (2011). Ansiedad es ado y au ocon ianza p ecompe i i a en gimnas as. (P ecompe i i e anxie y s a e and sel -con idence in gymnas s). RICYDE. Re is a In e nacional de Ciencias del Depo e, 7(23), 76–91. h ps://doi.o g/10.5232/ icyde2011.02301 Liebe , R. M., & Mo is, L. W. (1967). Cogni i e and emo ional componen s o es anxie y: A dis inc ion and some ini ial da a. Psychological Repo s, 20(3, PT. 1), 975– 978. h ps://doi.o g/10.2466/p 0.1967.20.3.975 Locke, E. A., Shaw, K. N., Saa i, L. M., & La ham, G. P. (1981). Goal se ing and ask pe o mance: 1969–1980. Psychological Bulle in, 90(1), 125–152. h ps://doi.o g/10.1037/0033-2909.90.1.125 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 49 Lo enzo, A., & Sampaio, J. (2005). Re lexiones sob e los ac o es que pueden condiciona el desa ollo de los depo is as de al o ni el. Apun s Educación Física y Depo es, 80, 63-70. h ps://www. edalyc.o g/pd /5516/551656966013.pd Mahl, Á., & Vasconcelos-Raposo, J. (2009). Pe il psicológico de p es ação de jogado es p o issionais de u ebol do B asil. Re is a Po uguesa de Ciéncias do Despo o, 7, 80– 91. h ps://doi.o g/10.5628/ pcd.07.01.80 Mahoney, M. J., & A ene , M. (1977). Psychology o he eli e a hle e: An explo a o y s udy. Cogni i e The apy and Resea ch, 1(2), 135–141. h ps://doi.o g/10.1007/BF01173634 Ma sh, H. W., Hey, J., Roche, L. A., & Pe y, C. (1997). S uc u e o physical sel -concep : Eli e a hle es and physical educa ion s uden es. Jou nal o Educa ional Psychology. 89(2), 369-380. h ps://doi.o g/10.1037/0022-0663.89.2.369 Ma ens, R. (1987). Science, knowledge, and spo psychology. The Spo Psychologis , 1(1), 29–55. h ps://doi.o g/10.1123/ sp.1.1.29 Ma ens, R., Vealey, R. S., & Bu on, D. (1990). Compe i i e Anxie y in Spo . Human Kine ics. Ma ín, G. M. (2003). La muje u bolis a desde la pe spec i a psicológica. Cuade nos de Psicología del Depo e, 3(2), 7-15. h ps:// e is as.um.es/cpd/a icle/ iew/112341 Ma ínez, J. G. (1998). P og ama psicológico pa a mejo a los esul ados de jugado es de balonmano. 10(2), 271-280. Psico hema. Massuça, L. M., F agoso, I., & Teles, J. (2014). A ibu es o op eli e eam-handball playe s. The Jou nal o S eng h & Condi ioning Resea ch, 28(1), 178. h ps://doi.o g/10.1519/JSC.0b013e318295d50e Mellalieu, S. D., Han on, S., & O’B ien, M. (2004). In ensi y and di ec ion o compe i i e anxie y as a unc ion o spo ype and expe ience. Scandina ian Jou nal o Medicine Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 50 & Science in Spo s, 14(5), 326–334. h ps://doi.o g/10.1111/j.1600- 0838.2004.00389.x Mon oya, M., Mo as, I., Feliu, G., Angue a, I., & A gilaga, M. T. (2013). Análisis de las inalizaciones de los ex emos en balonmano. Apun s Educación Física y Depo es, 113, 52–59. h ps://doi.o g/10.5672/apun s.2014-0983.es.(2013/3).113.05 Mo eno, J. A., Ce elló, E. M., & Mo eno, R. (2008). Impo ancia da p ác ica ísico- depo i a e do xéne o no au oconcep o ísico dos 9 aos 23 anos. Re is a In e nacional de Psicoloxía Clínica e da Saúde, 8(1), 171-183. Mo is, L. W., Da is, M. A., & Hu chings, C. H. (1981). Cogni i e and emo ional componen s o anxie y: Li e a u e e iew and a e ised wo y–emo ionali y scale. Jou nal o Educa ional Psychology, 73(4), 541–555. h ps://doi.o g/10.1037/0022- 0663.73.4.541 Nunnally, J. C. (1978). An o e iew o psychological measu emen . In B. B. Wolman (Ed.), Clinical Diagnosis o Men al Diso de s: A Handbook (pp. 97–146). Sp inge US. h ps://doi.o g/10.1007/978-1-4684-2490-4_4 Olmedilla, A., O ega, E., Ga cés de los Fayos, E., Abenza, L., Blas, A., & Laguna, M. (2015). Pe il psicológico de los jugado es p o esionales de balonmano y di e encias en e pues os especí icos. Re is a La inoame icana de Psicología, 47(3), 177–184. h ps://doi.o g/10.1016/j. lp.2015.06.005 Ramos, A. C. A., Salaza , L. F. S., & Ca illo, J. M. R. (2018). In luencia de la ansiedad en el endimien o depo i o en u bolis as. Re is a Cien í ica Ciencia y Tecnología, 18(19), 181-189. h ps://doi.o g/10.47189/ cc . 18i19.185 Reigal, R. E., Vázquez-Diz, J. A., Mo illo-Ba o, J. P., He nández-Mendo, A., & Mo ales- Sánchez, V. (2020). Psychological p o ile, compe i i e anxie y, moods and sel - Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 51 e icacy in beach handball playe s. In e na ional Jou nal o En i onmen al Resea ch and Public Heal h, 17(1), A icle 1, 1-13. h ps://doi.o g/10.3390/ije ph17010241 Rod íguez, A., Goñi, A., & Ruiz De Azúa, S. (2006). Au oconcep o ísico y es ilos de ida en la adolescencia. In e ención Psicosocial, 15(1), 81-94. h ps://doi.o g/10.4321/S1132-05592006000100006 Rogulj, N., S hoj, V., Nazo , M., S hoj, L., & Ča ala, M. (2005). Some an h opologic cha ac e is ics o eli e emale handball playe s a di e en playing posi ions. Collegium An opologicum, 29(2), 705–709. Saa ed a, J. M., K is jánsdó i , H., Eina sson, I. Þ., Guðmundsdó i , M. L., Þo gei sson, S., & S e ansson, A. (2018). An h opome ic cha ac e is ics, physical i ness, and h owing eloci y in eli e women’s handball eams. The Jou nal o S eng h & Condi ioning Resea ch, 32(8), 2294. h ps://doi.o g/10.1519/JSC.0000000000002412 Sha elson, R., Hubne , J., & S an on, G. (1976). Sel -Concep : Valida ion o Cons uc In e p e a ions. Re iew o Educa ional Resea ch, 46, 407–441. h ps://doi.o g/10.3102/00346543046003407 Simon, H. A., & Chase, W. G. (1973). Skill in chess: Expe imen s wi h chess-playing asks and compu e simula ion o skilled pe o mance h ow ligh on some human pe cep ual and memo y p ocesses. Ame ican Scien is , 61(4), 394–403. Singe , R. N. (2002). P epe o mance s a e, ou ines, and au oma ici y: Wha does i ake o ealize expe ise in sel -paced e en s? Jou nal o Spo and Exe cise Psychology, 24(4), 359–375. h ps://doi.o g/10.1123/jsep.24.4.359 Spielbe ge , C. D. (1966). Anxie y and Beha io . Academic P ess. S enling, A., Hassmén, P., & Holms öm, S. (2014). Implici belie s o abili y, app oach‐ a oidance goals and cogni i e anxie y among eam spo a hle es. Eu opean Jou nal o Spo Science, 14(7), 720–729. h ps://doi.o g/10.1080/17461391.2014.901419 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 52 Tomé-Lou ido, D. (2018). E aluación de Habilidades Psicológicas en Depo is as, y su Relación con la Ansiedad y el P ocesamien o A encional. Tesis Doc o al. Uni e sidad de San iago de Compos ela. h ps://mine a.usc.es/xmlui/handle/10347/18134 Tomé-Lou ido, D., A ce, C., & Pon e, D. (2018). Adap a ion o he es o pe o mance s a egies compe i ion subescale o spanish. 30(1), 123-137. Psico hema T easu e, D. C., Monson, J., & Lox, C. L. (1996). Rela ionship be ween sel -e icacy, w es ling pe o mance, and a ec p io o compe i ion. The Spo Psychologis , 10(1), 73–83. T iple , N. (1898). The dynamogenic ac o s in pacemaking and compe i ion. The Ame ican Jou nal o Psychology, 9(4), 507–533. h ps://doi.o g/10.2307/1412188 Vaca, M. R., Egas Romo, S. R., Ga cía Quiñonez, O. F., Fe iz O año, L., & Rod íguez To es, Á. F. (2017). Ansiedad p ecompe i i a en ka a ecas de al o endimien o, ama eu y no a os. Re is a Cubana de In es igaciones Biomédicas, 36(2), 239–247. Vasconcelos-Raposo, J. (1993). Os ac o es psico-socio-cul u ais que in luenciam e de e minam a busca da excelência pelos a le as de eli e po gueses. [Tese de dou o amen o, Vila Real: UTAD-SDE]. Vealey, R. S., Ga ne -Holman, M., Hayashi, S. W., & Giacobbi, P. (1998). Sou ces o spo -con idence: Concep ualiza ion and ins umen de elopmen . Jou nal o Spo and Exe cise Psychology, 20(1), 54–80. h ps://doi.o g/10.1123/jsep.20.1.54 Ve dague , F. J. P., Más, A. G., Ramón, J. C., & Con i, J. V. (2017). Di e encias de sexo espec o de la ansiedad asociada a la compe ición depo i a (Gende di e ences in ela ion o anxie y associa ed wi h spo s compe i ions). Re os, 31, 193–196. h ps://doi.o g/10.47197/ e os. 0i31.40325 Weinbe g, R. S., & Gould, D. (2010). Fundamen os de Psicología del Depo e y del Eje cicio Físico. Ed. Médica Paname icana. Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 53 Wi ig, A. (1984). Spo compe i ion anxie y and sex ole. Sex Roles, 10, 469–473. h ps://doi.o g/10.1007/BF00287563 Wool olk, A. (2010). Psicologia Educa i a. 11a. Ed. Pea son Educa ion. Zapa idis, I., Ko o os, P., Ch is odoulidis, T., Skou as, D., & Bayios, I. (2011). P o ile o young handball playe s by playing posi ion and de e minan s o ball h owing eloci y. Jou nal o Human Kine ics, 27, 17-30. h ps://doi.o g/10.2478/ 10078-011-0002-4 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 54 Índice de igu as Figu a 1. G á ica das pun uacións medias do CAF pa a a mos a de es udo ................ 22 Figu a 2. Pun uacións medias da mos a no TOPS-3 ...................................................... 23 Figu a 3. Pun uacións medias en Ansiedade e Au ocon ianza pa a os xogado es de balonmán........................................................................................................................... 23 Figu a 4. G á ica do pe il de au oconcep o segundo xéne o ........................................ 25 Figu a 5. G á ica do pe il psicolóxico en unción do xéne o ......................................... 25 Figu a 6. Ni eis de Ansiedade e Au ocon ianza da mos a en unción de xéne o .......... 26 Figu a 7. G á ica dos alo es medios do CAF segundo o éxi o depo i o ..................... 28 Figu a 8. G á ica do pe il psicolóxico en unción da liga de compe ición ................... 28 Figu a 9. Ni eis de ansiedade e au ocon ianza (CSAI-2R) en unción do éxi o depo i o ........................................................................................................................................... 29 Figu a 10. G á icas do Au oconcep o Físico da mos a segudo a expe iencia .............. 30 Figu a 11. Pe il psicolóxico segundo a expe iencia dos xogado es ............................. 31 Figu a 12. G á ica do pe il ansióxeno e au ocon ianza (CSAI-2R) en unción da expe iencia. ....................................................................................................................... 32 Figu a 13. G á ica das pun uacións medias das subescalas do CAF pa a as posicións ác icas .............................................................................................................................. 33 Figu a 14. Pun uacións medias ob idas nas subescalas do TOPS-3 segundo a posición ác ica. ............................................................................................................................... 34 Figu a 15. G á ica do pe il ansióxeno e au ocon ianza segundo a posición ác ica. ... 35 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 55 Índice de áboas Táboa 1. Compoñen es do Au oconcep o Físico incluídos no CAF. .................................. 8 Táboa 2. Habilidades psicolóxicas incluídas no TOPS-3. ............................................... 10 Táboa 3. Subescalas do CSAI-2R. .................................................................................... 14 Táboa 4. Ligas ás que pe encen os pa icipan es da mos a. ......................................... 18 Táboa 5. Es a ís icos desc i i os pa a as a iables incluídas no es udo (N=121). ......... 21 Táboa 6. Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción do xéne o.......... 24 Táboa 7. Resul ados ob idos na compa ación en e o g upo de mulle es e homes. ........ 26 Táboa 8. Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción do éxi o depo i o. ........................................................................................................................................... 27 Táboa 9. Es a ísi cos desc i i os das di e en es subescalas en unción da expe iencia depo i a. .......................................................................................................................... 30 Táboa 10. Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción da posición ác ica. .............................................................................................................................. 33 Táboa 11. Coe icien es de co elación en e os compoñen es de Au oconcep o e as Habilidades Psicolóxicas. ................................................................................................ 35 Táboa 12. Coe icien es de co elación en e os compoñen es de Au oconcep o Físico e os de Ansiedade e de Au ocon ianza. ................................................................................ 36 Táboa 13. Coe icien es de co elación dos cues iona ios TOPS-3 e CSAI-2R. .............. 36 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 56 Anexos Anexo I 1. Análise de iabilidade O índice α de C onbach pa a o TOPS-3 alcanzou un alo de .803, polo que a consis encia in e na do ins umen o é moi boa. Na áboa I.1 ecóllense os alo es ob idos pa a as di e en es subescalas xun o aos ob idos na p oba de iabilidade da adap ación do es ao cas elán. Táboa I.1 Fiabilidade pa a as subescalas do TOPS-3 Subescala Fiabilidade (α C onbach) Fiabilidade compos a, adap ación de Tomé-Lou ido (2018) Au odiálogo Con ol emocional Au oma icidade Es ablecemen o de obxec i os Visualización Ac i ación Relaxación Con ol a encional Pensamen o nega i o .76 .89 .81 .79 .61 .57 .85 .81 .84 .83 .85 .74 .81 .72 .74 .86 .75 .77 Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán Lucía de la To e Pousada 57 Cada unha das subescalas p esen an uns adecuados alo es de consis encia in e na, moi os simila es aos ob idos no es udo de adap ación do es (Tomé-Lou ido, 2018), a excepción da ac i ación e a isualización que ob i e on uns alo es in e io es aos demais. Pode conside a se que odos os alo es ob idos es án den o dos lími es conside ados adecuados (Ca mines & Zelle , 1979: Nunnally, 1978). Re e ido ao CSAI-2R, a consis encia in e na é adecuada, pois o alo da escala oi de .66. Os alo es das subescalas amén esul an dunha boa consis encia in e na, pois as subescalas de Ansiedade somá ica e Au ocon ianza p esen an alo es de iabilidade supe io es aos da adap ación ao cues iona io (And ade e al., 2007), men es que a Ansiedade cogni i a ob i o un alo lixei amen e in e io . Todos os alo es es án den o dos lími es adecuados pa a es es es udos segundo os c i e ios c eados po Ca mines & Zelle (1979) e Nunnally (1978), es es alo es das subescalas son ecollidos na áboa I.2. Táboa I.2 Fiabilidade pa a as subescalas do CSAI-2R Subescala Fiabilidade Fiabilidade da adap ación de And ade e al. (2007) Ansiedade Cogni i a Ansiedade Somá ica Au ocon ianza .79 .84 .92 .82 .80 .79 En úl imo luga , a consis encia in e na do CAF oi de .93, e como se ecolle na Táboa I.3, os alo es ob idos pa a as es subescalas son simila es aos a opados no es udo de alidación do cues iona io, chegando a se odos supe io es aos índices de iabilidade do manual do CAF. No amen e, os alo es de consis encia in e na es án den o dos lími es adecuados p opos os po Ca mines & Zelle (1979) e Nunnally (1978). Táboa I.3 Fiabilidade pa a as subescalas do CAF Subescala Fiabilidade Fiabilidade do CAF (Goñi e al., 2006) Habilidade ísica Condición ísica A ac i o ísico Fo za Au oconcdep o ísico xe al Au oconcep o xe al .82 .86 .91 .88 .91 .79 .80 .84 .87 .83 .88 .78