Ás dúas beiras do Miño/Minho: fonética galega e fonética portuguesa

You are free to copy, distribute and transmit the work under the following conditions: Attribution —You must attribute the work in the manner specified by the author or licensor (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work). Non commercial —You may not use this work for commercial purposes. DSpace da Universidade de Santiago de Compostela http://dspace.usc.es/ Instituto da Lingua Galega _________________________________________________________________________________ Rosario Álvarez (2018): "Ás dúas beiras do Miño/Minho: fonética galega e fonética portuguesa". Português. Identidades. Fonéticas. Cátedra Carlos de Oliveira. Romaniches Seminar - Universität Zürich. Zürich, 20-21 de abril de 2018. _________________________________________________________________________________ Ás dúas beiras do Miño/Minho: fonética galega e fonética portuguesa Rosario Álvarez Instituto da Lingua Galega. Universidade de Santiago de Compostela INSTITUTO DA LINGUA GALEGA http://ilg.usc.gal/ Fachada atlántica da península ibérica •Galicia / Portugal •Galego / portugués •Posición xeográfica •Linguas: orixe común •Séculos de separación •Gran similitude •Diferenzas sustanciais •Identidades diferenciadas Galego e portugués / hispánico central Fonte: R. de Andrés 2013:89 lat. TĔRRA > terra lat. DĔNTE > dente lat. PŎRTA > porta lat. PŎNTE > ponte Fonte: Cintra 1971:117 Vogais tónicas: galego / portugués latín clásico galego e portugués CATĔLLA > cadela /Ɛ/ CÆLUM > ceo /ɛ/, port. céu FŎRTEM > forte /ͻ/ ACĒTUM > acedo /e/ CĬTO > cedo /e/ PŒNA > pena /e/ NŌMEN > nome /o/ BŬCCAM > boca /o/ En galego non hai vogais nin ditongos nasais: Port. irmã / gal. irmá [iɾˈma] Port. irmão / gal. irmán [iɾˈmŋ] Port. bem / gal. ben [ˈbɛŋ] Port. ponte / gal. ponte [ˈponte] En galego (e áreas do port.) non se xerou [ɐ, ɐ] nin a oposición /a/:/ɐ/: Gal. falamos (IPr., IPto.) [faˈlamos] Gal. mando [ˈmndo] Tampouco se xeraron /ɐ/ e /ə/, tipicamente portuguesas, noutras posicións. Ditongos: o galego non reduce ditongos decrecentes parou [paˈɾow] parei [paˈɾej] touro [ˈtowɾo] primeiro [pɾiˈmejɾo] dous [ˈdows] seis [ˈsejs] parou [paˈɾo] parei [paˈɾɐj] dial. parê, lête O galego comparte este trazo co asturiano occidental Consoantes nasais: 4 fonemas en galego labial alveolo -dental palatal velar galego m n ɲ ŋ portugués m n ɲ galego portugués /m/ <m> meu, cama meu, cama /n/ <n> nada, cana, una nada, cana, una /ɲ/ <ñ> camiño, cuña, uña caminho, cunha, uña /ŋ/ <nh, -n> unha, algunha, pan ‘uma’ labial labiodental dental/ alveolar interdental palatal velar nasal m n ɲ ŋ oclusiva p b t d k g fricativa f s θ ʃ africada tʃ lateral l ʎ vibrante ɾ / r Consoantes labiais: o galego non opón /b : v/ (port.) labial labiodental dental/ alveolar interdental palatal velar nasal m n ɲ oclusiva p b t d k g fricativa f v s z ʃ ʒ ʁ lateral l ʎ vibrante ɾ Fontes: Monteagudo 2017: 93 e De Andrés 2013: 148. Liña vermella: betacismo séc. XV. Fonte: Cintra [1961] 1983: 103. Consoantes oclusivas: realizacións. A gheada galega Paso [] > [ħ] g-: [g] > [ħ] -ng-: non concluído aghora, o ghato ghato, un ghato domingo, domingho, dominco Fonte: Atlas Lingüístico Galego OCLUSIVAS FRICATIVAS labial dental velar labiodental X S X S X S X S GALEGO p b [b, ] t d [d, ] k g [g, ] f PORTUGUÉS N PORTUGUÉS C-S p b t d k g f v PORT. PADRÓN oclusivas velares fricativas faringais X S X S Gal.I k g Gal.II k ħ En suma 1. Hai un feixe de isoglosas que se entrecruzan dentro do territorio portugués (entre Douro e Texo, basicamente): trazos antigos, abandonados polo portugués padrón. 2. A presión do portugués padrón (CS) reprega estes trazos cara ao N. Non chegan a Galicia. 3. Creouse un segundo feixe de isoglosas, coincidente coa fronteira entre Galicia e Portugal. 4. No territorio compartido antigamente créanse dúas identidades. O galego procura a normalización do seu estándar, cos trazos que lle son propios, amplamente compartidos por todas as variedades. As variedades portuguesas son consideradas dialectais sempre que os seus trazos non coinciden cos do CS. Mil grazas. [email protected]