scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

Los lunares de Yayoi

Fernández, Eduardo

Full text

33 32 EVOHÉ 莨Arte P h o t o c r e d i t : < a h r e f = ” h t t p s : / / w w w . Â i c k r . c o m / p h o t o s / e r i n w i l l i a m s o n / 3 2 7 0 4 9 7 6 8 2 / ” > S t e r i n < / a > / < a h r e f = ” h t t p : / / f o t e r .c o m ” > F o t e r < / a > / < a h r e f = ” h t t p : / / c r e a t i v e c o m m o n s . o r g / l i c e n s e s / b y - n c - LOSLUNARESDEYAYOI por (GXDUGR)HUQ䲋QGH] +D\XQDSDUWHGHHVWHDUW䲓FXORKDFLDHOÁQDOGRQGHKDEORGHORRUJ䲋QLFRHQODREUDGH<D\RL.XVDPD 7XYHTXHKDFHUXQYHUGDGHURHVIXHU]RSDUDQRUHODFLRQDUORFRQHVDLPDJHQGHPLFURVFRSLRGHO䲏ERODTXH causa histeria en los medios durante estos días. Me pareció innecesario y poco prudente hablar de esto. Pero en serio... ¿no os recuerda a la obra de algún expresionista tipo Matisse? El fondo rojo y ese virus FRQIRUPDGHJXVDQRD]XO1RTXLHURVHUXQJURVHURGHMDGPHSDVDUHVWD\SURPHWRQRYROYHUD incomodar con comparaciones poco apropiadas. He leído en algún callejón de internet que cuando Kusama iniciaba su carrera en 1XHYD<RUNHQSOHQRVVHVHQWDUHDOL]䲗WRGDFODVHGHSURSXHVWDVDUW䲓VWLFDVGH vanguardia siguiendo lo que hoy llamaríamos proceso interdisciplinar . Fue sin duda ese momento el que determinó su consideración de artista de YDQJXDUGLD(QWHQGDPRVHVWHW䲏UPLQRHQVXVLJQLÁFDGRFRQWHPSRU䲋QHR (VGHFLUFRPRDGMHWLYRDVRFLDGRDDUWLVWDVTXHGHVSXQWDQSRUUHDOL]DU apuestas arriesgadas y aparentemente inconexas. Como instalaciones S䲛EOLFDVSHUIRUPDQFHVSUR\HFWRVGHDFWLYLVPRVRFLDO\RWUDVSLH]DV PHQRVFRQYHQFLRQDOHVSDUDHOS䲛EOLFRQRHVSHFLDOL]DGR Imagino que Yayoi estaba motivada por lo convulsa que fue esa década que algunos académicos señalan como decisiva para entender el arte de hoy. Calma, esto no es otro texto cualquiera en el que nos perdemos entre el humo de Woodstock , la guerra de Vietnam o el asesinato de JFK. Para eso sugiero acudir al mundo universitario, los medios de comunicación o incluso la política, donde muchos siguen inmersos en un pintoresco revival de los sesenta planteando como cuestiones innovadoras cosas ya resueltas hace décadas. Toca ahora hablar del Op art \GHODVLQÂXHQFLDVH[SUHVLRQLVWDV GHODDUWLVWDMDSRQHVD+DEODUGHVXVLQÂXHQFLDVGLUHFWDV3LFDVVR Pollock, Matisse... Pero entre nosotros, casi preferiría buscar en youtube Somebody to love GH-HDzHUVRQ$LUSODQH\WLUDUPHHQXQ SXDzURWRTXHSLHUGHEROLWDVHVSHUDQGRTXHHVWHDUW䲓FXORVHHVFULEDVROR mientras enciendo un narguile. <D\RLHVWRGRXQURPSHFDEH]DV\QRVHU䲋WDUHDVHQFLOODGHVFULELUVXWUDEDMR En su documental I love me YLYHFRQÁQDGDHQVXHVWXGLRFRQVXVREVHVLRQHVVXV neuróticas conversaciones sobre el suicidio y los problemas familiares que sufrió de niña. Es notorio el hecho de que no parece sentir pudor en mostrar su intimidad, lo cual hace que resulte encantadoramente cínica. Esto no va lejos del fenómeno actual de la extimidad HODQW䲗QLPRGHLQWLPLGDG3XOXODHQODVUHGHVVRFLDOHVQXHVWUDYLGDSULYDGDDRMRVGHWRGRHOPXQGR No voy a tomar la típica actitud alarmista de que puede ser mentalmente poco higiénico el estar tan expuesto en internet. Yayoi hace lo mismo exponiendo su obra y su vida al público, o al menos hasta donde ella quiere. Por eso me pareció indecoroso que el documental eludiese que Kusama lleva décadas internada YROXQWDULDPHQWHHQXQDLQVWLWXFL䲗QPHQWDOLJXDOTXH3DQHUR5REHUW:DOVHU9DQ*RJK\RWURV muchos que vivieron en, probablemente, una de las instituciones decisivas del siglo XX. Foucault escribió Historia de la locura como respuesta al racionalismo estricto de nuestra sociedad moderna. Si la locura es una salida que le queda al sujeto para evadirse, entonces todos nuestros héroes y nuestra historia tiene TXHHVWDUOOHQDVGHORFXUDV&RPR*LQVEHUJ\RWDPEL䲏Q he visto las mejores mentes de mi generación destruidas por la locura . Como el trastorno bipolar de Kirsten Dunst en la maravillosa Melancolía de Lars Von Trier. O DiCaprio en Shutter Island )HOL]PHQWHTXHXQDFRVDHVW䲋URWDQRVLJQLÁFDTXHQRVLUYD Igual que ese amigo que tiene un móvil carísimo con la pantalla estallada y sigue funcionando. Basket Case H[SUHVL䲗QSDUDGHFLU䦧PDOGHODFDEH]D䦨HVODSRSXODUFDQFL䲗QGHOJUXSRGH punkrock *UHHQ'D\ . En el videoclip la banda se parodia a sí misma en un psiquiátrico de ODYLHMDHVFXHODFRQFDPLVDGHIXHU]DLQFOXLGD%LOO\-RHHOFDQWDQWHGHORVRMRVYHUGHV compuso la canción después de descubrir que sufría problemas emocionales. Si Kurt Cobain fue el ángel de una generación narcisista y suicida por un mundo LQVXÁFLHQWHVL7XSDF6KDNXUHUDHODIURDPHULFDQRTXHVHKDFHJDQJVWHUHQ respuesta a un sistema racial y opresor, entonces Billy Joe es el otro que sí, estableció límites, pero pagándolo con otros problemas más profundos. En este pobre esquema que he bocetado, la locura es el último estado de rebeldía -junto al suicidio o la muertecontra los otros locos que son los que sí pueden vivir toda una vida sin imaginar otra cosa que el confort de la rutina y el anonimato. No veo tan lejos que coloquemos a Yayoi en esta estantería llena de polaroids GHVHQIRFDGDVDQWLGHSUHVLYRVÂRUHVPDUFKLWDVSLVWRODVEDyDGDV en oro, fotos de tus padres divorciados y colores psicodélicos. Esa recreación de la locura llena de tópicos orbita sobre una imagen sobre-explotada que es la del artista loco e impredecible, el genio incomprendido. Pero todos sabemos que esto no es más que otra exigencia del escenario actual. Es como cuando posas creyendo que es una foto, y te dicen “es un vídeo” . Desearías poder TXHGDUWHTXLHWRSDUDVLHPSUHVRORSRUQRWHQHUTXHGDUOHODUD]䲗Q al smartphone. Pero te tienes que mover y reconocer ese microridículo que has hecho pensando que te estaba mirando el “gran otro” que es internet. Dentro del universo de imágenes de Yayoi, lleno de referencias poéticas DODQDWXUDOH]DODPXHUWHODREVHVL䲗QKD\XQW䲏UPLQRPDJQ䲏WLFR䦧VHOI REOLWHUDWLRQ䦨DXWRHUUDGLFDFL䲗Q&XDQGRXQDLGHDHVWDQLQYDVLYDRFXSD tanto espacio y consume tantos recursos; la personalidad, las sensaciones y la propia mente pierden capacidades. Sucede algo similar con los trastornos obsesivos, FXDQGRODFDEH]DVHEORTXHDFRPRXQRUGHQDGRUSRUIDOWDGHHVSDFLRHQHOGLVFRGXUR O como las ideas conservadoras que quieren que tengamos más memoria para ser más FRQGHVFHQGLHQWHVFRQHOSUHVHQWH(ODFWRGHFUHDUYLVWRFRPRXQPDQWUDXQULWXDOGHSXUH]DOD espontaneidad budista... nos acabamos de colar sin pedir permiso en el sistema operativo de muchos intelectuales y artistas del siglo XX que profesaban verdadera fascinación por ideas espirituales fast-food de oriente. Sigamos a ver dónde lleva esto, juro no hacer más parábolas informáticas. 35 34 EVOHÉ §Cine Después de las grandes guerras del siglo XX, los fenomenologistas que LQWHQWDURQKDFHUGHODÁORVRI䲓DXQDFLHQFLDH[DFWDVHSODQWHDURQTX䲏 sentido tenía vivir en una sociedad donde el sujeto viviese sin emitir juicios SURSLRVRSODQWHDUVHODUD]䲗QGHVXVDFWRV3DUHFHTXHYLVWRGHVGHHVD SHUVSHFWLYDODDFWLWXGGH<D\RLDODKRUDGHSURGXFLUSLH]DVVHDFDVLXQD respuesta automática: un ritual supersticioso. He visto a muchos artistas SURGXFLHQGRSLH]DVHQVXVHVWXGLRVFRQXQDPHFDQLFLGDGVLPLODUDOD cadena de montaje. Si hay que entender la producción de arte como una forma terapéutica o técnica... o incluso artesanal –me ha costado escribir esa palabra, WHQJRSUHMXLFLRVFRQWUDHOODTXL]䲋VJHQHUHPRVFRQWURYHUVLD(VPX\ LQMXVWRLQVLQXDUTXHODKLVWRULDGHODUWHVXÁORVRI䲓D\VXVPLOHVGHDyRV de tradición hayan sido un pretexto para estar distraídos. Sería más sencillo asumir que el artista “loco” que hace arte para curarse sólo es otra interpretación popular de una época con ideales dispersos. No nos confundamos. Abunda esta visión romántica de la decadencia. Sólo es otro indicio de nuestra tradición melodramática y no creo que moleste demasiado. Los artistas son un preciado emblema de comunidades prósperas. Incluso cuando esos artistas son irreverentes, excéntricos y se hallan habitando la difícil separación entre lo genial y lo ridículo, FRQWLQ䲛DQVLHQGRHOH[SRQHQWHP䲋VDGHFXDGRGHTXHQXHVWUDFLYLOL]DFL䲗Q todavía tiene algo que decir más allá de la doctrina. Nada tan atractivo para estimular el pensamiento que las personas que se dejan llevar por sus pasiones individuales. Me gustaría cerrar hablando de las repeticiones y las formas orgánicas de sus dibujos. Pero son esos delirantes lunares que Yayoi dice ver desde que HUDQLyDORVTXHGHÁQHQPX\ELHQHOFDU䲋FWHUGHODMDSRQHVD(VRVOXQDUHV que están en toda su obra. Cojamos un poco de aire y hagamos acopio de toda nuestra atención, porque es el momento de una interpretación oscura. Pienso que sus lunares son la proyección subconsciente de nuestras propias expectativas, del anhelo colectivo de hacer nuestro aquello que nos rodea. Una mirada vaga y pasional que se reduce al brillo exterior de las cosas y que se reproduce sin control de forma veleidosa. Como dejarse llevar por la agitación hasta el punto de terminar en un plató de televisión aplaudiendo a bufones, o en un estadio gritándole a un balón. Esos puntos que Yayoi dice que ve en todas partes serían una forma de relacionarse con un mundo alienante y opresivo erigido sobre un imperio de emociones. Pero no creo que sea nada de esto. Me estoy columpiando. Creo que ni ella sabe qué son esos puntos y tampoco está ahí para eso. En Nueva York, en una galería de Chelsea tuve oportunidad de ver su SLH]D )LUHÂLHVRQWKH:DWHU . Una puerta da acceso a una sala hecha de espejos con pequeñas luces colgando, dando la sensación al espectador GHHVWDUÂRWDQGRHQPHGLRGHOXQLYHUVR4XL]䲋VIXHHQDTXHOPRPHQWR cuando entendí el concepto de obsesión tal y como lo entiende Yayoi, FRPRXQDSULVL䲗QGHEHOOH]DLQÁQLWDʎ 3KRWRFUHGLWDKUHI 䦨KWWSVZZZÂLFNUFRPSKRWRVMHDzZHE䦨!MIKZHED!DKUHI 䦨KWWSIRWHUFRP䦨!)RWHUD!DKUHI 䦨KWWSFUHDWLYHFRPPRQVRUJOLFHQVHVE\QFVD䦨!&&%<1&6$D! OCINEDECOREADOSUR: UNHAINDUSTRIACHEADEPOSIBILIDADES porAntía Cons Pequeño O universo surcoreano é un lugar no que me introducín fai agora xa case seis anos, e foi todo gracias á música K-pop. Pero, como boa amanWHTXHVRQGRFLQHGHQGHTXHWHyRXVRGHUD]䲗Q non tardei en ampliar as barreiras e internarme nas delicias dunha industria que nos últimos anos está atopando o seu lugar non soamente dentro da súa propia patria, senón tamén a nivel mundial. O cine asiático xa era coñecido pola miña persoa dende facía anos, pero os meus coñecementos baseábanse basicamente na cinematografía chinesa e xaponesa. O cine coreano, como case todo o cine do sur este asiático, ten ese compoñente único e intimista que no mundo occidenWDOVRDPHQWHVHFKHJDDYLVXDOL]DUHQÁOPHV independentes e de lugares menos coñecidos LQWHUQDFLRQDOPHQWHFRPRRVXHFRRXRÁQ䲏Vf un cine máis escuro e profundo, que se interna nos recunchos máis recónditos da mente humana, pero tamén sabe mostrar as partes máis amables do ser humano dunha forma delicada e distinta á que nos ten acostumada a industria hollywoodiense. 3RUVXSRVWRQRQWRGRRFLQHFRUHDQRUHÂH[D simplemente esas dúas visións tanto individualistas como da sociedade, senón que sabe fabricar historias máis amenas e lixeiras para o espectador; ese tipo de cine ó que nós estamos acostumados. Pero iso si, sempre sen perder ese toque do mundo asiático tan único e –practicamenteimposible de replicar. Así pois, existe todo un abanico de posibilidades según o xénero que lle interese a cada un. Están eses grandes clásicos de case obrigatoria visión, como é Oldboy HDVG䲛DVVHFXHODVGD triloxía 9HQJDQ]D6LPSDWK\IRU0U9HQJHDQFH H Simpathy for Lady Vengeance  Outra película que pode que aínda non sexa considerada un clásico do cine surconeano pero que está entre as miñas favoritas é El hombre sin pasado JDyDGRUDGRSUHPLR6LWJHV no 2010 e unha das poucas que chegaron ata o noso mercado, así coma Hierro 3  Por outra parte, se che interesa o cine de acción ó estilo Ocean’s Eleven , non podes perderte The Thieves 6HFKHYDLP䲋LVRWKULOOHUFRQ muller fatal, podes ver The Scent RXVH SRORFRQWUDULRSUHÁUHVRVREUHQDWXUDO A Werewolf Boy 䲏DW䲛DSHO䲓FXOD䰭SDUDPLQ é das máis frouxiñas que vin, pero soe gustar bastante, e Song Joong Ki sempre logra namorarou Psychic/Hunters 2FLQHVXUFRreano ten moito xénero histórico, e King and the Clown 䲏XQKDGDVP䲋LVDFODPDGDV tanto pola calidade da película como por dar a coñecer a uns dos mellores –confeso que peco de biasismoactores surcoreanos do momento: Lee Jun Ki. Outra das miñas películas favoritas é 101 Architecture XQÁOPTXHWUDWDVREUHR primeiro amor. De temática romántica, aínda que algo máis dramática –os surcoreanos son moi dados ó drama aínda que estean facendo comediaé Always 3RGHU䲓DVHJXLU recomendando máis películas, pero creo que é mellor que vaiades descubrindo vos pola vosa conta, e estas son soamente algunhas das miñas películas predilectas. Existen multitude de granGHVREUDVSHUR[DTXHQRQDVYLQSUHÁURQRQ remitirme a elas.