Los lunares de Yayoi
Full text
33 32 EVOHÉ 莨Arte P h o t o c r e d i t : < a h r e f = ” h t t p s : / / w w w . Â i c k r . c o m / p h o t o s / e r i n w i l l i a m s o n / 3 2 7 0 4 9 7 6 8 2 / ” > S t e r i n < / a > / < a h r e f = ” h t t p : / / f o t e r .c o m ” > F o t e r < / a > / < a h r e f = ” h t t p : / / c r e a t i v e c o m m o n s . o r g / l i c e n s e s / b y - n c - LOSLUNARESDEYAYOI por (GXDUGR)HUQ䲋QGH] +D\XQDSDUWHGHHVWHDUW䲓FXORKDFLDHOÁQDOGRQGHKDEORGHORRUJ䲋QLFRHQODREUDGH<D\RL.XVDPD 7XYHTXHKDFHUXQYHUGDGHURHVIXHU]RSDUDQRUHODFLRQDUORFRQHVDLPDJHQGHPLFURVFRSLRGHO䲏ERODTXH causa histeria en los medios durante estos días. Me pareció innecesario y poco prudente hablar de esto. Pero en serio... ¿no os recuerda a la obra de algún expresionista tipo Matisse? El fondo rojo y ese virus FRQIRUPDGHJXVDQRD]XO1RTXLHURVHUXQJURVHURGHMDGPHSDVDUHVWD\SURPHWRQRYROYHUD incomodar con comparaciones poco apropiadas. He leído en algún callejón de internet que cuando Kusama iniciaba su carrera en 1XHYD<RUNHQSOHQRVVHVHQWDUHDOL]䲗WRGDFODVHGHSURSXHVWDVDUW䲓VWLFDVGH vanguardia siguiendo lo que hoy llamaríamos proceso interdisciplinar . Fue sin duda ese momento el que determinó su consideración de artista de YDQJXDUGLD(QWHQGDPRVHVWHW䲏UPLQRHQVXVLJQLÁFDGRFRQWHPSRU䲋QHR (VGHFLUFRPRDGMHWLYRDVRFLDGRDDUWLVWDVTXHGHVSXQWDQSRUUHDOL]DU apuestas arriesgadas y aparentemente inconexas. Como instalaciones S䲛EOLFDVSHUIRUPDQFHVSUR\HFWRVGHDFWLYLVPRVRFLDO\RWUDVSLH]DV PHQRVFRQYHQFLRQDOHVSDUDHOS䲛EOLFRQRHVSHFLDOL]DGR Imagino que Yayoi estaba motivada por lo convulsa que fue esa década que algunos académicos señalan como decisiva para entender el arte de hoy. Calma, esto no es otro texto cualquiera en el que nos perdemos entre el humo de Woodstock , la guerra de Vietnam o el asesinato de JFK. Para eso sugiero acudir al mundo universitario, los medios de comunicación o incluso la política, donde muchos siguen inmersos en un pintoresco revival de los sesenta planteando como cuestiones innovadoras cosas ya resueltas hace décadas. Toca ahora hablar del Op art \GHODVLQÂXHQFLDVH[SUHVLRQLVWDV GHODDUWLVWDMDSRQHVD+DEODUGHVXVLQÂXHQFLDVGLUHFWDV3LFDVVR Pollock, Matisse... Pero entre nosotros, casi preferiría buscar en youtube Somebody to love GH-HDzHUVRQ$LUSODQH\WLUDUPHHQXQ SXDzURWRTXHSLHUGHEROLWDVHVSHUDQGRTXHHVWHDUW䲓FXORVHHVFULEDVROR mientras enciendo un narguile. <D\RLHVWRGRXQURPSHFDEH]DV\QRVHU䲋WDUHDVHQFLOODGHVFULELUVXWUDEDMR En su documental I love me YLYHFRQÁQDGDHQVXHVWXGLRFRQVXVREVHVLRQHVVXV neuróticas conversaciones sobre el suicidio y los problemas familiares que sufrió de niña. Es notorio el hecho de que no parece sentir pudor en mostrar su intimidad, lo cual hace que resulte encantadoramente cínica. Esto no va lejos del fenómeno actual de la extimidad HODQW䲗QLPRGHLQWLPLGDG3XOXODHQODVUHGHVVRFLDOHVQXHVWUDYLGDSULYDGDDRMRVGHWRGRHOPXQGR No voy a tomar la típica actitud alarmista de que puede ser mentalmente poco higiénico el estar tan expuesto en internet. Yayoi hace lo mismo exponiendo su obra y su vida al público, o al menos hasta donde ella quiere. Por eso me pareció indecoroso que el documental eludiese que Kusama lleva décadas internada YROXQWDULDPHQWHHQXQDLQVWLWXFL䲗QPHQWDOLJXDOTXH3DQHUR5REHUW:DOVHU9DQ*RJK\RWURV muchos que vivieron en, probablemente, una de las instituciones decisivas del siglo XX. Foucault escribió Historia de la locura como respuesta al racionalismo estricto de nuestra sociedad moderna. Si la locura es una salida que le queda al sujeto para evadirse, entonces todos nuestros héroes y nuestra historia tiene TXHHVWDUOOHQDVGHORFXUDV&RPR*LQVEHUJ\RWDPEL䲏Q he visto las mejores mentes de mi generación destruidas por la locura . Como el trastorno bipolar de Kirsten Dunst en la maravillosa Melancolía de Lars Von Trier. O DiCaprio en Shutter Island )HOL]PHQWHTXHXQDFRVDHVW䲋URWDQRVLJQLÁFDTXHQRVLUYD Igual que ese amigo que tiene un móvil carísimo con la pantalla estallada y sigue funcionando. Basket Case H[SUHVL䲗QSDUDGHFLU䦧PDOGHODFDEH]D䦨HVODSRSXODUFDQFL䲗QGHOJUXSRGH punkrock *UHHQ'D\ . En el videoclip la banda se parodia a sí misma en un psiquiátrico de ODYLHMDHVFXHODFRQFDPLVDGHIXHU]DLQFOXLGD%LOO\-RHHOFDQWDQWHGHORVRMRVYHUGHV compuso la canción después de descubrir que sufría problemas emocionales. Si Kurt Cobain fue el ángel de una generación narcisista y suicida por un mundo LQVXÁFLHQWHVL7XSDF6KDNXUHUDHODIURDPHULFDQRTXHVHKDFHJDQJVWHUHQ respuesta a un sistema racial y opresor, entonces Billy Joe es el otro que sí, estableció límites, pero pagándolo con otros problemas más profundos. En este pobre esquema que he bocetado, la locura es el último estado de rebeldía -junto al suicidio o la muertecontra los otros locos que son los que sí pueden vivir toda una vida sin imaginar otra cosa que el confort de la rutina y el anonimato. No veo tan lejos que coloquemos a Yayoi en esta estantería llena de polaroids GHVHQIRFDGDVDQWLGHSUHVLYRVÂRUHVPDUFKLWDVSLVWRODVEDyDGDV en oro, fotos de tus padres divorciados y colores psicodélicos. Esa recreación de la locura llena de tópicos orbita sobre una imagen sobre-explotada que es la del artista loco e impredecible, el genio incomprendido. Pero todos sabemos que esto no es más que otra exigencia del escenario actual. Es como cuando posas creyendo que es una foto, y te dicen “es un vídeo” . Desearías poder TXHGDUWHTXLHWRSDUDVLHPSUHVRORSRUQRWHQHUTXHGDUOHODUD]䲗Q al smartphone. Pero te tienes que mover y reconocer ese microridículo que has hecho pensando que te estaba mirando el “gran otro” que es internet. Dentro del universo de imágenes de Yayoi, lleno de referencias poéticas DODQDWXUDOH]DODPXHUWHODREVHVL䲗QKD\XQW䲏UPLQRPDJQ䲏WLFR䦧VHOI REOLWHUDWLRQ䦨DXWRHUUDGLFDFL䲗Q&XDQGRXQDLGHDHVWDQLQYDVLYDRFXSD tanto espacio y consume tantos recursos; la personalidad, las sensaciones y la propia mente pierden capacidades. Sucede algo similar con los trastornos obsesivos, FXDQGRODFDEH]DVHEORTXHDFRPRXQRUGHQDGRUSRUIDOWDGHHVSDFLRHQHOGLVFRGXUR O como las ideas conservadoras que quieren que tengamos más memoria para ser más FRQGHVFHQGLHQWHVFRQHOSUHVHQWH(ODFWRGHFUHDUYLVWRFRPRXQPDQWUDXQULWXDOGHSXUH]DOD espontaneidad budista... nos acabamos de colar sin pedir permiso en el sistema operativo de muchos intelectuales y artistas del siglo XX que profesaban verdadera fascinación por ideas espirituales fast-food de oriente. Sigamos a ver dónde lleva esto, juro no hacer más parábolas informáticas.
35 34 EVOHÉ §Cine Después de las grandes guerras del siglo XX, los fenomenologistas que LQWHQWDURQKDFHUGHODÁORVRI䲓DXQDFLHQFLDH[DFWDVHSODQWHDURQTX䲏 sentido tenía vivir en una sociedad donde el sujeto viviese sin emitir juicios SURSLRVRSODQWHDUVHODUD]䲗QGHVXVDFWRV3DUHFHTXHYLVWRGHVGHHVD SHUVSHFWLYDODDFWLWXGGH<D\RLDODKRUDGHSURGXFLUSLH]DVVHDFDVLXQD respuesta automática: un ritual supersticioso. He visto a muchos artistas SURGXFLHQGRSLH]DVHQVXVHVWXGLRVFRQXQDPHFDQLFLGDGVLPLODUDOD cadena de montaje. Si hay que entender la producción de arte como una forma terapéutica o técnica... o incluso artesanal –me ha costado escribir esa palabra, WHQJRSUHMXLFLRVFRQWUDHOODTXL]䲋VJHQHUHPRVFRQWURYHUVLD(VPX\ LQMXVWRLQVLQXDUTXHODKLVWRULDGHODUWHVXÁORVRI䲓D\VXVPLOHVGHDyRV de tradición hayan sido un pretexto para estar distraídos. Sería más sencillo asumir que el artista “loco” que hace arte para curarse sólo es otra interpretación popular de una época con ideales dispersos. No nos confundamos. Abunda esta visión romántica de la decadencia. Sólo es otro indicio de nuestra tradición melodramática y no creo que moleste demasiado. Los artistas son un preciado emblema de comunidades prósperas. Incluso cuando esos artistas son irreverentes, excéntricos y se hallan habitando la difícil separación entre lo genial y lo ridículo, FRQWLQ䲛DQVLHQGRHOH[SRQHQWHP䲋VDGHFXDGRGHTXHQXHVWUDFLYLOL]DFL䲗Q todavía tiene algo que decir más allá de la doctrina. Nada tan atractivo para estimular el pensamiento que las personas que se dejan llevar por sus pasiones individuales. Me gustaría cerrar hablando de las repeticiones y las formas orgánicas de sus dibujos. Pero son esos delirantes lunares que Yayoi dice ver desde que HUDQLyDORVTXHGHÁQHQPX\ELHQHOFDU䲋FWHUGHODMDSRQHVD(VRVOXQDUHV que están en toda su obra. Cojamos un poco de aire y hagamos acopio de toda nuestra atención, porque es el momento de una interpretación oscura. Pienso que sus lunares son la proyección subconsciente de nuestras propias expectativas, del anhelo colectivo de hacer nuestro aquello que nos rodea. Una mirada vaga y pasional que se reduce al brillo exterior de las cosas y que se reproduce sin control de forma veleidosa. Como dejarse llevar por la agitación hasta el punto de terminar en un plató de televisión aplaudiendo a bufones, o en un estadio gritándole a un balón. Esos puntos que Yayoi dice que ve en todas partes serían una forma de relacionarse con un mundo alienante y opresivo erigido sobre un imperio de emociones. Pero no creo que sea nada de esto. Me estoy columpiando. Creo que ni ella sabe qué son esos puntos y tampoco está ahí para eso. En Nueva York, en una galería de Chelsea tuve oportunidad de ver su SLH]D )LUHÂLHVRQWKH:DWHU . Una puerta da acceso a una sala hecha de espejos con pequeñas luces colgando, dando la sensación al espectador GHHVWDUÂRWDQGRHQPHGLRGHOXQLYHUVR4XL]䲋VIXHHQDTXHOPRPHQWR cuando entendí el concepto de obsesión tal y como lo entiende Yayoi, FRPRXQDSULVL䲗QGHEHOOH]DLQÁQLWDʎ 3KRWRFUHGLWDKUHI 䦨KWWSVZZZÂLFNUFRPSKRWRVMHDzZHE䦨!MIKZHED!DKUHI 䦨KWWSIRWHUFRP䦨!)RWHUD!DKUHI 䦨KWWSFUHDWLYHFRPPRQVRUJOLFHQVHVE\QFVD䦨!&&%<1&6$D! OCINEDECOREADOSUR: UNHAINDUSTRIACHEADEPOSIBILIDADES porAntía Cons Pequeño O universo surcoreano é un lugar no que me introducín fai agora xa case seis anos, e foi todo gracias á música K-pop. Pero, como boa amanWHTXHVRQGRFLQHGHQGHTXHWHyRXVRGHUD]䲗Q non tardei en ampliar as barreiras e internarme nas delicias dunha industria que nos últimos anos está atopando o seu lugar non soamente dentro da súa propia patria, senón tamén a nivel mundial. O cine asiático xa era coñecido pola miña persoa dende facía anos, pero os meus coñecementos baseábanse basicamente na cinematografía chinesa e xaponesa. O cine coreano, como case todo o cine do sur este asiático, ten ese compoñente único e intimista que no mundo occidenWDOVRDPHQWHVHFKHJDDYLVXDOL]DUHQÁOPHV independentes e de lugares menos coñecidos LQWHUQDFLRQDOPHQWHFRPRRVXHFRRXRÁQ䲏Vf un cine máis escuro e profundo, que se interna nos recunchos máis recónditos da mente humana, pero tamén sabe mostrar as partes máis amables do ser humano dunha forma delicada e distinta á que nos ten acostumada a industria hollywoodiense. 3RUVXSRVWRQRQWRGRRFLQHFRUHDQRUHÂH[D simplemente esas dúas visións tanto individualistas como da sociedade, senón que sabe fabricar historias máis amenas e lixeiras para o espectador; ese tipo de cine ó que nós estamos acostumados. Pero iso si, sempre sen perder ese toque do mundo asiático tan único e –practicamenteimposible de replicar. Así pois, existe todo un abanico de posibilidades según o xénero que lle interese a cada un. Están eses grandes clásicos de case obrigatoria visión, como é Oldboy HDVG䲛DVVHFXHODVGD triloxía 9HQJDQ]D6LPSDWK\IRU0U9HQJHDQFH H Simpathy for Lady Vengeance Outra película que pode que aínda non sexa considerada un clásico do cine surconeano pero que está entre as miñas favoritas é El hombre sin pasado JDyDGRUDGRSUHPLR6LWJHV no 2010 e unha das poucas que chegaron ata o noso mercado, así coma Hierro 3 Por outra parte, se che interesa o cine de acción ó estilo Ocean’s Eleven , non podes perderte The Thieves 6HFKHYDLP䲋LVRWKULOOHUFRQ muller fatal, podes ver The Scent RXVH SRORFRQWUDULRSUHÁUHVRVREUHQDWXUDO A Werewolf Boy 䲏DW䲛DSHO䲓FXOD䰭SDUDPLQ é das máis frouxiñas que vin, pero soe gustar bastante, e Song Joong Ki sempre logra namorarou Psychic/Hunters 2FLQHVXUFRreano ten moito xénero histórico, e King and the Clown 䲏XQKDGDVP䲋LVDFODPDGDV tanto pola calidade da película como por dar a coñecer a uns dos mellores –confeso que peco de biasismoactores surcoreanos do momento: Lee Jun Ki. Outra das miñas películas favoritas é 101 Architecture XQÁOPTXHWUDWDVREUHR primeiro amor. De temática romántica, aínda que algo máis dramática –os surcoreanos son moi dados ó drama aínda que estean facendo comediaé Always 3RGHU䲓DVHJXLU recomendando máis películas, pero creo que é mellor que vaiades descubrindo vos pola vosa conta, e estas son soamente algunhas das miñas películas predilectas. Existen multitude de granGHVREUDVSHUR[DTXHQRQDVYLQSUHÁURQRQ remitirme a elas.