Iacobi Sadoleti ... Epistolarum libri sexdecim

, ¡ .•. . , >¡tit;: '. • �.� I Id (7¢: � a �� � 1'# ��?�"'-- tJ;� JACOBI SADOLE .. TI� EPISCOPI CARPENTO .RACTI, s., R. E. C.ARDI- Q ,..N,.JI N A L I S 'fl.. 'f'1 '( I-: ''EPISTOLARVM LI., , I BRl SEXDECIM. I I Nunc multo qtúm antehet& l'nquam diligentizu rec'!Ptliti,att}g in lucent 4diti. :E I V S D E M, AD P A V L V M S A D O letum Epiflolarum liber vnm. 'His ínfuper adieétus Com men tarius Anton!jFlo.. rebelli vi tam autoris elegan ter declarans, '. . I ·,". ,..\ . ALEXANDRO ·F AR. I �&�'" N$SIO' S. R. E. CARDINALI ,-, �,�'�":': \ P A V L V S S A D o LET V S E P 1- :r :'r . S e o p v s e A R P E NT 0_ ',-, . ra/ti, S. P. D. . , . V m Sarloletipdtriti '111ei o'hitm; amplif/me F améji, cum mibi lu dum ae mterorem attulijJet, quem paterna eim in me beneft ' cia � meaé¡g perpetua erga eum . "" pietttspoflulabat : nullum dolo':' rumei,exp�r�Uf.fom meliu« aptiU5�foltttium > qusm quod extrema ¡!lius madato', & meo vna officio,conor Deo·infirmitaU1J_1 meam.adiuuante,{tt¡ü!acáe.Nam tÚ is & fope a,lias;& dim ism pene ani¡J¡a exbel.aet, bane mihiCarpe1�toraétenfom ecclefiam,quaipfo prte _ fen, quoad et liátumfuit ,jumma cura & diligentta rexerat,pro./ua pntem« in esm cbsritste, diligentifli me commendajfet, meq, vt ab e�m. cuiiodt« null« re vn quama-ueUerer, vehementiflime hortatU5,eflet,: nullsm morem pas? eius mortem initrpfJ{ui) quin ad parendü tam falutaribm precept», &.: ad obeun d« t; [anéti & prttclari muneri« officia,�·me:coliferrém:cui1# 111ei confi lif msioremindus fru.c1ú capio; sld cum officij mei ra. tio, &. tll«, quam [anilifitmttpatrui memorie debeo, piet��hoc pr¡f,terea�mé poiiulere videretur, 17,t �gitM·, > [cripta, et lucubratione.r,qf!tt penes 1pujent, ederem: ad eM me legendM l'¢' au�r..4f? {�1}fid�r4ndM (focitJ - hac / · EPISTOLA \ 'lute in re,& adiutore v jitS Antonio Florebel. (dedi: di ü vt fumme gratus , officiortU� eii , vnsm ob eaufam bsnc.quo homtni de fe optime merito,cui� iure &ehtl riflimus,et probatiflimm fuu, mecum vnaftdem foam J officium� pr�ftaret,accerjitu meo fe ad me inGalliam contulijJét. At fJJ eam quidem euu fcriptorum parum, quibus locos ad religionem & [aeTas litertU pertinen- - tes traéfat:quanqua multaab eo in hoc genereegregie ac prttclareinflituta comperimusnemen edende mini· me putauimus.Non quin eadem in illú, qu£in reliquil eitulibrü,qui eo vtuo exierunt,& pietal'extet, & fa crarum rerum [aenti«. qu� & nos magnopere delea" rent,&cteteru item iucunda-ad legendum fore non du bitaremus. S cd cum e« qtt� aliquot hifce anniJ infti tuerst.propter crebrs« ( quod tute fci5 )Jummi Pontiji ... cu interpe�ationes,multM�J &_'!1}agnM in vrpe oew pationes,abfoluere atr}i expo/ire mtnime potuerit:fa tuu ejJe duximus.no» qux nos de illius fcriptiJ probare'" mus,[ed que ipfe probsturu: fuiflet sttendere. Cum 1e ro orsuones quasdam;& magnum pritterea epijlola- J rum sceruum inuenijJemus,e.u potius edendas eJfe iudi csuimtamon omnes quidem,[ed ea tantü, qUt£ aectlr" tim nobis fcript£ ejJe videbemur. AtfJJ orstiones qui dem alitts.Hoc aiíttemporupiftolas in dere et.{eptem 'Volumina digefta-5,emtjimu5:quMvtinam etia ipfasp� truusmeus anteij die'fuum obijflet corrigere ipfe aUl, emenderepotuiJfot.Sed etji non dubito,quin illitM cor redto.et (vt ita dica )expolitio mulsun: illú additur� fuerit venuftatu attjg elegáti¡£,:no propterea tame fum 'It 2 ab P A V L I S A Dot E TI. Abedendo deterviu«, cum '/pe.Tare mtb) vide�r,fluáto fis eloquenti« IJominibu$ earum leiitonem , nc% ¡niu- . ¿'undam,nefJ¡ inftuEluo [am fore. Eas sutem idarco ad te F arnefi ampliJ�/me,mitteJldMputaui, quod ni ee fin gularú in te 0Neruantitt, & grat¡£ animi volu11tatis pro tuis erga me et psttuum meummeritis.que et mut ta fane. & infignia fuerunt , & abs te nuperpr¡£§fant¿ tua erga me & [ratrem meum libereliute cumulattf. 'atfh auRa jimt,fi..�num ac tejlimonium aliqttod cxts re volsti:prttfertim cum ad ess, qUit in te elucent virtu tesbsnc quÓIJJ lsudem seceder» inte�igerem .quod tu etji maximu& grauiflimú occupatiomb.& curis.qtuu tecum aum tum Pontifex Maximm)demq) princeps' fapientiflimm partitur .nunqusm fere non diflringe ris : quod tam ell interdum otij tibi &' vecui temporis datur,idin optimarumartium fludifs libenttflimeconc fomú. f2.!!}ppe ex quibm pUJerquam quod maxímtl cum animivoluptate recrearu,ad magntU res agendtU & traétandM vehementius inftrueru. Te autem cogn() ui./fe videor, huiru gen eru fcriptorum patru; mei dele Etar; pu,cipue eJ!e [oluum.quo etum libentuu feci, vt non eM modb epiflol�, qUtfad te fcript¡£ ab eo fuijfent;, in tuo nomine ederem fed vniuer fat etum, qu If, ad ,.1£- teros,adtemitterem. Bquidem maiora tibiprttffare J' pro tUÚ in me meruis & cupto , & debeo, Sed t'amen quando maioribm offit:ijs non p offum, hoe [dtem, munufculo meum fommum erga amplitu- t dinem tusm ftudium declarandum efe exiftiniaui.Vale.Cltrpent./J 4-9. j , .ANTa", ' 4flTO Nll,FL O(j{_E ;BEL·LI DE VITA IAC;OBI SADOL,E TIS. R. E. PRE S B y TER, I CA RDINALIS COM_ mentarius. I' - � � 1 , I ����""I!!I ACOBVS SA.DOLETVS Mutina; natus eft � loco honeflo, & vrbe Cifalpinre Galliz impri, mis nobili. Parens ei Ioannes Sa, dolerusfuir.homo ea vrta ac mo, rum integrirate , eaq. iuris cinilis ae Pontificij ícienria , vr iudicari �2�����9� haud faerie poffet , vrrum melior eílú, an prul1t'lltior.lseum Ferrarias , vbi apud Hercu, Iem.eius ciuitatis Ducern.autoritate & gratia multurn valuit ,ius ciuile magnis przernijs , maiore nominis íui celebritatc & laude publice docerer.filium fi.tú iis difci, , pli nis ac literis,q�ibus �ueri�is imb�¡ �tas fol et,dill.gth ter initituendumeuramt.Erat tum 111 ea vrbe omnium liberalium artium magifiri ac doctores egregij .In his > _ Nicolaus Leonicenus.qui non fcientiafolull'í medicse artis excclluir.íed philofophiam etiá'magna di laude profcffus eíl.Eum Iacobus pene etiarn puer Arifiotelis .libros de moribus puhlice interpretan tern audijt. Tan, tum enirn iam propter adrnirabilem ingeni; vim profe eerar.vr quaarare crereri laborare in linguis difcendí, fol en t,ea Grecas ipfe & Latinas literas egregie callcns, nobiliffimi omnium philofophi precepra cognofceree. Hunc tali ingenio prseditum.arqj ira infhtutum , pater arnpleéti iuris ciuilis íhtdium voiuiíler/plerunq, cn irn hocfit, vt parenres quibus ipfi artibus&ftudiísdediii . fuerint,eifdem liberos íuosoperarn darecupiant)fcd ra men naturee eum, �fiudijsfuisobú:qui paifusefi. Etc, 'it 3 nim lAC. SADO. CARD. VITA.' nim egregius adoleícens maioru m iam & grauiorú ar, tium ítudio renebatur. eloq uétue enirn & philofophia: amore exaríerar. Iraq, Ciceronem íibi , & ..;\.nfrotelem penitus eognofeendos propoíuerat : quorum ex altero philofophorum omnium principe.rerumcognitioné, ex altero Latinee elcq uenrire paren te .oration is tl egan_ tiam & copiam hauriret. N ce véro non poetIces etiarn fhidrofus fuit:in qua quidé quantíi exccllere potllcnt, 11 ei fe íludio penirus dedere voluiífer , cop lura qua: ab eo adolefcére faéh funt poemata declarant: Iraq, i llud in primis, quod CVR TIVS mfcrihiturrex quo intell i, gi li�et,gralle eum,& grc1ndiloqlium(vt ita dicam)poc: tam euafurum fuiíle.Iscúm zrate iam aliquantum pro ceffiífet.&ipC'un �tatem virtute ac doctrina longe a11- teirer, parris volunrate Romamíe contulit , Al exá dro fexto Pontífice maximo.Arnpl.iílirni tum Romance ec cleli�ordinis virtute atq, exiftimatióe princeps & erar, & omnium iudicio habebatur , Oliuerius Carafa Nea, politanus:ab eo cupidiflime ílatim in fide & conruber, niumrcceptus cíbatq, hoc primum prudentiee fpeeime ea in vrbe dedir.quodad cum fe potiílimü contulit .nó \ qui opibus & diuitijs máxime pradtal:et, ( mul ti enirn Roma: tum d itiores opulenríoresq, eius ordinis viri e _ _J rant,quorum illi omnium dorris patuiílentjfed qui in, tegritate, qui prudenna , qui religione cateris antecel, Ieret.In cius cafliflima domo multos an nosira vixit, vr & ad oprirnarum artium fludia aílid ue incumberer , & cum reliquis omnibus,tü illi graUlffimo viro probatif, mus effer: a quo etiá honeíto in vrbe Roma facerdorio ornarus eíl.Erat autcm in eo iuuenc pra::ter cxcellens in 'genillm,incredibllis quidarn pudor, ae íingularis mo, deai.a:qu�nó modo in eius ferrnone extabai.fed In vul tuetiamipfo,& oculis eminebat.Cómendabat �ü pra:: terca omnibus ijs.qui illum nofienr.grauitas quadarn, maior,[ qua:: ab illa ccrare poflulanda eíler, eximia hu, manitate temperara. Referra tum ea V rbs erar crudi, tifíi, ....... j v ·YAt. SAba. CARD. yiTA,' tHlimis, &in ornni doctrmre ac literariimgenet�pr�_ ftantiffimis horninib. eos ille ornnes celerirer amicitia & confuerudine cóprehenderat . ex quo celebre iá eius nomeu.Sc principib.quoq, viris.ijs prseferrirn , qui eif, dern íhrdijs dclcétaban tur .norü erar: quorum breui ré, pore omnium gratiam íibi & bcn euolentiam concilia uit.in primis auré' Federico Fregofio Salernitano Pon� tino tarmharis fuit ) viro cúm geneJ:e ac nobilirare , tú virrure doétrinaq, pr.eílanri : cuius etiarn contubernio aliquand iu poít Ohuerij Carafe obirum , vnácurn Pe, tro Bembo opt irno &doéhíIimo viro vfus cit. Horum inter íe amicirra Rornse poíleá máxime illufhis fuit. Ercnim iarn in de ab eorum adolefcentia infiituta, per omneseetaris arque houorum gradus, vfq, ad íummam feneéturern f..,n[tiffimc con íeruata eft.erar enim virtu. te.Scíhtd iorum íimilitudinc ,firmiilimis animoríi vin -culis.iunéta & con ítiruta. lam quanropere Sadoletus . eo tempore virrutis &eloquentix gloria' florerer , e" --' eo facile iudicari poteít.q uod LeoDecrrnus, acérrimo ingenio,&grallifIimo iudicio princeps, Iirnul ac crea, tus eft Pontifex maxirnus.eum fratim,& Petrum Bern, . bu ex ornni doctorü homin UUl copia delegi't, quorum <, in confcribendis epiítolis opera & lugenro vteretur: quod apud Romanos Pon tifices 111tU1 us longe honcítif fimum cfl.Isautcm eo ita munerc funébus eft) vr nap in genio modó.Sc ícribcndi facultate.qua nerno etare no -flra ad illam antiquorum fcriptorum !audel? propius accederé exifhmatus cít : fed induítria etiarn , & fide .principi illi maxime fatisfaceret. Itaque apud eum au, .rorirate &crratia mulrurn valuir.S; earefacillirne aune o . e I'. . , o re honeflatem & facultares mas potuit: Verúm víque eo ab hac cupiditate remoras arque abhorrensfuir , ve . (quod vix credibile vifum iri puto, his prseíertim rem, 'po�ibllS � moribus ) �llllllm �bivn(jlnmfacerdotiu� a liberalíffimo, & íui amantiílimo Pontrfice perierit; cúrn tamen arnicis fuis probis idoueisq, horninibus, & oj( 4 alíe, lAC. SADO. C�RDl VITA. alienioribuscriarn , permulta & �eter�t & impetraret, Tanta idem abfhnenna fuit,Vt cum pro loci eius quem apud principem tenebarautorirare.munera ci multa& ampia mitti folerent.ea íernper repudiarit. Hac ill e có nnenria ita deleétabatur, vt pleriq, pecunia, aut elegan riere vefle ac íuppelleétilc deleétari folenr , Sua porró commoda negligentern.aliorum vtilitati inferuire.eii auroriratis & grfltia:: fruétum eire putabat maximum. Cum profefrus efler , voti & religion is cauía , ad Lau, reransevirginis ternpl urn ,Carpentorallenfis ecclefie Pontificarus in Gallia vacauir : eum delarum vlrro fibi abfenn áPontifice Maximo aliquandiu recufauit.ciun intereaeundem Leo flagitJntlbus alijs dellegaífet. Vt redijr.diutius i11i eum recufare non lrcuir.Itaq, vt illud magnI an imi fuerar.tam honeflum faccrdorium vlrró a PontificeMaximo delatum.a Ce reijcere.ira hoc n.odé rati & Chriftiani, vocanti ad eiufmodi munus Deo ob, temperare.Hoc ilIe facerdotium adeptus, prime q uan, ta maxima potuit abfens diligentia,commiffam íibi ec cleíiam per idóneos homines rexit , Poí] cum ex hac vita Leo exeeffiífet,ftatim rebusRornanis rclictis, Car penroraéte migrauit eo cóíilio, vr populis fidei CUa! c�e. diris boni & diligtntis Epifeopi officiüpraftarer: neq; prineipibus amplius.fcd Deo vni,& reétiíiimis [uis fin': dijs inferuirer.Exceptus el1.aduentus eius maxima leeti • . ria & gratulatione.iI1orum-homillulll : tantá illis iam abfens de fe opinionern � expeétarionern commouerat: cui ramen expeétarioní poftca egregle.Catisfecit, . N am & rebus diuinis procurandis.éc vrra; innocentra, & ad mirabili 111 prirnisquadam in eos homines charitate., optimi & religiofiffimi Epifcopi munus obijt. Vrxir in ca vitre quiete ae tranqnillitate q uoad Hadrian us Pon. rifex Maximus.qui Leoni fucceílerat , vixit. Create e: nim poíl Hadriani mortem Clemente SeptimoPonti£i f" ce Max. ab ipfo ftatim euocatus.acccrfirusqj efl : quem cum eximie diligerer , multisq, & n1agnis eius officiis . o bñn, lAC. SADO. CARD. VITA. obftrifrus eflet : quin ei pareret , tam arnantcr & t311) acriter euocann , facere non potuit.neq, adco reau�, ne<J; faseffe exiítirnauit , tam bene merito dcfe Ponrifi cl,pra:[ertim optimum in Chriftianam Rempublicam pra:[eferentl,operam[uam denegare. Itaque eríi in, uitusfecit, vr ab eccleíia íua difcederet , ramen ad cum � I fe conrulir.verúm ea lege, vt ric plus triennium abeííen vriq uc eo exacto tempore, rernizrare íibi Carpcntora .. fie voluntatc ipíius l icer et. Romarn igiturcum venif, fer, verfatus eíl rn intima eius Ponrificisamiciria & fa .. miliarir.ue. Nee vcro ingenIo horninis [olun�Clcmes .. fed confilio edam In admin iílranda repub. v ius eft.Ad deliberationeseas , quas habebar de maxrmis &graui£: fimis rebus, eum vna cum aliquor alijs arnicis adhibe, bat: curas illi ornncs & cogitationes Cuas impertiebate / tanFum dcniq.cius fidei.tántum prudcntire rribuebar; ; Vt multa que ad Chriftiani nominísquietem,&ad mo rum ac d ifcrplinsepublice corredionern pernnebanr, ei us pot iílirnúm adrnoniru & coníilio Gbi agenda con fiüueret. Arque vtinarn is Pontifex ca qu.e interdum praxlaro quodamanimi impetu agere mcdirabatur.ad exirum perduxiffer: profeéto cum vmuería Chrifliana Rcípublica rneliore loco eífet: tíi ipía Italia, atque vrbs Rorna.easquibuspoftca affliB:aopprd[1g; efl calarni, ras effuziffes . Non en im in eo Pontifice rectum in Re, publica "'fen[um req uiíiuiífesicon fran riarn potius.Scper feueran tiá maiorern in bonis confilijs d eíideraffes.Ira, qu� cum íalutaribus Sadoleri coníili js [.epe vfurus dfe viderernr.flectebarur pofleá aliorum quorundam , qui longe plurirnúm apud cum porerár.orarione.Intimua erar Ponritici rlli Maximo Sadoletus.arnplificandefor tUlléCJ.cdignitatis fUa!facillimam ration em in manib, habebar.cclebarur prrerereá � & magno honore afíicie, batur ab omnib.pro íiia ramen in Rempublicam volun rate.nullam cornmodorurn fuorü rationern ducens.ex . é.! ca tempórum ac rerum perrurbarione , maximo anirni * S dolo .. : rx c. SAno. CARD. VITA. doloreallidue tang..:batur: qui quid é extremum" cum rem in cum locum adduébm intclligcrer, vt nihil bene moneado & fuad édo proficereamplius poffeu ílaruir, quando Rerpub.prodeíie iarn n ihil poíler , fUd: íaltern ecclcíise proípicerc atq; confulere. Itaque cum operarn fuarn triennium iarn Cleméri íumma cum fide & in te gritate nauaíler.ctf nonnulla concordi & cópoíitionis fpesill�ereum Pomificé,& Carolum Imperarorem al, lata erat.iamq, inter cos inducuepadre íueranr: ramen in íententia permá íit. Nee vero n ó.mouebatur animo, cum abeo Pontifice effet difceflurus.quemcúm oh exi miam quádarn eius human itatem , tum ob perpetuam erga fe beneuolenriarn mrrifice arnabar. Sed cii cogit;t_ 'tet 'I uan to eccleíise fu�officii ac neceílitud inis vinculo obflriftus eífet,cumq;Carpe,ntorac1:enGs populi deíide rium ferre diurius no poífet,longlOris<j; in vrbe Roma commorationiscaufarn ambirionern iá ' potius , quam oflicium virum iri fuípicarerur , ornmno fibi abeurrdü eire Ilaruebar : cuius iufbe voluntati .acprecibus.ad ex .. trernum Clemens cedere coaétus eíl.Ccmorobauit eius ccníilium is protecto qui intimas horninum íenfiis per fpicit) neq; vnquarn lion reétis bonorum voluntatibus fauer.Deus. Etenirn tarn opporruno tempore di[edfit, -vr VIX dies vigiun ab eIUS difccílu interceílcrinr , cum vrbs Rorna.decepro a Caroli ducibus per inducias Cle, mente, ahfente ipfo igna'ro'Í; (vr opiniofuir ) Carolo; capta arque direpraeñ : vt is Gnglllari Dei erg a fe be, 'néficio horribili illi cladi Iubflraétus fuiífe videarur .. Tum vero.quanquarn fero,11ltellettumeft, quá &pru center fen tire Sadolerus.éc fidelifer moncre íolirus fu 'iífet.Illt enimécinirio diífuafor belli aduerfiis Carolü, & poíteá deponendorum arrnorum aíliduus hortator, -pacisq, quibuíuis conditionibus accrpiendee autor fern, ,per extiterat . qui quidern cum fxpe aliás , tum eo tern, pore�quo Chriítianis Principibus inteítino bello impl i cans, bellum a Turcarum Rege Pannonies illaturn eft" - -�" " - 'o' cüm " lAC. SADO. CARD. VITA. cum regnum illúd , quod Chrifhanai Reip.£1rmiffimú ad eá diem propugnaculum. fuerat ,maximo in diícri, mineverfarctur.honefliffime ab ipfo Poti£1ce maximo pacis menrionem £1eri,& de deponendis ac porius abij ciendis armis agi poíle cen íuit : idq, eum ad mon ere �ó ' ..... deítitir. Sed nirmrum Deus nobisob peccata noílra ira 'rus arque infeníus.cúm illa vrbi Roma ac íacerdorum ordini infl.igéda pbga,nos vt reíipifceremus.admone re fbrui{fet:eam. i11i Pórifici mentem mini me dedi r.vt tam honeílam conflituendse concordia occaíionern ar riperet.Clade hac cognira , Sadoletus cum quem par e, rar.dolorem cepit.cum vrbis Ion ge omni urn nobilifli., mre direptione & vaíhtare vehemenrer doluir.tum va, ri j & graues mul to rum clarorum virorum , ac íibi ami ciílimorum homin urn cafus,q uos tcmpeflas illa oppref íerar.in prirnisq, Ipfius'Póti£1cis Maximi.calamiras ma gnutn illi mcerorem attulit, No ramen angoribus [efe dedidit.fed cum Pontifici Maximo.ac mulnsprreterea arnicis tali eorum tempore literas amiciflime & prude ti ílirne fcriptas rniíiífet : tum ipfe doloris fui Ieuamen , tum a Deo, & ab ijs íl:udijs, ijs(Í; actionibus , qua:: cum Deoin prirnis gratis , tum etiam an irnis íalutares íunt, petiuit.ad úcr�rul11"enim litera rum Iludía roto tum(vt aiunrjpeétore incubuir : qua:: poíl aliarum literarurn & artium cognitionem a fe vehernenrer culta rernporib. quibuídam.propter occupationes remiferar ...... N ce yero legendofolum,fed comrnentando eriarn &fcribendo, .tum Iibi.tum alijs prodefle conatus efl. Nam cum reli, gionem videret Iedrnofcrum quorundarn horninü im picrate magnbpere vbiquc pcrturbatum : tuendx eius ítudio inceufus.Drui Pauli ad Romanos epi frob 111 rna xima religio11ls noílrce m yíl:eria continentcrri.écobfcu riflimis quaflionibus refertarn, tribus libris non minus Fie .quám ornate & dilucide explicauit. Ccmmiílis ve TO Iibi populis ita prafuit, vt n ullum in eos fortis '}: d i, .ligétis epifcopí munus pr£tcrmi[erit:quos quid é '1:rGt'Í . � . . tace r lAC. SADO. CAR.D. VITA. faccrtt. nulla re pOtUlt apertius declarare, quam quo'd �orunH:aufa,ampliilimi&potentiffimi viri Iimulraté, . (qui co rempore legatus , Auenionern , & finitima iIl� vrbi oppida , qure in fide eccl'efiee Romanafunr , reze, bat lhomo in' iniurijs perferendis qu<¿ ipfi fierent ,inge. dibili leni rare .ac n irnia prope paticnria, fuícipere veri. rus non eft. Multas en im ecclcíiai fuce inrurias inferri, "multa tum a legato, tfi ab cius magiílrarib.ac miniílrrs mique dccerni at'); agl,pro munere ac pro perfona qui fufhnebat.rnin ime íilu ferendii exiíhmauit. Ac primó quid ern illum ab eis in íhtutis.hortando &amid� [;,:epi. us monendo.dererrere conatus efhfed cú n11111 hac rati one proficeret .curn .. :j; eius.quanq uarn abren tis, Roma! 11l1gnaapud Clcmenrcm Pontif. Max. eífet autoriras, 'breui tempore pcrfecit , vr legatus, fe[e colligeret , &, eos quibus pr<eerat populos.magna in pofierum a:quita te & diligenria regt'rc�t.�l in re Sadolcti officium, ac pietarem potms adeó is aliquanro póít arnauit • vt non modo cum eo in grati.1nl redierit, fed ex eo tempore il, Ium & vereri maxirne , & p.1tretn etiarn appellare íoli.; tusfuerit. Recreatis hac eius aaione Carpenroraétenli, pus&reliquisillispopulis, altera ab eo aétio non mi, nus pia nee-minus illis grata ac Ialutaris rllC�cpt<l eft.Ma xima iamdiu Hebr.eorum multitudo apud cos confe, .dcrat : ii Chriflianos homines imperitos & incallidos circumuenire , & quibus pecunias credidiffenr , cbs frellOrIS grauitate, & renouand is mulriplicandisq, vfu ris , ad extremum fortun_i$omnibuseuertercfokbant._ Eorum c¡uoql,le auaritiam &fraudes,Cu(cepta miferorü populorum caufa , eaq, diligenterapud Pont. Max. & magdlratus vrbarios per literas 8<procuratores;lt1,l,rna glla ex: partF repreílit tandem ac cocrcuit , �inetiam oration em in eospro Chnflian is compofuir , & cam quidern omnium. qllX ab eo [cripta! fun t ,difertiíllrná. Aha prxterca multa varijs remporibus in Carpenctora _acnres & rem eorum publicam oflicia conrulit : qui.. - -- - bus . lAC. SADO. CARD. VITA. bus plane declarauir.nunquam vnum cuiquarn charíe rem tuiíle , quam ipG fucl'itvniuerf.1 e.us ecclcíia. Vfu fa:piilime venit, vt ilh aut Ponrifici Maximo, aut Gal, lorurn Regi , aut ijs qUI plurirnum apud eos poterant , commendandi fuerint: non dici poreí]: quoanimi flu, dio, aeJ'0tiu�qua folieitudilleld egerit, proifus vr mul to vehernenri us,.q uárn G ipfiusag;-remr res, laborare C'. orum cauía vidererur. Eorum liberi parum idoneis an .. tea doétoribus vG fuerant:hoequoq;ad officium íuurn perrinere exiíhmans , Vt illr optimis & moribus & dif, ciplinrs imbuerentur.curauir, Vt doctores fernper egre. gij ad eos iníbruendos conducerenrur ) quibusipfe quo djI·O'c:ntius officio fungerentur ,pr<eter cam merced em qu�eispllblice: dabatur.non exiguam pecuniarn con tu Iit.In eo vera longe maximam curam ac diligcntiam adhibuit.vt tam turbulenris ternporibus, ecclefíarn fii, am in fide, & recta �rga Deum religione con tincrer, Ita.lque G quos in errorcm impulfos.a recto itinere dedi naíle coznouerar , paternis eos admo nirjpn ibus in vi, am rcdL�ere íludebat.Sr cuiuípiam concionatoris fides & difciplina iIli fuípeéta erar , is nc quem aut publicis concionibus , aut priuatis d iíputaticnibus corrurnpere pofler.prouidebar : den iq, eiufmodr concionandi mu, nus illis maridabat, quorum pi etas explorara ipfi dIet . &coanita:quos ipíos etiam attente audiebat.Non COlJ tineb�t ramen illos homines in officio tantopere hrec ei Us diligentia.q uárn ipíius innocentia.liberalitas, có, tinentia�Non modo enirn nerninem vIla vnquam affe cit iniuria.Ied mulrorurn ipfe iniurias ira pcrtulir, Vt e: os panenria & len irate fua ad extremum íibi amiciíli, mos reddidcrit. Duriore annona magnum hominum ézenriurn numerum alebar. Parebat eius domusfem p h�ndbs illius pr<efeaurx ac viciniraris hominibus, I� alios prxtcl'ea honeílos ac pios íumptus , veB:igaha fua fie folebat impenderé • Vt vertenre anno p.n ratio ef, fct accepri &ünpenu ; neque enim quicquam tanro.. . / � per� 'I 1 lAC. SADO. CAltD¡ VITA� , percdcreílari íolitus erat , quam in facerdoribus íludi,' urn cogenda:: & coaceruandse pecunias. Erant ei ornni, no rnod ica vel exigua potius veéticalia: fed fruzalitate & rernperantia in Viall cultuq, do�efticó ,aíf�queba_ \. tur, vt eius li,beralitati fufficeren t. Hoc eius vita: gene_ re.lusq.ofílciis fiebat, vt illi eum populi incredibili pi. crate & cultu profequerentur, ac fnmmam, vti paren_ ri.fidern rerum fuarum omnium haberent.Deleéti qui dern ( hoc communis eo rum con íih] nomen eft) ad e_ urn de rebus omnibus publicis referre , ems fententiarn imprimis ícrícitari.Sc exquirere folebant.eíus dcnique vnius monitis & con íilijs nitebanrur . Nec veró illrs modo populis tan top ere charus & probatus erat , fed ornni fere Gallia magnum eius erat nomerr.magnawir I tutis & integritatis opinio. Itaque Francifcus Rex cum Lugdunum quodam tempore veniílet: atq; ibr of fici j cauía a Sadoleto conuentus fuiílet.eum &comiter adrnodum atq, hononfice excepit , & ex collocutioni, bus aliquot, grauitatehoIl).inis prudentiaq, perfpeéta, fi maner e apud fevellct.horieftiílimum illi In arnicitia _ íua locum.Sc amplrílima prenua detul it.At is cúm Re gi graüas egiífet, de rá propenfa erga fe voluntate , ex: pO[llitquo coníilio res Romanas reliquiílec.petijrq.ab eo, vt fead officium & rnunus fiium red ire pateretur: cuius coníilio an imoq, collaudato .Rex eum amantifíi me dimiíit. Difceffit autern illinc cü Regis iudicio pro bariflimus.rum colleéra mul torum ex arnicis & purPll_ ratlsRc:;gisgratia,quorum fhidia & beneuolentiarn er ga íe , varijs poílea eccleíie fuze temporibus expertu¡ eft:velt�t eo tempore, quo Franciícus Allobrogum re, r: o ulo bel'lum intulit.ea autern res ita fe habuit: Per Car. p�nto.ra?tenf<;m agrum Regis exercitus Iter faciebat: - in eo cxercitu Gulielmus quidam erat,qui magna Ger_ manorü manum ad regem adduxerar.homo iracunds & prxceps. Accidir, vt cum aliquot eius militesCar, pentoraéte .ingreffi petulanriusfefe gererellt , eorum -, contu, \ \ \ \ lAC. SADO. 'CA RD� VITA"" ,co�tumelijs & il�folentia accen íi eon�mouerenttÍr prí, mo nonnllih opifices.dernderora fere(ut fit) ciuiras có citaretur:qlló III tumulru vno alreróue ex Gulielrni mi Iitibus occiío,rdiqui ex oppido expulíi, fe ad ducem fu um receperun t.Eam ille íuorurn cardern & in i uriarn vl turlls,cum ira exarGiTet,copias íuas continuo vná cum altqu�ttorment1s�ellicis Carpent�ra{te a�dllcere pa. r.tbar. Hac re eoglllta Sadoletus, cum forte tum extra oppidum eiTet '. {�o.rum periculo exanimats .paratusqj candem quam lib íortunam fulnre , propere accurrir; Ad eum llatimeoncurfllsfattusdt,IIlum omues intue bantur,quid agerent,qllo fe verrerent ncfciebant.Ger, manorum en im cohortes iamiam affururas eire n ütia, barur . Is nuntios ítatim & literas ad prafeéturn re .. ó-iumpro ea qux intereos erat notitia mittit , ciuita, iis pedculum ex'ponit .auxilium irnplorar . Prafeétus autoritatc hominis & precibus adduétus , Gulielmum aeeerfit. eum-egre ac vix placaturn ,inceptocogit deft .. e frere. Ita Carpenétorafrenfei cum iarn prope de íalute & fortunis ellis deCperarent, epifeopi fui beneficio ex inzenri periculo erepri funt. Geíla, aurcm ea res eil mgrtuaiam Clemente Pontif.Maxi. cum Paul us ei ter tius fuecdIitTet.Huius quoque-Pontificis acceríiru Ro; mamSadoletus rediré coaétus ell'. Eterrim is fui Ponti, ficarus J nirio ípem arq, expectation e111 omnium mira biliter en:xit':ofrendit enim fibi in animo dYe ,nouis le, !!ibus (olurarn [Leel-dotum difciplinam aftringere: & IiIblati£ eis � qua: a fuperioribus Pon tificibus Romanis l11fbtuta,min:us probarentur, fanétrorem gerendifUlU mi Pontifiealus rationem inílituere. Eius reí perficien., d� cauía e longinquis Iocis aceerfiuir, quos doétrinre; íntccrritatis,& prudenti� maxirnarn oplfllOnem habe., re in�elliueba.t:vt cum eis, cumq, alijs pra:terea quibuf dam,qú.�exam,pli�n:::o ord.ineadhibjtur�serat,ta� tarumrerllmconfihacomUlllearet: eorumq.admoni t\leaq"a:autabrogandadrentl�utfaueienda, (ogno' ._, •• 0, • , � fceree ) "lAC. �ADO. CARD. VITA. feeret. Hi autern qui acceríiti funt omnino fcxfuerñr, inquibuslacobus Sadoletusfuit, qui tam grauem ob eaufamPonrificis maxirni lrteris euocatus.paruir ei, ve debuir. Agitata ea res fuit complures dies, Sadoleto & reliquis grauiffimis viris nihil earum rerum obticenri, bus.que ad fedandam facerdotum, imprirnisq, fummi jlliusflcerdotij ínuidiarn , pertinene videbanrur : quo quid em tempore Sadolerus etiarn eisde rebus aliquot orariones fcripíit , quo l'ontificisMaxlmianimumad rem tam praxlaram , tamq, Rerpublica falurarcrn , pernciendam acrius accenderer . V crum cum rota ea respoítea ob multas & mJgnasdifficultJtes , & irnpe;" c:limentaqu�obiicl videbantur.vel refrixiílet, vel dila ta in aliud tempusfuiílet. Sadoletus non arnplius Ro. msefibi terendum tempus exiftimans,de rediru cogita_ bat: cum repente vna cum quibufdam oprimís & prce .. ftantiffimis v iris in íenatum Romana: ecclefiee a Ponti ficeMaxlm.o cunétis ilhus ordm is filffragi;s,magna bo norum omnium letitia & gratulationedelefruseft.Tíí is Carpentoraéte ípectans , & ad eccleíiam fuam redire cupiens.cúrn priíhnam vita: fiue rationem ea dignitá_ risamplificancne'obrurbaturn iri intelligeret,eum ho norern recufare in animo habuit.iamq, hac de re epiíto lam compofuerar.quern ad Pontificé Maximum mit, terecogitabat. Sed cum in eo accipiendo honore ami, corum coníilio autoriratiq, ceflifler.iea in Repub. ver, fatus eft, vt nihil pra:ter ipíius Reipublicecómodum, &fedis'Apoftolica:dignitatem ,pr,opoGtum vnquam habuerit.ac fententiam fuam ea qua decuir Iibertate & conílantia femperdixerit.Huiusadeoanimi ae liberta risfuee magnum Reiptibl.pignusdedit ,quo primü die fentériam in íenatu dixit-plane enirn declarauit,nihil fibi vnquam [.1ntta ilia maiorum noílrorü difciplina ... mihi fide fua &officio futurum anriquius. Forre eo 4ieagebatur de ampliffimi & nobiliffimi cuiufdam ha mini¡ honcre & commcdc: crat autem Sadoletus nora . - I collc, lAC. SAnO. -CAltD. VITA. �{)lkga cius rccens fol um ,fed verus eriamarnicus.Iraq¡ non poterat nó inuitus hornini, quem mulns de cauíis plurimi faciebat,refragari :-tamen cum cauta eiTet eiuf modi, vt illum honefle.faluis f.1nébffimis legiblls,fen. tentia íua adiuuare non poíler.ill ud quod bani & con. ítanrisfenatorisfuitvfecrr , vr legibus ipfis potius , & religiondux confuleret , Nec vero non eadem libere tate & con ílantia vfus eft , quotiefcunquc accidit , vt de ipíius Ponrific.Maximi commodis.aur etiarn hono re ageretur. Libertare auré vti fie Iolebar, vt rierninem ea iure poffct offendere . lenicbat cn im illarn eiufmodi oratiorus modcfha.qua cogebat cos ipfos, quib. ad uer, faretur ,in oprimá p�rtem ea 'lux is drxiíler , accipere, Sed vt amicirise & gratia:: nihil dabat , cum id fieri eius fides minirne patiebatur : ita cum e Republ.eíle ccnfe; bat, quernpiam in ampliffimum ordm ern afcifci.aut a lio quopiarn ornamento atque horiore aflici.cupidifli, me ci ac Iludioíi ffime fauebat. 1 tag ue cornplures egre. o-ios & virtute ingenioc]; pia:frantes viras, qua in féna, i'um�legerentur,autalijsf.1cerdotjjsornarentur, Pon, I tifici Maximo parrirn coram, parrirn abfens per literas córnendauir.idq, ill is [xpe infcien tibu S:j1 on enimhoc ambitione add uétus faciebat ,[cd ítudio Reipubl, Nee ( vera filendun/eftdedlisoffici;s, qua in quofdarn Ger. mani�Prjnclpes,ip[orum quidcrn etiam.fed multo rna o is Reipub.Sccornmunis re] igionis caufa conrulit.fem per cnirn ¡Ila to.tGermania: populorur�l & princjpll� defeétione,ecdefi�lufruoGl, ipíis pefhfera , grau¡{I1me doluir.femper vt ij.qui & porerant & debebant , tanto ill ivulrieri mederentur oprauit.Sed cum fedulirare fua ijsqui tum ab eccleíia & Pontífice Romano penirus a, Iienan eranr .prodeííe nihil poílet, en ixé id operarn de dit , vt eosfaltern qUI [na (�onte in reéla rel�lOne per. manferát ,&[edi Apoftolica: amici erant.ofíiciisq, fuil aliquanto etiam amiciores & firrruores redderet, Iraq; Cleorgium in primis, & Gulielrnum .hunc llauarix , il; I ... �lum I • I \ JA.C. SADO. CAllD. VITA� lmn Saxonise ducern ,omni fuo íludio offieiocÍ; eóple-. xuseíh1'uxcunq; ab eo profleifci potuerunr ad illos or; nandos:& cohoneítandos.prefeéta íuntnn eorü nego_ ti;sdequibusct.uTI Pontífice Maximo agendum dTet,i_ pforumpro{'matores,& legatos,opera,.con.filio, auto, rirate fua Iemper ad iuuit, Eius pOLTO oflicia adeo gra_ ra illisfuerunt � vt éc amiciffime ei fcnbere feliri tue, rint , & gratias agere , & procuratonbus fuis, vt eius J porifíimum opera & coníiho vterentur.prafcribcre.Irs grauiffimum poílea morbum incidir .ex quo nondurn 11lariefefeconf1rmauerat;eum proficiíccntcrn Paulum Pontificern Maximum ad reconciliádos Carolum R..() rnanorum Imperatorem.Sc Fran�ifcum Gallorum Re gem, grant: inter íe & diuturnum bellum g£Fen tes, íe, curuseíbquo in itinere cúm Placenriam venitTet , de integro xgrotauit.Ibi cum aliq uot dies curandi fui cau Ü fubftitlirt::t, vt primúm.conualefcere ccepit.fefhnans properansq, opraciífim.e illi de páce aétioni interclle, . itinerifecomnilfit:neq;deíbtit,quin Niceam quó có., uenruri illi erant Principcs.perueniret. Tum yero tern, pus illud rams eífe, quo bonos omnespacern vrgerc.o_ porreret,. vti ea fierctpro fua parte vehéínenrer enixus cíl.Deinde cum earninjme conuenire poruiflet, paths Pon tificis Maximi opera decem annorum i nduci js, cü is Pontifex Romani reuertererur • ipfe cóceílu eius Cat penroraéte , reficien di & confirrnaadi fui, ac rcurícn dxeccldi� cauía fe recepit. Commoratus ibi dt,vt rem familiarern planeconfhtuerct.aliquanto diutius, qua, fc facturum oItendc:rat: ne tam é operam fU31'11 in terca I Rcipublicee nauare deíineret, opus prxdarum C'1ne, &: Reipublice ternporibus aptum aggrdfus eft, de exrru, tbone catholice ( ita enirn infcribebat ). Eecleíire � quod opus Ioanni Sahuaro coUegx fuo defponderar, cum propter-veterem eorum. inter fe necdlitudinem, tum ob cxccllcnrern eius viri in facris literis & carreris difciplinis I qua: magno vir�igna:.f1Ult,· fcientiam; , VCiUm. IA'C. SAl) O. CAI.D. VI"rA. ·"trumpropter irin era Sc occupariones � quxil1uma: li� ex ali js poítea im pedí tum ten uerun r, nee tres, quos jam confecerar eius operis libros, pcrpolire , nee quar� tum,quem illi ranquam faftigium addere in animo ha bebat, inftiruereporuit.Reuocarusenirn Rornarn, vix dum ibr cóítiterat , cum renouato quibufdarn de cauíis m ter Carol um &Franeifcum bello,& ob eorumdiícor dias RcpublicaChníliana iterum in maximum diferí, men adduéta, quippe cúrn Turcicurn bellum impende l'e vid ererur : Paulus Pótifex Maximusper legatoscum vrroquc eorum de pace agendum dreexiftimauit. Ita. que delectus ipfe eft, quilegatusad Gallirercgem iret t qui quauquam affeéta iarn arate dfer , ramen nullum pro Republica laborern aut periculurn recuíans , lega. tioncm earn fufcepinadhibitaq, diligétia,quantá rna. ximarn fcrre íeuile corFus poterat , mature in Galliarn peruelllt. Tal is viri autorirare regen1 pcrmotíi eire res poíiea declarauir.Narn cum ei Sadolctusl'onrificis Ma ximi mandara ac monita expofuiíler, poft aliquot con greífus,animum eius an-qu:1m arrnati &viribus fUI5 fidenris.ad pacem flex . Iraq, ex magna deíperatione conccrdic.Iubitó in fpem compoíiriorusvenrum erar, fa. modo alrerius ¡{'gati qui in Hiípaniam ad Carolum miflusfuerar.felicjor fuiíict legario. Non efl autcm o, mittenda illa in lcgatione fingularis eius abftincntra: nam cum legatorum 'lui a Romarns Pótificibus rnitrí folenr.quádiu extra vrbern Romarn funr.varia &mul tiplex fit poreílas , & earn ob cauíam faculratem ha, bcanr magn�conficiend:rpe(unlx, neque id propter inuereraram aliorum confuetudinem rurpe habeatur; ca ramen poteflate ipfe cd Gl.l�f111Jl1 abut! miniméfuíti nuit , neque nif graui ex caufa vfus eft: <le nc comites quidern [nos quicquam , prxter mercedes pro ícriptu, ra.aur huiufmodi quapiarn opera debiras , quas ipfas e: tiarn irnrnin uir.accipere'paílus ,efr. V t a lege a utero dif . - � r;dIit,Carpentoraae vepit)quQ reliquarn ibi hyemem � A;¿. mall4:" lAC. SADO. CARD. VITA. J&llneret,feq;cxp.ffiduis laboribus rcficerer . id cnim ei Pont.M:1Ximus ,xtati hornims & valerudini parccús, p:rm:[erar. Hoc quoq.Sadoleti intcgritatis exéplum fir .quod cum extremo lC'gatlonis tépore integri mcn., fis (umDtumaecepiffet,arq;;1nteexaétum menfem'Car p.:nt01:·:laC �erul.:'.niact:dccem �ier�ml Iumpturmtot e; nimdlesrebqttduerant) referri vtrque ad qureflorem; Ponti íicis Maxi mi.quanquam difluadentib.amicis.Sc nimiam ei us religion em accufan tibus ,i uíIi t. Eodern té pore clienres domefticos , quorum opera ílrennua & fideli In legatiónevfusfuerat,aliumali0f'r�mlO,&qui dcm íupra facultares íuas rernunerarus eft. II}. íequenci �fbte in Italiarn non fine magno Carpentoracteníiü doloredifceffit.Eo CÜ veniffet.inrcrfitit colloquro Pau Ii Ponnficis Max.óc Carol! Romani Imperarons , qui' in agro Parmeníi congre(si funt. Iter tum ex Hiípania' ) Carolus in Gerrnaniam habebat : oblata ea occaíionc,' Sa'doletusmagnumlaborumquosin lcgatione pertu; lerar frudum cap tum id a fe exiíhrnauir.f ilhunquoqj - ad pacem hortatus eíler , Re . rat enim ex lcg.uionc' G.l! lica.animüq, ciusregisad cordiarn propenfum cognouerat,vel ipfe ponus effecerat.Yerúm ad eo Caro lus dolore iraq, cxarferat ,.quOd a Rcge Galliee bellum renounturn fuiífer, vr neq; accurara Sadoleti oratio.ne que ipíiusl'ontif.Max . auroriras quicquarn profecerir, Is t:Ul1(111 poílea , Imita videlicet ira, poíl viétum & in d�ditíonema(ccptumSicambrorum ducern , qui recis panes fecutusfucrar.óc expugnata non nulla Galli��p' pida , pacem cum eo rege fecit: qua ex re Sadolerus tántum l.etirise ac volupraris cepit, Vt Deo bonorum omnium aurori, ah eccleíia fiia meritum continuo ho, norem haberi iuilerit, & ícriptam ipfe oration em pau, lo poil: Carolum miferir , per quam illius [;lpiemia & rnodcratiorie laudata.granas el egit fuo & Chrifhano, rum omnium nomine.Se ad ea qllXpro rebgióne,&có cordia.ac Iibcrtate Chnfhani nominisagéda reflabár; � CUaL ·lAC. �ADO. CARD .. VITA. �um accendere arque incitare conatus eít: cuiusopratis magna iam ex pa;'te, optimi & fortiilimi Imperaroris virtus pierasq, refpondit. Fuit enim hie vi r incredibili -quodam in Rempublicam Chriftianarn íludio : vt 'go -quidcm , qUI pro diuturno contubernio {en [us eius Ü zis cognitos & perfpeétos habui, hoc-de co affirmare np .dubitem, plusillumdoloris ícrnper ex malis bau{i{fe comrnunibus, conrraq.cx publrcrs commodis gaudij, <I uám rebus luis vel íecundis lzetatus fit, vel aducrfis do Iuerit . Idem moribusfuit facillimis , animo ape-rro ac firuplici , natura ornn ino ad iracundiarn procliuior , fed eius comprimendce aílidua rncditation e rantú pro fecerar, vt lentus potius efle vidcrerur: ad¡ quando pau lo e!fet cornmorior, tum máxime íedata & 1"0ce & ora tione vreretur. Arnicitias íumma cum fid e , �{ quibuf, cunq;fotuito£licijscoluit£aniliam hum ca chariratc .eft proíecutus, vt cum de íuis rninimum.d e illi lIS COH1_ rnodlsplurimumlaboral'et.PJtrem, iuuen is: marrcm, .fencx fere oél:-ogenariamamifit: arnbos q ucad vixcrüt . fumma pietate diiexit & coluir. Frarribus, qui ei roan, plures fuerunt, partern íuarn prirno paterna:: hcercd ita. tis donauir, poít aliis qlloquecos benefic js aflecir. A<;l iutor ad regendam Carpentoraétcníem ecclcíiam , cii iarn fenex dfet , vr [ibi Paulus Sadolerus frarris parrue_ , lis filius daretur.á Clemente impetrauit: idq; non tam - propin quirati a íe datum dicere fclitus cfl, quam ado, Iefccn tis ingenio,atqi virturi. In li terarum ílud ijs fum rna induítna verfarus dl:.Lncubrmeautumno ineunre bene mane incipiebar.h yeme vero multo etiarn maru, Tius:id. tempus graulOribus fludiis alit ícriptioni daban <J uod.Iupererat ternporis.rd totü Iirerarum Iludiis red; debar.Haétenus ea qn� devira eiusrnemorie prodenda dfe vira funt,fcrípfirnus: nunc de eiusobiru pauca [cri., bemus.qui quidcm vrtz eius iutcgerrime at']; innocen tifiirnc aa�,pbne confentancus fuir. Habitaré tr5sTy bcrirn crepcrat, in adibus D. Mariz templo adiur.étis: A 3 ibi lAC. SADO. CAR.D. VITA. ihi autumni initio in febré incidir, qu� leuis prirnó , ac prope conrernnenda elfe videbatur: fed cü nunquá pla ne decederer.morbs ingraucfcere crepito Tum is il:atim acccrfiri facerdotern iuíiit : eo adhibiro , rite & 'muma (UIp religione,omnia qux diuinitus ad expiandos ani, mos & placandum Deü inílituta íunt , feruauit.re qui, dern diuina corameo faéta , antequam facrum illud & fal utare Dorni ni noílri corpus acci peret, cum e H R 1- S T V oM Deum ac con íeruarorern noítrum, fubleuarus .. fuis • veneran • & íupplici quadam oratiorie affari ccepiffer: tan tam fubitb lacrvmarum vim profudit, vt cam precarioncm pr� fl cm ac Gngultibus abíol uerc vix poruerir.fuprcmis prope vocibus ac maridatis Paulo Sa. doleto.qui ei íumma picrate afíidcbat, eceleílarn fuam .comcndauit: ac paulo ploft magno Iuorü luau, magno bonorumomniummrerorcacddidetio,animamDeo rcddidit. Doluitollsm{,rte Paulus Ponti. Max. doluit .Ienatlls:aloanne quidcm Petro Carapha Sabinorü epi (copo, quo primü dic poft eius obitum fenaeas habitus eíl.éa de illo habita eft,magn o cü aííenfu cum reliq uo, rum patrum,tnm ipíius Ponr.Max.oratio: vt neq, vbe, rius cuiuíq uarn vita laudari.nec morsdolentius deplo, nri pouufíe vidererur • Laudauit cum item -luculenta , oratione,maxima honefhíiimorum cuiufq.ordinis.ho Jllilllim frequenna, in a:deD. Laurenrij � IacobusGaL Ius, ciuis Rornanus in prirnis honeílus. Ohiir au num agens SeptuageGrn urn. Sepultus eft fine vIla funeris pompa(ita enirn ipfe pl'�_ [cripferar ) in axle qua: curationis eius fuerar.Diuof'etro in Ex- - q uitijs facra. F I-N' 1 e. iN'DU. , / tNDEX COMMONSTRANS .QJ' t s e v r s C l\JB.A i; ET .� <, quoties. / AChiUiBocchio .4-05 AuguHi. Triuultios. R.E. AdamoabEpiflolisFer Card. 250.2}2.253 dinando Regí 657 Augur/ino Bestmo 408 J4lberto Pighzo C¡,tmp� 666 BOf1�facio Amerbac.cbioBtt .Alberto Pio 174- filiellfi 4-4-. 14-7 JI1lexadro Farnefio S. R. E. Benediiio Accolto Cardin. Card. 352.471.4-'74-. �.2f7.258 . .1.60.261.264. -4-75.477.4-79.4-85 267.278.280.282 Alexander FamejiusCard. Benedic1fts Accoltw S.l1.. lac.Sadoi. 252 E.Card.Itf£.sadoCEpi[c. Alexander c£farino J $8. Carp en!". 2.58.28 o , 590 Blojio p alladío '"' 2$ 6 .Ambrojio Catharino 598,.. ClnijlophoroMardrucio e- 600.602 pifc.Trident. 651.653 .Andre£ At�i4to lureCOl'íful Clattdw R¡.1n/fono· 399 to 7·Ó. 78.80.403 cofino Gerio 390 • .Andre.t GriUD 398 DeJi,deri(JEraf"'Rot�40.131 Angelo Coiotio 204 134-.138.14-1.14-2.145' Antonio Prato Epifc. Seno Didaio M'Cl1do'L£t 658 nenji,S.R.E.Card. sis, nionyjie Cardinali 57(, 221.2£2.224-.226 573·574-·577 Antonio Puc-cio Card. 240 Donato Rullo' 682.68:> Antonio Suriano 38]- Egidio Cardinali 126 AntOJz�o Pulleoni ;85 Federic� Fregofio 4rchfe:. Antomo FlorebeUo 705 s¡tlc·rnt 27· 30•86.89.93. Antonio Perenot» 637 95.99.110.116.536 Ant·onio Paleario ' 197 Federú;us Fregoj: Archi�p . ..I.uguHino GrA./£ 166 Á. 4- Saler .. , ", I N D D EX. Salernitano lac. Sad. lIB Gulielmo Poietr;o Ca11cel plorent.T' olufeno Sco.693 lsno 559.563.564.566 Francifco Guiccisrdi. 178 Henrico Lufitarro 661 Francifco Rip£ ,182 HerculiGo11z..ag£ S. R.E. Frdci(co Turnonto S.R.E. Card. 32.7°.614- Cardinali 236.238.597 Herculi II. Duei 392 Francifco Bellenano 401) Bemun.epui.Colon. 604- Francifco FregepaniVnga HterortymoNigro 21.320� 1_ ro 461.463.465, 326.]28.331' 'FrA.nci!co f2.!!_ignenio 569 Riero.Niger Sad.3 23 .33.z Frdcifco MarioMolf£ 697 Hieronim» Vid« 410 Fracif.Jftolfalac.Sad.698 IItppolit. Medici 74· 293, Idem Paulo ssdol. 701 Hippo(.Medjees Sad. 297. 1 Frideri. Naufe£ 416.4-67 Hipppolyto Eflenfi 532 GabrieliPaleotoBono.695 úcoboSymonet£ 319 GaledtioFlorzmont. 202, - Eidem Card. 592.f9J áaJPari Contare.359.;6 7 Iacobo Sa bello Card. 6]5 J 41.f 44.J 46.J 48 Joanni MattlJd!o Gibert» Georgio DuciSaxo¡Z.424-. 10.120.122.124- 43-0.431.438 iOdnniSaluiatll 36. 38. Georg. c£lio Lufittt. 663 167.17°.173.420.586 .' ) Getmsno Bttxio ¡48.UO. Joalmi Francifco Pico 128 IJ7·411 Iosnni BeUaio 211.214, Georg.Corte.fifJabbati J38 Eidem Card. 216.418 Eidem Card. 629 Iosnni Sicolao Apt£ 230 Ge'Jrg.Corteji. Sadol. 633 Ioann; Lothoringo Card. Guido Afca.517.519.524 242.244.245.246. GttlielmD Bellaio í6o.162 losn.Peme Crajfos Epifc. Gulielmo BaUdri£ Due; Vitcrbij Iec.Ssdoí. 354- ,452.4J4.4J6.4-59 loal�- I N D EX. loan.Petro Cra./fo 356 N.Arch.CApUtf Card·37 4- lulioPe/lugo 4-4-3 • .f46NicolaoRodolpho583·58J_ La.Codeo 444.44-8.450 Nic.Peitellio 692 Ioanni Gotto 4-69 Paulo III.Ponti. MaximtJ Ioann; Caraffil 568 337·341.346..,¡.83.491• lo.Huttardo Medoz.,d, 612 498.501.506. s u, 5/5. 19.Bttptift¡t specuno 675 Paulo Iauio 18� 1- lo.BernardoFelic.' 68IPa�tloSadol. 707·&feq· IoamúMorono 627 PaulusSado. P. Bebo 727 loann; Toletano 639 idem Rodulpbo pia !3-fJ lfidoro Clsrio 687.689 Petra Bebo "'f.17 .49.52• Laurentia Campegio 291 55. 61. 62 .. 65.67· 393· - LaurentioGran¡t Signí£ et 402 Mario Aligero Rheatis E Eidem Card. 13$ pifcopül 378. q95 Pino Riuen..fi epifc. 16/ Laz.,aro Bonsmico 13.!84 ProJPeroSác1acrucio 67.1 � 186.193.195.66�.406 RanutioFarnejio64464P Laz.,ttYUs ñonamiau lac. Reinsldo Polo' '305.311 , Sadol. '19°.192 313.423.550.555 Lilia Greg. G_yraldo 409 Reginaldus Polus lac. ss- LfJduicoPari.(eto 335. dol. Epi{Carp. 299 MarceU9 Ceruino 530 Rodulpho pia J 77·391- Eidem Card. 578 Romulo A¡'1'la{£o4 04 .. 607 :Mario Mafft£O VolAterra. Sebafliano GrJ;phio TJpo- 375.380.396 srapbo 200 Mario Aligero Rbestls & scipiol1i Blallchino 67 r La�rentio Grsne Signi£ Thome Campegia 62.l Epl[cOpis 378.395 Thome csteuno 92.84- N.Sentt.Thqlo[pr£jidi 46 v i.Liino Ban din cllo 281 N.Acúmontio Card. 249 .A J I A C. ) lAC'O BI SADOLE .. TI, EPISCOP[ CARPENTO ... RACY!, S. R. E. CA.RDI- , nalis Epil.l:olarum liber 1. _, lA C. SAD O. EP IS C. CARP. lOAN. Matthio Giberto Epi[c.Veron�,S.P.D. r oftquam vcni Carp em oralIe , has primM exaraui fiurt'v5, ct'..6/¡g ad te,aüquato forius, qttOdfu� ram fane incommode £gritudi 'IC impedütlJ :fenferam enim ex . � itinere d'\OO''d�íocp} quo morbo tá men releusn Zd videor: Sedjint.i!14m mihi maritima iaétatio contr axit Jiue iter rerrelire ali quid pojl:ea ad tlidit ad �UiH5 morbi m,leHi4:omnino i1'1teUigo,me túe corporis imbtú!!Ztdte ism non ad aliá re v11am, quam .dociNm & quiemn ¡doneú eft .. �od ipfum videor. . "une demtJ1l1�tuo fin<�ulari benefiá(J,& fumm.'l prind ',ú benignitate eoujéctmts.Nos te pOTtu Cenúi ceüúNi €£A.m v p!J nauibtt5 pmu:fti fiánJtu�nibil ipJi illa,quod . • ppareret, maril agitatione ojJdnfi: cum cater; omnes. ¡ere;qfii erant mecumlgr¡1u; nap-fea conJ1itlati ejJent, Nic£d?, duos dies manfimz4$ .tnde d��refii It Valdemon-, ti():CUiít5 mihi humarút¡f,$ magn� voJuptati [su, Tume tü pretia (oaRú iter terra fecwms:[eptimo die Nictl!a. perueninn« Cdrpentortdte,ad diem 5.Nonét5 ]:,f.aij, le ti, velut ex diuturnisfluétjbu$ fttrbilcm aliquddo et de jider;ttam terrsm aj1i�ientes,fi 14titianl1Jqf1rá rumo res '" '" ) .. LIB E R t. 11 res de rebus l'rbal1U non interpellafient :ptffUm illi qui' dem conHantes,{ed tamc mib; molejli .AudieramtfJ au tem Labeone id cofcendentes,Germtlno� muues.quos nos,ab Vrbe cum proficifceremur, pro paeatú reliqui mus, animú commutstis, ¡jeélare denuo ad anna: fem� uerum addullal1J ejJein difcrimen. Hicmihi � met», stque !JdC folicitudo ita h£jit in animo;vt po flea eueU; non potueru : nee fom [edato ammo futu ,,us, quoad certum [aero, quid euenerit, & num [a Ius l1�Hra etiam nunc infefta, an improborum &. per jidorum conjiu«, vel ip(a per Jefe confenuerint, vei me tu comprejJa finto Equidem interim ilta confolatio- ne jitffentor,quod video dies ¡am complureis rumores iUos (onticuiJ!e. nonenim JimileeJ!et veri,ji quidec« J tidiJ?tt poRea tumultuofiZ15 ¡¿filum, tdntM res tan diu jilhio'iltcere opprejJassed quoquamodo Jefe habetres, me meustncredibtlu ergafummum Pontificemamorj neutiqusm patitur cure et angorú expertem eft -. Q!!_i Ji aliquo eH adbltc proprio in peruulei' quod vtina ne _,--J itafit,atCJg in hoc Deus miferuors noflrM pmes exsu ._ tliat) 11£ �f$0 perqudm doleo grauiter, tum euu ipjid$ taufa, cuuu ego [slutem [emper antepofui mee.tum e tum mea. Viderer enim mihi ab t4ficio quaji defliuijfe Ji hoc templare tali dominum deferuiffem:at']g eum do minum, in quo'cgoamado, ornando omni pietdteattj¡ omnibus efficijs colen do, neque viruu: ip./ius vnquam, fleth meo ftudio fatúfaeere potuijJem. Sed et tune quid me angeret, quo ejJe vinculo Deo1mmortali obflric7u$, fJUf) /d�t1ique animo,qua'/pe p ldetltiorum mum ,�b eo -� digfef U I .A C. S.A DOL. E P I ST. \ digrejJju jim � ipfe tu opumUJ es teflü . Et nunc in hil lJuofJ.¡ locu ác terris ea mete fom, Vt fecundas res ipfim �lijs fruen dtt-s ti�entiflime relinquam:aducrfarum non -recufem ffleparticeps.Deum aiit qUá!fo, id quod ailu rtu afledue & precatun« cum [um, vt pacem & ottum �liquando afferat & P 011tiftci �Max.& I tall£ : quo [i beruu se diutitu i!liltS eximia virtute 6 bumsnuste frui oés poflumus.S ed bee hac1énus. De te ip fo,miGiber te.sueo pl'urimum,& ex te cognofcere: que';} ('c�o 1M,. beoautor�m mee tr119quillttatü:cui_ vni benefiao altl rum par nunquA. repenetur. Itaq-; quantü tibi debeam & ipfe [entio.e: dsbo profec1o operam, vt ccteri oés in tcUigant. Ego nunc quod nuxim« til neceffe,recuper'd: d£ v/lletudinifludeo,quam celum iflud vrlunum val de mibi labefaaarl.t:vt id quodagere feflino,wmmo dim detnde n�Úlare p��im. Rapior.n.cupiditaie incredi bili,ad ver£ immorieliuu» fPe,qua videor mihi habe re in moub.msximi: Dei beneficijs,6meafomma 170 luntste tncüstu«, ItafJ¡ & a cfg eren dum pie de fanéte flceráotium hoe,animofUmUJalacres,& adttrtiü 110- neflifitmarü ftudia inflammati. I n altero, vt ne ifllJinc ebturber.tue et eximt« autoruais.et fo.wmi erga nos ttmorís pr&cipu£partes (unt:inaltei'o mea [uerit cul pa,[t non &'tHc:e, ir ceterorum de 'me opinioni re¡pode 'j'O:ncedt ?11�do per vnletudinem. Efficiá emm pro/dIo 'Vt omnes !ttteatttr,'111ettm vel egregiam opera, vel pr� flaram eme voluntate extitiJJe .. Q!:!o in(_�ener_e,qtlid tibi recepenm.qaiá Pont. Milx.fuerim pofliúttU, opti 1neinmemoria babeo.Ju vt mejicut confoeuífti dtli- , , .' gal \ LIB E.! I. 11 l� Ae tUtArt,temaximopere mi cibert« iucundi�ime 1ogo.ValeCarpento.XVI.C,rUUlJÍM, M.D.XXV II .. lAC. SADOL. EPISC. CARP. LA zara Bonamico, S. P. D. SI valesgaudeo.PoHmeumab Vrbe difte¡ü nihilatl huc omntno ti quoquii literarii:acnea meu quidem .. ltatj¡ in deJiderio fom,& deiUú,& dete,& de c�teril amicis aliquzd au dicn di:att¡g vtinii'onmia ex mes fen tentis.Nos venimus ad Carpentér.ad V.Non. MaiM,' fumm a borum hominü gr stulstiene ,quoru auxit l£ti tiii inopinatus noiier «duentw: I talb l' [emper optaué mus.ex diu turn úfluc1ibtti, videmur tandem portü efie confefuti:modo vosiflhic falui,fummié¡¡ Pontificú res tÚ tenesnt flat,ú,qua msximi: c!,pim!�, nibil mibi atl ¡pe best« vit£'no abunde vi detu r affore . Na & parUi' fat content; [tonus & in hoc bonore pi! fanc1e�> adm;, nijl¡rado quoad nobis datum diuinitus [uerit.Deo ipfi e Idem deferuire contédemus :6"'inlibrü ac literis toti vtJ lutabimur.vetereq; ac diuturna fitim optimarii artii .i> noflro tandem arbitrio.i» tpjis [orit-ib. esplebtmiu .'In hoc genere toto�qp pertinet ad artes J�oneftM, & ad no JIra iUa tibe ignot« fludia, video te vnum msximo eife pofie mth: a·dtumento.Na & de tue do{lrin.l. vbenst« batriendum nobis lerit,& bonorum librerum ex te co- pia requtrenda. Q!!,orttm alterü tute "lihi recepifti cú ad/JUe effim Romealtenan mihifemperpatuij[eintel ligo.Sed de libris petoa te magilOper(, vt ¡mi§a n¡tlJj perftciM:ta in re impenfo parei nolo. Gratia aüt ea tihi referJ,tpl£ maxime Ó" tu« virtute & noflra ¡tmiciti" tri'· ,+ JAC. S AD OL. EP I �T. etit digna. �Jo ei nunc prceuerti vel» cure, vt vAletutll ni recuperadtCftude'á, quam vrbsnum iftud colum n� medioauer lakefaélartlt: & ¡pero me optati fore c'OPtI tem. Te ji rogem, vt prtfiinu tuum amore erga me con. ferues;¡aci'á et tibi profeélo,& amicititt noflr tC iniuria. ./ ff vi dea r quaji coniianue tue dzlfidere. Itaf;h n'O comit tam vt de hac re iure me accufare pofU. T antú a te pe .ta, vt V baldinum, Sanga, Lelium, Pyrrhinü, Colott«, c£teros(h,partim'amicos,partim eria dtftipulos tuos, faluere iubcM mei« verbis : nee patiaru bebejcere in eil igniculos beneu olen tis, qua erga me vidfbantur efe al fecli.Imprimu VIro ampliflimu vtru CapegijJ patro- I nü tuu�& patri &filio)quib.ego mirifice dediu« fum. id% eorum merito,folute a me ,{iCM pluri1'fiA. Vale mi, Laz.,are fuauifltme,& tibi perfuade, te ame valdta- . mari.Carpent.XVI.Calend.Iun. M.D.XXV II: lAC. SADOLE. EPI'SC. CARP. Petro Bembo S. fl. D. n1u'eft, quOddeflitzmus internos miflitare litera: nefJJ enim inueterst« amiciti£ tanta c'Oiun/lio,tta lem opera vUam,aut oblertamentum requirebat. Ali" porro nonfuerunt,de quibus eJfet opus alterü noflrum ,flbaltero certiorefieri . Sed cum tu in octo aq, [iterú . afiiduUs efles, ego maximi: Rome curis et foliCtttldinib. ímpedirer,in lonoe diJPari conditione vitt£,pari tsmen beneuolentia i�/t�r nos ¡unai fempe�fuimus.Nttn{ aU ttm,pf}ft$ Dei immortsli« .tdmirabili beneficio ex illi& tHrbulentú fiuélib. me euolauo», & ad portü ociumth t.rftduéfufII,ea excepit vita quam maxime flmper ap- peti. I t L I1J E R 1. rs. petiuerammon exiflinutui noflr a necefl�tuJine; aut ip ( JO tempore alimum epe) aliquidad te litersrum dare:' I pr£fertim dim tu mihi idonea ad fcribendum occafifJ nam prttbuiffis. Co.gnDu; .n. ex Bini nojir; lit!ru)qu� ¡Ue ad me V metijs mijit , vigere '!Pud te beneuolentiii me; abfentis,& memori.i smicm« noffr£ cú fide con firuari:cü u fe ad te vifendum acctfliffe)aliquot� hs-, 1M confumfJifie tecum {ermonibJüauifiimu cojirmet: eafJs de te pr4dicet,qu4 et tuu p[ur;mu maxi'!2u* vi, tutl¡bU5,&meo perpetuo de te iudicio cofent,!nea funt ... .Ac mihi quidem quOd inteUigo me AmAri abs te , n91l tam nouü nunc qlJidem,qu'á [C"l11per gratum atCJg opt" tumaccidit. Q!!_9d vero erga Binum ipfum egregia ht4 manitatevfus es:ei(¡g& opem,& Jludíum,e�autorit4' rem tu;¡ detuliffi,quodtjg hoc etiaprolixiua caufa mes: fecifii:-de�ó bsbeo tibimagnAmgratiA-m. Certeentm is & dfl(�itur 4 me, & per fe dignttS tpfe eft, quem ttl )lJtlotJJ diligM:efl �nimfummamodeftia,etfomn1apr. buete p¡'cedittl,,5 :do{izltS prttrei'ea,& eleg tis, & cum lau. de verfatU5 in vtr0lJggenfre flribendi.Sed hoct« fsd- � le pro tuo jingulari ingenio perJPice.re per te potes. n. me sutem ipfo ji cupif nofle qui noftcr j1a,U5 fit: EgtJ Carpentor.tlti habito ,:qu(). ven; ante diem V . Nond MaiM,idtandem apecuttU, quod &/t1rett quietu cau¡;' tant� ante optaueran1,& Deo immortalt um diu de- I bliera.LlCtItS ipfe ah omni tenore & tumult» liber: h. minum fectinda-úJ nos v�luntM:o{ij iamno fPes, netb - dtjideriu111,fe.d cert« & baud dubia pofleflio, Denif;h. 1m»;" eiufmtHV, vt plAne me in limine pofitum be.at�/ .. - yit4C 16 lAC. SADOL. EPIST. ,itef fuerim arbitraturus , niji ad mea priuatltillCDm moda Reip.calamitas quot}¡ tanta acceflzjJet.Nd quOd ego fortunil omnib·fPoliatus,tan$ natifY agio faé10,nu dus ad luu« euaforim:non tsm graue mtbi quidem eft, .a v{tt & ruumeedodo ,[erc.nda eite [ottuer vulnera fortund!( etji q, foitgrauiflimií, libt) qUO% me; cande calamzwe fubierunt )qu'; a(ldirc vrbe omnium nobi liftma,domicili!Í_Imperij de dtgnitdtu ,fedem & pa triá omlliii n oftrü, ita CtZptamdc direptam:clddcs,c£� - du,jlrages tot,t'áq,i mauditM, ab hofteimmani &, im ¡lO fiúfle !aüru.l1rquibU5 & Pont.M�x.qtte eg:oJ!!_cre dzbiláer amo,indlé_!;ni carus .et multori! pi' stere« cbari! ) fimofum atqgamiáflimorum bominü mortes&exilia, me vebementerperturbsnt . In quo,angore animi etfi ttl, requzro exftudy's dodrin« dolotis folatia, qu� mihi If dium en to 'et leustioni ejJe p��int :tame batfd it a mul tum vfq¡adbuc profdfú eii.Onmem.n. medicina vin , cit dolor.nee jic pofltiJludere conjla1'ltÍ£, vr obliuifca1i bum .. mitatú.Sedb.£c Deus videru-cu: me totumadd¿ xi. Ego ji ab hu dtfficult atib. qu£ me plutim« pr ttmüt. & ah omni parte circunjiflunt,rcfPirare aliquado-c(l;;' pero;efficiam profello, vt aliquu jludiorü 'meorum & ocijfruétus appareat,in quoprefdara tuii volútate imi tabor:ingelúum & facultate non aflequar.De omnib, e �¡¡t [cito tusm iudicationem fore. V sle ,& nos dilige. Nauagerio tuo,_& M.Antonio MichMl� noftro,Nigro� du()bttSTeUpulú,cttterú�amicú(funt.n.utri'hnoftr¡¡ ferme communes)plurimam meú verbu falutem dic� Carpentflfltfl.III.Non.Nouemb.M,D.XXVII. � 1�� t r BE R t. 17 lAC. SADOLETVS EPISC. Carpent.PetroBembo, s. P. D. N �li admirdrl ,ji &.mea,& tu« ,t�p,e{E�tione ji mU,meas hafcédedl,adtuM�mtcijtmeat9J htl Inaniflime flripw literM�: morbo imp edi tus fa tufflfi re IJ/jirio1Zon potui.quo tame leusriiem videor.ltPl que vt prinium' facultatem naétus Ji!m,non commiji, Vt d�fid.;:rares a me hoc officium:velegopotius. vt de fid::rdri.Miro enim ftu4to tenebsr refPondendi tibi: car» v[t}¡eodccurate, & foauitermihire(cripjifles) ..) Vi: onnem amorem tuum erga me in iUuplanelztUÍI intucr] ltceret.N am & tucundam memoria 'Vetufrrt intr;' {lOS beneuolentte declarab¿fnt:& focietate do loris eius.quem ex communi« Reipub. �alamitatilus 11telCjgii:y1rum fofceptflet: & quOdmaximetUd vir tute & pruden ti a di/?num erst, leuationem a mole flijs, quam & tu adhiberes , & mib: ip.fi cenferes efte adhibendam. QEp'tú'alterum manfueti animi & m� ferico'/du, tomouer¡ alioru1h miferijs : alteruln eri¡. fapte;ztis,ji quid ad té prtusttm iaétur£perueniat,fli re sdbibere ea jolatia,qu£ad continendum al1;mum iR officio,apta �Ife viáeantur.IttuJg ego,etfi mea ¡PM te non «dmodum imbeciiu«, tuo temen bortat« atfh exemplo fortior faél-tts [ummsm me quid em no tam priúat£ mee diffit-ultaw mouebant, ( qu£,quanqu4 mult£,& niagn£, tam en non tam scerbe, quia gra tus: quam tolerebiles , qui« rum, ,�OU£ videbantut) quam tot innocentium atqne ftmiciflimorum hami- II nl/.(llr II JAC. S ADO�. 1!P BY. num exitijs,tant.t Laúni penel19miniimterniciont» pertui'babar.pr.t{ertim cum & is Pontiféxin crudl kfimtortl'm l10ftium 'ver!�/Jet poteJ1atem, quem' eg'í funmú smsrem .et tit vrbs oppr�g:,1 eJfet se direpta� ti qua ego ejfem &fortun.t mee fubjidivt, & artium ¡;ptimarum omsment« (ji qua mqdo font in me) om ni« c�nfecuttM:quo etio» dtfficiliormihi erst ad con. fol¡mdum Múo,q.Utmz [uerit tibio Tu enim quibU5 atl o xilijsfumm£ vututi«, & prudenti£,ad conftrman dú animü vfil,s e'S :ea ipfe domo,atCJg abs teipfo attuli fii. E,�O qu£ folatia meo dolor; adhibere eogito, ea ab yrbe iUa ipfi accepi, cuiUSi'caufo mihi maxime dolen dum ef1::vt idem ;mibtdolor� monumentum jit,queá tleheat �1Je [euatía.1 ttttJgiU£ ipfo liter.�, qUM-tlt pro ¡onu nobu,& quarNm certenosoope & auxilio pfu runum wi cogitamu,s, plarú{ herent ilMnápiú &. (onturbat&! funt .si adfunt mihi,metuunt ne ingrat� Jintin illam vrbem, vnde funt profiEt£:ji de(unt, ne o parumfunf,lt£, �fficio videcntt«, Sed,qt,w;nQ.t[o nunc fe res habet , �onfoletur nos profeao tum ratil) ipft tum eaem rerum,qu£poflea [ecute [ant vu scnat« ra:Pantijice-iamltbe'f.itO'cX impiarum msnibu«, vr be Roma reuitúfcente, arbore ei, qu£ excif.t [uerst, tllnquam ab radicibus,de integyo ftuticante:ntfigr¡f,. uite: pertimefl'erem,idrh vid'ere ism viderer.ex tan tis,& tam acerbiúalamit:ttibus, qUM per tot arm os usu« pa.{fá ert ,gradum potiU5 aliquem ad futura l¡ú{la iaélum ejJe_, quam pr£teri1u .aonulun» .tdie-: llu111...J2.!!,�"ji tu a/lter ftnti5�babcs�i1Mlteram par· tem LIn E It 1. 11 . tem quoa potuu [equare : qutefo me hoc metu quam ( primum libera. Dices: ,QEjd ergo? etum ji bee ita fu tura fint � idcircsne angoribus dedere nos debemus; Mimme bercule iitud quidem:nefh enim eH 'fortisv¡ ripendereex alieni: euentibtu . Sed tsmen cpIA'CW e��7r;", quedsm eii.qu« nos afficit : cogitrb, lIt vul- . tum ex vuu« ,fie a¡úmú ex animis necejfariorum no flrorum immutare , �antum sutem mibi & tibi cum Latio fit, quantum cum Italú,quam arilum de ni'b cum ipfa vrbe Roma vinculum mtercedat , non Joltan coniunc1ionúJed fanaifúm£ cuiusdam quaji neceflitatú,ma<.�u perJPicuum e�'tquam vt comme moratione egere videstur. f2!!..,apropter, 17t hane ore tlone totsm iam eondudam,&itafero fortiter com munes mzferias, vt non obliuifcar humarfitatú:&jic goleo aliorü vice, lIt putem mibi nequaij propterea �b animi conftantia defcifcendum �Ife. Confugio igi tur.te eadem bortsnte & fuadenu)ad literM,quant nimium ism diu commertio & afliduitate confuetu dinú carui.�o quidc ipJo fit, vt tibinibü poflim ex to genere in pr£[entia mittere ffleétionedignum jit: dies fortaJfe aliquidadferet:&me£ JPes,c:omentatio . nes/¡gnon [emper sbibunt irrue.sed abs te,quem li- . "rum Vrbinat'e te fcribis (;'o'nfeciJJe;eum ego auide ex peto. Récordor.n.prtmo iUo fet« cum eum recens pe periJfes,quantoperemihi is liber arrifer;r: qu� mihi mire placuerit & elegantia in eo fermol1ú,& copia> & grdUtW tp fo,ao prHdetia. Q.!!._£ cum ego tum pic- . ,lit um & p(YfceJa efl�·arbitrarer:tu tami homo lyn 11 ,,2 ,tuS 2() lAC. S ADO L. EP IST. CeuI,& AcutitM cemens.qusm ceteri om nes, perJpi- ciebM animo quiddam pu.jl.1ntizlS,qUQ nos ne eogit� tume quidem aJPirare pqjJemus.lta multorum ann' rum mora & ums.et vetuftatem illi se dignuatem, & n9bú defiderium legendiauxit . .Qf!}d ji cerros na Beu fuer», qui deferant, (nam vr non tuto commit tM,minime poflulandnm eli )grat�pimum, mibi .fece rú,ji eum mihi quam primum mifeí'u .De Bino meo quOdiftain illmh voluntateés,& l£tor,&habeagra tiam.Seripfi ego ad eii ftatim sccepti: tuis literis.fe{l ita acciderat, vt cum ee menfe Decébri daft! eJfent" mih) MaTtia denifh redderentur.quo tempore ille Ve net�'s um excejJerat,& ad Pontífice erst profdlttS. V bieun93 u ertt, tonen magno iUi benoti & emolu menta [emper erit,tu domus tu« ae fomiliarittU:wm Itpud caeros autorit M & commendstio, Q!!_od qui dem eo cupidiu: man ere illi faluü apud te opto> quod duriore adhue fortuna eonfli£tatm exitü [aorum con' jiliorum etum nuc nullum videt.S»: hZe viuimm in fortuna tmui, de teliquo fat contenti . na & amwlIÍI in locis fomm,& in amore omnib.quod/¡g cunrtorum maximum eH, qu£cun'J¡¡ pacem & tranquillitatem animi turbare pofJunt , omnia penitU5 ex animo ipfo eiecimm atqg expulimus.lttttjg 1luflam ití cogitamus, . nifi cum philofophia habere rati onem, quo ingen�re l't aliás fcripftmU5) te adiutore poti§imü & duce vti meditPlmur. Egidium Cardinalem minks com111od'e vslere mihi va Ide moleftum eft. Amo enimhominem maioremin modum.Nam cum omn; eximia virtute &hu:'" LIBER t. ,ZI (} humanitate pu,ditus eii.tum & mihi,& tibi [em ¡erfuit amiciflimus.lntantaaií.tpenuria noftri tem poru virorii tsliam, & amandtt5 & colendsu a nobú pYd�cipueefl. EivtplurimamdicMmeú verbisfalute, item(hnuncies,ad eumme fcripturü fuiJ!e, 1Úft vale tudint eius parcendum ejJe duxijfem, vebeméter te ro go. Vale mi chariflime & {twtifliml Bembe,nosÍjg vt fads dllicge,. eO/nunibJl..69., amias [alutem anobú die. Yale.Carpetoraét.prid.ldus :M.aiM.M.D.XXV III. lAC. SADOLETVS EPISC. Carpent. Hieronymo Nigro. S. P, D . . EX eis literu,quM sbs te I I II.Idm Iulij datas, V . . Calen. Septembr.eccepi.cognoui.quod permti» gratum [uit , te ex illo acerbo & horribili Cl!fu, quo vrbs Roma,& totue fere Italite reliquadignit�,im menis barba-ri£ fluc1ibtt5 oppreJflt est, ami[?ü rebus etC terú [aluum ipfumat'J; incolumem in paM'iam reuer tijJe:quod & de te cocgnofce,& de alijs uem nonnul lis qll; Db virtutem & amicuiem mtb) font eharifli ... mi.non mediocre mibi fllatiú in meu msximis dolo ribtlJprttbuit. f2.!!}mquam enim, vttute fcribú,fortu 'flU fPoliarigrau, eH,pri£fmimimwcenti, cui null" ¡pjius merito iftaaccidunt:grauiu5 etiaamittere opti morü fluqioru lucubrationes.muiti; vigilijs,&mul to fudore diu ¡;OUeéfM:tamen ea vü malorum,& tan tu¡ concurfm omniü ealamitatü fuit , vt non pepinte cum iUis l'ideatur eJfe "Ctum, quibus libertare in hoc B J tempo" I. I / 22 I A C. S.A DOL. E PI S T. tempore,& falutem tueri fuit ucuum . .Q!!Jd tibi & aiijs plertfqpú fimilibus,meis familiariftimis,det im mortalisope& auxilio wntigiffiltttor.Na quod ego fopientia quada videar co fecutus, 'Vt abfuerim in ta tt! erb» rebU5,atfjh temportbus :nequaquam id mihi at 'rogo, fed hoc emfdem dei erga me benejiciü agnofco:l gratiasrJ:¡ago illi, quantas equidem po./Jum. Na qua; debeo vt ag ti et refer am, non modo mett,{ed ne vUius , ' quid'i! bumsn« [sculus» efl. Certeensm ji quid egq vidi,aut prrtmonui:fi quúiin me aut bomfenfm intd. to rerum motu, aut prouidentis inpoflerü confiliJftl it sotum idfuit 'ltdeo:cui dum cupio dare ea-soperas, qUit 'It mea fide et 'It pteute mea requiruntur.quid mi rum,ji ita sccidu, vt bonum cgnjilium euaferit rapte tia?Nec vero elo .1liudmediusjidizu }latuo ejJe fapie tiam,quam memsniJ!e vnumque'J.¡,quid fui officiJ' et muneris fit:idq1 cum fide & cum integritate preffta_ re .. Qf!:pd fi hi ¡eciJJent, qui maxime debuerunt, ( de fommo Ponttficenon loquor.cuius mibi virtus deme tia,integriw [emper vifa eft ñon folum mt".-gna, ve rum etiam admirabilis )q.,nunc ad omniú iniuri.u �f contumelids proiedum eST, in príSTina foa veneutto ne maneret [aerdottum.S ed recordari: profeao reti quorum ordinum,morumqg ccmmuniú labem et con fujionem:quos egoaccufando non infequar : no quin caufa [uerint vniuerj£ calamitatis : fed quia non pof fiUl1 commemorare fine dolare) qu£ & vrbi omnium l1obiliflimt£ & hominiln« multis mihi llcc�pittldine itmétis,infandrt & dtrocia cotigerc. lllud dico, quod, _' . fen .. LIB E R 1. ,23 fe.ntiu, Deubomines:Jg [onteftans�,cupijre optimum Pontuicem mederi moribus perditis. Sed dim res fer ro egeret�no nulsgmae: ip}ius sutem natura et lent t.M a vehementiotibus remedus ab1Jo.rreret: vt in cor porum folet motbis Jfic.in corrupti« mori btu, qtu, in-;: tempefliue adbiúita eff,auxit morbü potüts medicina qtÚtm 1euault. Mihi quide fope fummiPol1t�fiás vir tutem ac probitate , beneuolu etiam ad1!erfus i p [ttnt. me animum,egreKiam�hu1fumitatem,mecü' reput.1 ,ti,fic amore animus incenditur,flOnaltquo nouo vide licet,fedillo veter! & diu ante jitfcepto:vt mterdum mihi peccare vi dear ., quOdnol1 prt2floJi:m,tanurum illi miferiarum & eonfolator;Ó'comes -. Q!.�od.fi non bis viniul» fan c1iori bus dcttnerer , nee tanti munere �f/ú&' Deo �/Jem aflríéiu5: .mtji a.rbitrarer,pojJe me )7na mm Dei,& cbriffiand!- ReipuúÜc¡f, bonore se (ri modo, illitM [aluti,' digfútati� prodcffi: crede mibi, quo minus me in omne demuterem difcriwe, 11011 pe riculo vllo , non vlla propojit.a t1 • ..cerbittlte deterrerer. Sed remi1Z.teUigo /!dduélam ineum 10Ltí1í2:, vt lug en dum tnntummodo nobis fit, na mesm vicem mih¿ quulem, ( quoquo enim modo fe !7ilbet res.mecnsu« ,Hin portu )fed humanitate vincor,& molua« al1i mi qusdsm, vt aúorum incommode duca pro meu. Nam me,etji eadem.que tam multas pe�¡¡dedit ,for tuna affiauit�quod meis & meorii [smiluriun: no» �m fortu1Jú,qulmz reliquijs veterum [ortunsrum a miflú, omne� a� me l1udi atq1 egentes conuoiaserút: ramen quomrlm ferr� hec madit] didici, vel nature, B 4- vel r: 24- l.A e S.A D (9 L. E P I S T� vel con.(tlio� vel etism V fu plane doélus:17iuo aut de goé¡¡,& in eagente regione� terrarum,qul€ pélce & concordia imprimis fidata eft,& in eo obeundo mü nere quod milli maxime congruens & honeftum eii: non mca vice doleo,.(ed aliorum.N am mihi quod ip fe gratuler babeo potius,qu'A-m quod lug eon. Eorum' veto.quos amaui tJ.mo�,incomodu quin mouear,jie rinuUomodo poteH.Habeo tam en fPem,etrationem quandam,qu£ mibi, vt in malu,non parum folatij af fert:illam videlicet,quaad Deum ipfum rejero : qu'J fctO,& noui,ita irafe; [olere peccatu hominii, vt fibi fllui eM pcentf� velu ,qu£ iU� ipjis , qui deliquerunt, vtües jint & falutares. QJ!_a esndem rsttonem te re putatem(petú enimtl1ne per litera, vttibi aliquid confulam, quod fit leusmétum doloris tui) volo bent fPer,tre de reu quu rebu,s. Cui entm caftig atio fuit, eí dem erit deo fabu noiir« cure.Porro ea magu ex vir tute & religione,& probatis morib.qu;t11t ex opibtt5 muu« & lautd [uppeUe{iiIi JPdtanda eH. f2.!!_�d Ji multo minore in bono lteji fuimmj vt in eo quod ma ximum bonum eft,augeamur,quulugeat iure ? netJ.1 bsnc felicitatem qUAdam potim,qultm csumaaem fiúfiedueat?Sed de hu fati:s. Ego te tuos lakores ,.& . fludioru vigilias perdidi)!e , ualde molefic fero :quod mtb: idem actdu, ca fu prope mtr. abili, euentu triftio re. Cum entm direptu rebu« e euris.libri foli fuperfli tes ab hoftiú iniuria intaRi,in nauim t:onieai,adGal lite luu« iii perueéli �lJent:inádit in vectores, & in ¡pfos fan:zltares 1¡;COS pe./lilcmia . S1.!!:.0 metu ijper- moti, LIB E R I. �J moti,quoru adlittor� nauis appulfafuerat, oner" in t�rr:iexpom non permifere.lta ajjJOrtati funtin alie nM & ig1lotM terrM:exceptis� voluminibus palleis_ qUtt deportaui mecum hue proficifcens,mei reliqui it litot labores quos impenderamus, Grcecis prttfertim toteodicibuuonquirendis vndifh &,eoUigendu: m�' tsnú {umptus,me£ curtt,oes uetum iam adnihilum reáderunt. Ex quo fltperJPeRum d1,prceter commit nes cum genere Italo hoc temp ora inimicitiM,pro" prtumJtduerfum me beUum (gerere fortunam.sed ni JJil illa profiúet:ma:ámum bsieo in fummo deo, non paruum in.tquttateanimi peifugiü. Nonmetatum 'luotidiantt iUim iniurz£ conuellunt,quantum affuefIJ ciun: ¡erre bttc,_humana ¡ortiter dUb COllftamer:atCJz eo quulem. jOftim,quod Deum mihi patronü non de".; ejJe intelligo:rlUlloboc merito,nullis virttttü officijs, [aeor . Sed quidrefert,fi is adeH tamen,me% ip fe & protegit,& tutatur? cuius, quo minus ego illis dignu$ fom,hoc font nuior« erga me & prteftantiora ben�� .cia.Ero quibus vtinamaliquandogratus iniUum ef fepofim.adnitar quidem certe,maitf,5% etiam donú iiusagllofca,figratus fuero:qu�m eteteracunéta prtJ quitus gratia debeatur? f2.!:!_jd ergo em hoc vulnere quo ízuUum grauius ftudiofis hominib·in.fiigi poteH, ttmiffarumfCilteet vigiliaru11l & lucttbr ationum, tu leuizLS multo perctljJus es.cui ingmium <W tetM fuppe ditat,quam ego:cui qu';tuhon qtü£fo eft reliqui? Sed tsmen ne jie quidem defiáo animo:tibif]; autor [um, / eadem da ftudia acrir..s repetendi:v! nopllts detraRtl - B J fortu: .16 lAC. S.A"DOL. EPIST. fortun,t, iniuria,quamper dzligentiam sdduum elfo videstur. lUad '[utt extremé In tuisiiteris, velu: ap probatio amo.ru erga me tui: quod fcribu nihil tam optabile tihi ejfo,quam e./fe apud me, & hoc ocio fu; mecum. In quo,ne vuum flÚ Niler,ji ribi concedo, vt tu 111e cupidifu appetfu,qUttJn ego te. Amaui [em per plurimum zngentum,probitatem Jedatum ani mum ,ffec1atos motes-fed imprimu tuum bene mil» perJpe{lum erga me amorem, f2.!!.ominus aut, quod fomme {upiebam,aliquodilltl.Jlr� sdte commodum ittCfJ otnamentum exnoflra «miati« proftcifceretur: '!1eminifli profeéto qu£ res [uerit. i111pedimento. _ :Qf!,od nunc qutdem venit in bonum:ji quulem mi ntM malum eft csrere , quam am�fifle. Q!!,tt sutem [unti» his locú,eiufillodi [unt:vt snimt« ji fit rf,quus � . VtlCUtlSq1 cupiditate,iúhil_fieri po_pit snumu», &,ji JJÍ5 rebus contentus eifo poflit,ho(; eft paulominm qu;¡' '!lediocrzbv,s:ocij qutdem & h()tzejfiflimarum at: iu lundiflimarum I v olup tatum affatim efl:quod� im primú tibi ejfe gratum fcío,fumma noftra in tecon flat beneuolentia. Sed de re tata tuum confiliuf!l ef1, vtrum videlieet,& quando. Nos quidem tui fumus. <, Laz..arum--queror ita lIoftri abtuum , vt nihil adIJuG adme\dederit litersrum, Necputo tnmen al: come non smsn.quem ego mirifice diligo. Eú de hoc com: mOl1efaciM velim,multam/¡g etiUi,& ceteris smui« falutem � me dicds.ValemíNiger,& nos amareper [etlera.Itmtm vale.Carpentoraai� v. IdusSeptem Pris. Anno M,. D. XXVII. LIB _E R I. �7 lAC. SADOLETVS EPISC. Carpenr Fl!derico Fregofio Archie. pi[copo Salemi. S. P. D. pA�lus ad nos reuerfus,fi�ul vt �n = incidit, ipk prtmo aJPeétu & coUoquto,ftattm tnterrogatus � me nunquid Lugdullt tecum e./Jet congrejJus, & te, quod tantopere cupiebat,conuenire potutjJet: Ego ue fU & conuem bominem,et muuem cum eo vt rJfem, ualde ¡nib ex.(entetia contigit :ne'barbitror,inquit, alios dies núhi in vita iUuxijJe iucundiores, qua hos, quibtt6 fui tanta virtute at1i humanitate [uitlui-: . tum. Tum mult« de te,de'noribw, de uteris, de omni genere [ermonum, confuetudinum{h tuarttm eft locu tus. Qy_£ cum ego audirem,meo perpettto dete iudi':' lÍo confent¡mea,non medioctttcr [£tab,tr, prlfdicatio nem »eterem noftram huiu5 qtWfbadolefcentu aJJeue r nume et teftimonio cofinn.rá. Q!!_i ( quod mihi ere dM velim) non paulo eft,qutmz v jit6 [era , & quam t£ttft5 ilIa p�fiulet prudel1tzor. Sed cum neq3 iUe laudá di & prt£dú:andt,neq1 ego perco'ntandi fin em 14me, u dieúnfemlOllib. detenobistotl{,5 confumptus eil, NO' enim fltti.1.yi poteramtts, cum Q1W!1 ego amorem erga te dittturnum iam dudum &.�abilem confertüt rem,iUe eo recente fiagraret .. QJ!_od mibi qU0f}J sea dijJe recordsbot primú iUú temporibus amicititt no ftrt£,acfamiliariwu : quibtts ita ersm Jtúdto tui,pro pter tUM eximlM & maximtU virtute,) ince fiJ;S, vt tli dcmum co'quiefcmm aním()�dml tecum eJ1'cm: ner¡, aliu4 28- r.a c. SADOL. EPIST. Aliad tempus vUum gr atum mihi at'.h optat;; accitÚ ret, Eifdem nunc vefligijs Paulus ingreJfm,ab eadem virtute tus, qu£me cepit,ipfe qU0';harreptus eft:ut in smore tui & obferuantia habituru5 jis poflhac no hominem vnam ex noftra fi1milia ,fedfamilia cun llllm.Sed q, tU alijs occupationibus impeditus,quead medum coflituertu,irt bee locauenirenequiueris, mi hie ut vere fatear )Uttlde moleiium at.u enitn prt. ceperam animoftultü eximie cuiufdam voluptatú� que iIJ te vidend6 et ampleélendo percepturus eJfem. \ Tum sutem er, at muitsrum rerum, conjiliorum eti¡¡ ·multorum,inter nos communicaio f¡tcieda:in quib. & tu fententiam mesm peniu« cognouiffes, & egfJ tusm exquijijJem.lta parati vterlh noftrum(jicute, ZO opinor) ut uter conjilium ¡tttuliJ!et melius,id am bobu« ratum e./Jet. Accidit aaem eiufdemfortun£ ini quitste qUot me [emper eludere const« eii, ut me bee '!uo9J expeélatio [amm« iucunduetie ftujlraretur• f2.!!:_odJi me procuraio eccleji«, & ,jI'01KHcr�oS me", non tenuij[et, qua hoc tempore obire more meiorum & explor. are eii necejfe : nulla res mihi fuiffet tsnti, l1t nonad te [ubito conuolsrem.quod tam en [um, die 'YJuide1n ineerta etia ntmcfed tam en aliquafaéiurus. Nam& longointeruallo tcreuifereperquam opto: & quo propiores [umus, hoc te careo £grim : cui no- ftr£ £gritttdini tuo aJPec1u & colloquio fubueniendü omntno eH. J2!!jbus «utem de relm ego cogitaram formones inter nos conferri oportere : ea res partim Ad Rempublicam & ad temportlin borumnsturem ,onditi,- LIB E R t. �, ("nditionem� pertinent: quod gmus cum non fatii tuto lueru c'iJmittatur,pr,,-termitteretotü eft fatiw: partim inratiolletraducCd£ "it£,& in omnigenere fludiorum literarum� uerfontur.De quibm & com municare inter nos etiáab{entes, & crebro epiflolas muiere licebi t. Qy11quam in bee genert quidem,et meorum (Dnfiliorü rationes P Ituim ad te pertulit:& de tuú mecum viciflim eft locutu«: AtfJ.¡,ut perjlJicio� baud fere dijJentímus.N am qu'od tU H ebress, ego ptl tíus Gr£CM {ecutu: fum literM:idem eft ffieltatum a� 'Vtrolb noftrü . .QEji enun interefl qua quiftbfemit� dum ea tsmen perueniat, quo ueniendum eft? Sane fo fum in eo paruula ineH diffenfio: quOdtuitafocytt5li teuu videru ejJ'e amplexus, vt alzM omnes reiecetis, & fepofiíeru:ego fie ad eafdem propera , atth conten do, vt tdmenaliaru comustu velimaccedere inflru c1ior.sic ensm i�teUigo, (quo-d ideomnib.paterear bitror) vr in bifte militaribus & beUicis ftudijs , qu?J -' quu fortior e.fll'ir,et imperatorifoo acceptior:hoc ar mi; et equis, et omnt mtliti« inJlrumeto magú curat Vt fit inJlruéf.us jie nobis in hac ccrlefli militiafllmmtl omniü regi& imperstori de(Jnoftnetipfosexcercet¡ bus, nullum externum ornsmétum, quad buic ftuditJ non officiat,eJ!e repudialldum. S ed de bu, vr etia dixi et fcribamadteaccuratitts,cuftnfum tuum omnem ex liter� tuis cognoro,& vt tid 110S planius ¡pfe om niaperforjb� vebementer a tepoftulo.Illud conftart debet writ}¡ noHrü,� conu.eUi nullo modo poteft: ilt omnigeneufcriptorum,fludiorumf¡¡ noflr OUtnJ,IA. . rium • ;' I A C. S A DOL. E P I ST. tinam ling,,!am pr£cipJ-te a nobis excolend'ii elfo, qU4 necgrauior vUa eft, nec precunor . pr£tcrquá quod nobis ab eis viris maiorib. noftrú tradeta efl,quorum «dmirabilis incredibilisrb [apfenti£ neminem poteH omnmo prenitere . in qua quidem ego cum ¡pero te at que opto unit cum ceteris artibtlS optimi«, qui bus miri flee deditus es, afliduc verJari, tum ego eme verfor: hoc etum e'ómodi�5,quod tue bzbliotbec£gratiflimo ,nihi munere copiofior faélus fum.Pro quo ago equi dC1H tibi gr atiM :Jed ess rejerre maUem quam agere: lui rei oet:afione aliquamaliquado dies allatura eil. Tu vt vsletudinem tuam di!igenter conferues:nos� quod ¡a cis.ames :& te a nobis plurimum amari fciM, & Ji pcrere vtdetur effe fuperuacaneum, temen abs tepeto.Vale.Carpent,Idib.Maijs,M,D:XXVIII. lAC. SADOL. EPISC. CARP. Federico Fregofio Archiepifcopo Salerni, S. P. D. Q Vod cogn oui ex [iteris tuu te vslere reii«, me- ' ,moriam� meiabfentüetbeneuolentia coferua se.eo valde letetu: Juni . .Q.!!;Od vera in.eifdem lueris erat aferiptum, te proficifcent'é Lugduno iUM ad me . dedijJe) id mihi nonmtUam afferebat moleflíam.N on enim poffum non cum aliquo morfu doloru ferre: te, cui ego vni omnium bominum cupio ejJe coniunc1ifli ,.,¡us:difiiigietiá'magú It me, & «dremotiores regre dI terra-cum ego te a beun te,quem corde(:?' animo a mamifimo ptofequor 1 pedibus &onfequi non p().fim� - Net L 1 ! 1: � 1. " Net ",iderunihi videor ínterdum,quid merttineat: ,urn multatamenimpediunt,quibm aJPepropinqua 'V�dendt et conueniCdi tui fum exclufos.s ed quod cor pore non pojJum,idamore equidem et cogitatione ¡� eta, vstecum jim: ne'h hora vila a, contemplatione fui abftntú mibi pr£terit vacuar!2.!!}d Ji liceret 'Vn� ejJe, vt ego te ad pr£clarailla ftudia, qui bus aliquan'" do fimul ¡uimm dediti,exútarf? vr te n'O paterer jiue � diffidentia quadam,jiue aliarum potim occupationu concttrfu, it JPepr£jtantiflimarü rerum relanguefce fe? Etenim vifus fum perJPicere tuu ex luer» finten tiam quandam eiufmodi tuam,quaA tu mediocritti te contentus fis. J2.!!_od fanenoUe,ita enun natura fa- itus es ,ita il1ftitutlM , vt fumma ae prima magiJ JPe it.fre debcM . .Atfh e..�o,qui te adbortor, nonis fum tte men, qui autoritate multü valea:aut qui [ciam mibi id cap ere conjilij,cuitu tibi fum auto!:qu�ppe qui ne gligentia l1atur£, vel imbecillitate quada animi,qu9 'ti die multa conSlituens,nibil audea aggredi. V erum non qui ego jim,fed qui tU ejJe pofiu,tibi eft cogitan dum.Q!!})djitepor.:timpedimentojimt)rerum�tu� rum rationes itt! te implicatum cum multu retinet. -vt conferuaudi 0Bi¿.i (.tufa necej% fit & �pfte, & ;C multis perturbari.júJ1ineat bsnc eti;_¡ forturlf1-,cum plurimiJ alijs peccatú , iniquit"atú fu£ culpam. Nos sutem id demus opewn, de quo est in tuú luer« prtt clar��ime fcriptü , vt quotidit �fjiciamur meuores. Et eft bee 1'l1a tame omntii maxima pr.£jl atiJ�ima{¡s 4oifrina,quá non Platoni,llcfb A.riftotdi,fed ommú doétori I z I .A C. S.A DOL. E P I S r. Jollori & creaot) Deo acceptam ¡crimm. N am áe ratone flribendi � utrum Latine inter nos oporteat� .n feCtU, liberum fit 'Vtrifh noflrum . Ego tuupterú, .(uiufcemodi iUtt/uerintjcontetum me fore confiteor: modo accipiam crebrius . In quo peto a te, vt non in "ideM hane exopt4tam voluptate expeél�'lttoni mee, Nihil enim mill; poteSl ejfe iueundim�quam de te ere �ro,& ex te ¡pfo eognofcere,f2.!!:._o quidem in munere tgotibi pr£ibo, vtt« meimueris. fop ius ad te fi;ribá, 'Vt elicism tUM. P auf tIS in ftudijs remiflior nu1íl:C qui-' dem eff:quem ego languorem libenter a[cribo tempo ,i.Nihil enim eflquod noltm potim exiftimare in cs« fa ejJe,quam naturam,aut voluntstem adolefcentú: tptifi quo incredibzlí ingenio ell pr£ditus � to tum in sendere ad optim.u artes ample[f;endtU voiuen: , ne ¡Ueno folum nobis, qui propinquiores fumtts�[ed slie nioribus etism magno [utunu es1ornameto.NoS411t Jo valenms)u� valerep[urimum optamm, & bene flolentiam noltr; conferuare; fietlti It nobls quidem fumma ea cum fide & conftantia ergtl te conferua-' tur.Vale.CarpentXV.Cal . .Auguft·M.D.XXVIII;. lAC. SADOLETVS EPISC. Carpentoraél, Herculi Coriza, ;e S. R. E. Cardinali, S. P. D. ] osnnes Francifcus Binus, qui tibi htU liter.u redl" dit, vir eft tú virtutibus ornatU5,quas cognoui [em plY & requiri a te�& amari.Na ,ü in flribendo lite , rarum , LIB E R 1. ;3 f-,rum ve1tuJhtte dt manu omnibtu , qUd! quiáe11i ego �dhu, viderim,facilcflnteceUit:tum veriin dil1tido, . & lucubrando ttitafacundia eft, vt idoneus fueru ha bitus,qui mibi in eo munere [uccederet :quo, vt tU op.,.. me nofti,Ro11tcelno'mediócri cum digrzitateftmgeb.1r. t EH entm mee dtfciplin£alumnU5 : deditéJ.s mihi ali quot «nnos non mediocri mea (ü vtiluete opera-s:t.m tumÍJ.J ingenio &- labóreprofecit, vt in Pontificis ep� flolu ae diplomatú,facile ¡ti eim fcrtptd pro meis pro barentur. Q!!pd%ptUJeu sdmodum coúgit,in vtrat¡¡ lingua,& Lat'Írta:>& vemscula.e« videlicet.quenuc eH I talía fatniliarú,pares progrejJiu [ecu . Adiunxtt. pOfro ad'ha-s artes, quce ingenij & dqürin<fjimt, iItas quoC)g,quce font bonorum & vtrorum , & morum na . & ftde�& probitdte:J& omni diligentúgenere arque �fiiduitátu,&mihi;et ómnib.proyJil-S fatisfecit.Is, vr dicebam,cum locum honorificul11 apudfummum Pon .ttfieem efiet l1aélus�cum/¡g &. te¡1imonio meo, & fu£ virtuti: commédstione , Principú fummarn gratúrm (I.e beneuolentism obtineret:eiufdemfottul1£ iniurtd, . ctúus iniquitate ceters cea derunt,e [umm« JPe & bo -, norepríJlino deturbatus eH:refamiliari (ua, quod du tius etum eft, nee fatu commode snte« {onftituta, & nunc penitU5 direpta. QEod quidem fato quoda 'meo iUiaecidit:qui cum {e,& ¡pes acraiones onmeu fuM í� mesm fidem cOl1tul��et , vehementerq_, ego cupere íllittS confulere !ortuniJ ,:& id_(:epiU5 tonatus tJfe�: non potui temen a.�equi vt id ipJi efficerem. Q!!odatl tem [uit pr�xím�lid effet;ii vt tum in to loco cQnflitut. e / rem u-) lAC. 8 ADOL •. EPIS·t'. \ rem, l'bi & ¡Jmare vlmiora,& adzpifcipoffit.Nu1IC ín bis vrbit Rom« & tutiUf Itdli£ rumis , qUtl me & . communú-pdtri�,& plurimorum smtcorum ac nece-f foriorum mcommodu , & imprimil fommi PontiJi cis.quem �go omnibus vnumantepono , (au/fa, vebt» mentiftimepmurbant :Cltín ad bumenitstem nibilo minusfertinere arbítrer,fufciperc CttTam eorum qUOI & iudiáo meo,& beneuolentin fum complexu«: exi« ftimdui�ji res Romsn« ha ceádt./font , & cvIlap[£ e[- , font; vt ex tanto, tam� acerbo naufragio, su tenues . quidem fupereflh reltquie prijfin£ dignitatis ·effetf¡, ipji Ioanns Francifto reditus adfoum obeandam mu nus p;nitt�) interclufus: neminem ejJe digniorem qui patimuT bene gloriam, tali viro opitu4ndi , qu4Jn te,euius ego & amplitudini flmperfoui,& vtrtutem et liberaliwem nstur« fom admiratus. 0!l' quidé!'Z hoe in te illitftriora omnibus videsntur nec'ejfe eff,' quod ceterie Itslt« it/minibus extinéli& ,fola pene Útil 'Virtus & nobilitM reliii« eii . Itaque l1equaqu411J quidem mirum eH , ji, qftÍ .(u£ (Onjidullt virtuti JI fortuna verb duriore'vfi font, hoc tempore uintu�r; vnum , &' in teJPes fudS conftituere coguntur :jicur' & Binusipfeconftituit,. & elo vt itafacier ,.iU;:qup queautor fom. Sedqu(Jdad commodum & vti(t�a tem tusm pertinet ,ji hunc hominem ampleai tu� he neuolmti«, & ill f4miliaribm tuit habere inflitueril. eiúfque op,eram & induflriam in tuú rebus adhi.bete_: parc} mihi ; & Mute de eo e� dieendum :_ ne videar ""m.tmejicium 4 ff pefllm ,If/tilll ti, IlffiÚrl h1l_c- � .. ' - ':. _.\ . . fit� .. . ' f L I1J E R t. !J 'fido velte: cum pr£fertim quantum ex tal; mmiilr» commodst.uu , opporttfnitatu , .. dign;tatü , prine;'" _ pi vir4_aecedere pofiit , tu pro tuo ing�nio & pruam· · tiaftatuere optime queM . .R!:!_,od aute stttnet ad me, · qui in fummo dol ore , quem ex rebus pttblicú capi·o, bsc quoque cura [aliator, vt hominu mih; dediti,om . ni1" utrtute prttditi, quem ego {amm« diligo,tranqstil litati & commodo confulatttT:peto II te mi optima,et pr4rantiflime Hercules, stque Dmnianimifludio te maximo opere rogo ,Ji quid mel- emorie rejida in te, & Ji communium ftudioram ,oniúnaio , qUit in .:mi cui« vim habere maximam ad be'neuolcntiam [oiet, · nic'cxanimotuo effluerepaffonoi(eH <mihi des hoc tJCbfemi, quodego maxime expete , 'Volo�, vt bomt 'ft6mhunc,de msn« mes.in manum iiism tljam bene fica� & liberslem acceptum-:tnfamtlidrittftem & gratiam recipiM, velú� iUi apud te eJfo locum , qu� jito lsbore, induflria,ftdelitate, smorem tuum & iu dicium emeriti pofttt. f2.!!_od iUum ita mature itaqt:e officiote faéturum ej{e eorfido , 'Vt tu Ji meo teiiimo- _ nío fidem habere, & mibi morem gcrere ani mum in duxerü, quod te equidem faBurum non dubito ,facile & quam primum jis inuUeBurtM,ad tUrl multa et fer tun« & famili£ omamenta.ex huim 110m;nú familí4. ritate magnJJm qúoque decm sccedere. Me qutdem · tanto tuo beneficio deumxeri: , vt tib; perpetuam pr. eo gratiam jim debiturm. Q!!.od vt facitU vehemm teretiamtttqul.etiam rego. Vale.· carpentoralll. : Xl HJ�Calend.lultj, M.{D;X�V! I.. . ./' '. ' - C; � ./ 1 A C. 36 I .A C. S A DOL. ñ P I ST. lAC. SADOLETVS EPISC .. Carpent.Io.Saluiato S. R.. E. Cardinali, S. P. D .. ouem menfe« fere font,. cum ego Carpetoralfe',. . N vt meant ip(e gererem & gúbernare l?cclejiam" m« recepi : cum vigimi ipfi! diebll.J ante Roma eJ!em profeaus, qua iUa acerba hOl"ribilis/¡g clades vrb: iUi omniú clar��im£ & nobil��im£ incidiJfot . Q!!.d me" iUincprofeélione,cum resiUM libenter relmquerem; ab vno PontifiCC' Maximo & clementuiimo £grc fiJi diuul[us.Amo enim eum,&amaui [empermecmeo m illum ftudio & volunsste quicquam adhuc in vita ex pertus fum ardentízt5. Q!!_{J etum msiorem ex ill!) gra uifli1110 éiJu cep,ia{1imo dolorem-quem temen fct¡;ben do non perfequar, ne & mea ipfomoleflittm augeam.: & te videarvelleadluétumiUarumrerum mecú vna , reuocare. �oda¡¡t admeum officium ét obJeruanti¡ erga tepertinet ,pofteaquám hue veni , cogftaui um fop ius adu fcribere . Non enim te fu'git ,dum Rome fuimus'ambo,te mi hi ftmperpropoJitumfuiffe, quem . pr£cipue coleremmon fllftm amplitudi1iú & dignita , tú tue caufa (hoc enim tibi� commune er at cum mul .... tú )fed multo etum magú�qt(oá tu míhi videbarú,in iUogenere&ordine, velfolus, vel certé cum pauc��i mis�antiqu£ iUius vututis exemplum retinere .. Eram igitur tibi ex artimo deditusmeq, tu idneflú. Q!!_rtm meam opinionem &,obferuantiam conjirmabat,tum infignis beneuolenti«, qua fuifemperconiunétus cum patre tuo clal'iflimo viro: tum tua erga meperpetua r»: L J B E R J. 37 pr4ans� humaniw, cuius nuUo tempore obliuij(i' poJ{um. Cogitauiigiturflribereadte. Sed cum nul lum fuppeteret{his quidem temporib_us miferis, perdi tis(h)argumGntum, quod velmíhi fcribenti, vel tibi mess liters« legenti,ejJe aptum videretur, dijluli ttf9J in bunc diem-nee medimfidiu6,quo nunc b.tbeam ma gisquidflrtb'á) quam habuerímantea_.Sed quu qtúc qutd nunc demum ftríp'fiJJem , id té putaui plaeatiore , / ammo ejfe leiiurum .cum non folum dies) id quod om nibus commune eft,fed etism prudentis , qUte tuslau - propria eft,fedajfet in te animi m�lefliá5. f2.!!fnquam . qtit fedar.i poflint, non plan.eperflJtcio. Non enim font , , noflra mala eiufozo.di, vt fi in vna par�e �ffenfum fit, iu altera fit proJPere aaum.Sed cum vnotnteruu om ' niaiaceantproHrata, vbi amplius fPenuUa nitamur nonhabemus:l1iJi ad eum (ofumreJPiciamttS,'qui altif jimum pofuitrefulium fuum:quo vzdélicet,ne:J¡mali flagellum aliquod,neqJortu1'tt£ temerttas potejl aJPi- ra�e .. Q!!pd equidem oro optofh quotidie, vt it'll fiat •. S ed ji ceteris non po_�im, miht quidem ipji eon(ulere pptui:habeo{¡¡ conflit�tum, nequaquam amplius poR .haé It fummiDei cultu ae famulatu me feiugere,cui 11 ' . tlffom dicatas se deduus.hoc arc1iore fidei & deuotio nis vmcuio.qusm plenque.quod cognou) mesm iUi fa d lutem & libertetem ejJe cure. Itar¡¡ cerium esi.quod � � � , tempus vitereltquum mihi fuerit,zd omnead Deism. I � � � mortalu cuuum, & arúü optima.rum ftud�a co '[erre Z � O f2.!!.:od [cribo ad te aliquanto uberius.s enfi enim te 1ZÜ '" ::l � 9uamabborrere atallb� confily's ) qu'£ cum Deo eon- '''"; ¡;: e 3 iunéfa 58 1 A C. S A DOL. E P I S T. ¡una.: funt : qULt. qui deludere & afjJernarilolebttnt� cum opes & potentuuntmium feEtarentur,intellexe runt)pfo euentu doéli,falfo fe conjilio � veru ration; btu aberrajJe. Sed de hu haétenm : neque enim bee e iufrfJodi fimt,in quíb,immorari admodum lLttabile fit .Eg o quem amorem, quamtjg ob feruantiam erg A tei:i ¡¡¡de;eb initio noJlrLt con;uízétionú crepi,perpetuo fum conferuaturus. Tu me vt dtligM) & in tuorum nu mero duc.u,tibié¡g dedit�pimum efe exiftimú,magno pere/Hepeto. Vale. Carpeptoralti,III. Nona-s Fe'" bruary', M. D.X X V I I l. lAC. SADOL. EPISC. CARP. Ioanni Salulato S. R. E. C. S. 1-'• D. TV ú literis plen}fimú Immanitatu & b;neuolen� I tite,quibus ad mea-s reflripferM, nibil adhuc r,efPo dere potul,morbo impeditil-S,nf)n negi(�_e!ttia rctard4 tus.·Fuérunt autemill£, vt qutdem ejJe debuerii.t,mihj iucundifltmte.N ¡lm& memoria mel tu« mirum in mo dum me deleltauerunt:et in optimsm partern sccepi, tum iudidum,quodipfe demeinillúfaciebM.tum c� filium, quo cohortebae, rr nollem hoc tempore dee./fo reip.cui tot ann os fumma cumfide & diligentia [eruj uiJfei!1-. De iudicio q uideJquod ttb) égo idoneusvidear� in quo fit aliqtúd opiJ & adiumenti reipub. (quandfJ hoc ita acápio, vt id fifí POtillJ ergtt me smoris indicia eJfe ptttem,quam vUJus mes virtut» teilimontum )h.c., beo tibi í11ag�ntlilJ gratia. T Illú enim vir; btlt_euoletiti4- fotil -L 1 B E R 1. <, JI lAtú mihi proiUujlri újlimonio eH. f:!!!_oa J1�roÁut m t deceat.sut id ver« & ?:eéI� ratio '4mepoftulet, vt refer sm me rÍtrfus in tllos flu_ittts, ex quibui Dei im m oftalú incredibili beilignitate Jemel ereptu6 fum : .qu anqu'A-m in omnt genere prudent;£' plurimu tibi tri buo.tumen in hoc pl�nequide,nol1ajJentior. EH mim meum mihi mun·U5 attributum, quod nee deferere de beo}neq3 ab bsc mente, iILim púreaefJ1Jf,(Jmintflran� di,jpfe deferí. quod quidem. ego pc¡jPicerenon poflü, Ij.ue paao abflnw probe adminíJlrent, cum ego ipft qu.t adjiul1 ,attend0th, re experisr, bsnc vnsm omnii], 1JMXÚl1Claboriofamet difficilem effeproulneiam.Sid vt hoc mutar; eOJ1.ueUi� p �pit: 'luis mibi pr 41.et, rite' omnia deinceps in vrbe auétu iri? optimu5 quidem & jufl��imU6 es? p¡múfex:fed cuiufinodi cesen ordines] £uJUfiJUulüempora? QE_ihcmálutitmores?N(]¡ vero qm [a'tú diu fa tis/¡.¡ vebementer. ¡Uu r,cbus dcdimm 0- · pe'lam,& aliqua inferuiendo reipub.naufragú! i:i fe. .' cimu«, altquttndo litttu portfJ1n� ¡'M,.m , OVittxt ¡UU 111 · tenesmus. Bquidem quod reúquum dab.Ífur l'tt.ejd e t Deo & mufts jie únpen dere totum detlotti;w alia t�uL . · lam cum quoqtUml cogitem bsbereruumem. nee de '. ¡pero tn h06 ipfo quoque genere vit£, fore me & ipft : fummo Ponúftci,quem Ú¡Credlbili quoda anote pro ,.' fequor,&ettterú amicú,orn419£to aliquado M valup f,.1ti. Tantum tenere mihi batlc pa;cem animi, & bane .ftu?Jum trdnquiUitatü�quo minficeperfruor,ad die n vit£vltimum ucea, inquo mes quiéem mea_perqu1. .. en {onjl�nsJétlfortlm.-t eIi ipfo perúmefiendJ, cuu« '::; . e 4- taí-tU 4-(} LA e s A DOL. E P I ST. tanti & tam varijfont adlt£dedum conatus-,aduerfm quam i!lo perfugio vti medital1!Ur,quoa eft vnutjiom nium certtflimum & maximum. vr inñeo ipfo omnu ¡PeS vtte.omni« fo�fidia [ortun« corllituamm : quifi fueru nobifi:um,quú contra 110S erit? Jtfh bee pauca tfd te, velut exctlfans opin.io1}¡ meam)fi nones eft om nino [ententte tue confentanea:cum pr4ertim probe intelligM ip jt, etism ji in me ejfet ingenium at'h elo quetia,qu£ quidem perquam minima e}!,quam nihil tamen iUa profeaura fit in tam auerfis ab £quo & bo no.cuniiorum moribtM [et] & voluntatibtM : qu£ non modo nihil�appetunt reiium, neq? honeflum:[ed ne in eo quidem ipfo,quodperperamappetunt,habent cer .. tam & conftantem r aionem Ilpp'etendi.s ed bee for tafo plura,quam oportuu, Q!!_,od sutem priuati tam tecum officii efl:quod tu mekbeneuolentiam & agno [cM ergate,& tusm míhiipfo viciflim tripuf, me� m numero ductUtuoru:vehementer( vt verufdtear) . 11lihi gratum efl:tibi(b conftrmo,fi quid aliquando e ... uenerit, vt re IpflJiec!ar{l1f/dü.fzt,qu� Jim in te snimo: menan flllim ,¡zqt,taturum,!ed(ji licebu )fuperaturü etja tu'á de me opinionem.Tu vt mei memorú confor ues,homini{h omnibusíngenij & virtut« ornsmentis predüo , Alberto Pto CarpQrum principi � plurimam vr dlCtumeí5 verbis [slutem.:« magnopererogo. V ¡t le.carpentoraéli,III.Nonas Maij,M.D.XXVIII. lAC. SADOLETV'S EPISC. /, pent.Des, Eraíino Roterod. S. P. D. . LIB E R J. � 41 A ccepi tUM luer», BafiIea Calen. Oépohru Jaw. inquib.erat manu tu« afcrip tum, alteraite eo de , exemploanú dedijJe:quM non acceperá:sed et he tar dius hue aUat£ runt, media enun Nouembri mihi font re4�ittC: 9.!!_M habui,mi Erafme doélifiime,omni rati one grtttifiil1lM Ná et efjigie tus. eximt« vmutu,fiim rtlcflJghumanitatu,mihi ante oculos town pofuerunt, quá ego [emptr [oleo & mirari, & amare:& tue er ga me fingtdlMu bmeaoimti» fuerüt mihi fidelif-im£ tesies. S2.!!'od enim tantam defalute mes curam fufce peru:tttc]J v[eh eo fueris follicitm,quoad habueru cer- , tüm,quiá mefdéi-um effit: me� in hulocis conflzt�f!e' cognoueris:am¿cinimirunl artÍíí!i,& egregiC beneuo li,h£c magna �fi fignificatio, in qua Uf vtusm me EM fme,ji tíbi concedout inamando me fis [uperifJr.Mul ·raequidam qU¡£ in te funt,atCJghaud flioan multoplu ra qUdmin quoquamalio,dilexi [emper et admiratu$ ¡üm)lzg enium, eru duum em, captara :at qg illud impri \.. mis, quodtu ifla tants: dotlrm« ornament a ad pieta- I tis fludium, & ad chrifli celebrandti1n nomen contu lijJei.Huic vero tuo tantoinmeipfom amori, etji an; mo se beneuolentia fum par, verbis tamen et lueru fa J tisfacere no poiJum. Dum entm auide cupio exprtmere qUtnn me tibi deiú¡¡c7;um put,em;mihi nee ftylus,nec o rsuo fuppettt:quod tu per te meuu: POteru exulinu re.Ssne.quod sáme attinct,adJ!úraWi de: bei1�fiáo .(alus mii» tú & tncolumim: eH tnuent«, cum viuinti .I diebm ipJis ante miJ;?Yrím� cafum R01n¡£, ex vrbe iUt. 6xit�i)te� habens ¡taecclejia mesm, & in ea refidere, C f _ quod I \. 42 IcAC. SADOL.· EPIST. quod rcliquum effit vite.consiituens.quo quid; sot« : iam�1Zua Deoersm obftriBus.Nec vero,dublto,qui" reaa & grttta Deo bee volums« ; caufo me« mcolu- I mitatis extiuri(.N sm mea ,reliqua eiujinodi funt,vt , mih'iillil46 magis mifericordi.1 fit opus.Sed quo ego mi: tJUS meritus fum, hoc ful1Z:1�ÚelU[d� Dei dementi« & benigmtati·maior ;, me de�etur gr.ttia. MetU quidem fortunas omneis.scerb« nub) vrb« fortuna eripuit .ln biJ ipfam bjbliothecam, quam �go Grecls & Latints. lihri5maxnJ dijig entia Vlldi'h compsr sti«, referfor 4¿ qu£ omnium fui), �t & tu exi./fimM,& ip fe {entio, i" c1uragrauipima. Sedtemen omnia in parum bonam: Accipied.t{tmt.De Bembo meo nihil eft quod labores. Is viuo etum tuml.eone, morbocoaiitu, eels mutan dú;aujd,contu!it fii) stauium :ib�de �,confed?t,et nüc quotj¡ comtnorstur.totus litz.rú & ftudijs deditus}om nemiJghabens cum MUJiI r.-ztione : quell! t:r;o arbitrÓ1 pang ere pro¡tlto aliquid,quod ip¡¡-l�udi futurum,fit; (ttteru non mediocre voluptati. Vrbu Rome cafum quem pluribus defles,tlOH alterim stbttror eloqumtia digne poJfe deplorari,qu¥m tus, Incredibile ejf,quaIJ tum cdlamitatiJ & damni.ex SI/iIU vrbú ruina, omni bumsno generiinrteaum jito In qua etji vitia quoq�e ,¡onnuIl1 memnt.nuximsm tamen multo parti d01!Zi nsbstur vtrtus .domuilium cerúhumanit4tú"boJPita litetis.comitatis, omnúq1 prudeti£,c:iuztM i!la femper fiút:ctÚ!:M cxcidio,Ji qui, vt [cri bú, [¡ttati font: iino ho x., mincJ,(ed fer£. pOtEUS immdl1csjimt exiftimadi. Q!.iit. " illa� hpcpaucif vfo arbitror cOlztigiffo, v'��fnc�n_,1o' , (ue- \' ) LIB E 1t J. ,4J lamt nobiliflil1U, omnium et multo pr tifl.mtifttm£ vr bit tlaleuut ji furore quodttm v-f'h eo debaccbati jint, 'Vt hoc ill;' exitij mitli� opttmerini, nuc flturatis odijs ' non aliquAjurorió fui ptrnitentia�& viciflitttdtne re rum bumaurum moueaur. Sed de bis vtdertt Deu«: fJ.Eos tu q�od fcribú refipi{cere ism ,repife , cupio e .. qiúdem vtitafit:id/¡gprecari Deum nu definam: non enun odi illos,quin eo! reuerti adfimitatem opto: fed ramen Det« vtdent, Ego quod te babeo [oaum huius doloru;nefJ3 parum ex eo me confolor, & de tttaopti- . m« mente atfJ.¡ naturtttegregium iildiciii facio. ,QJ!_pd vtuum pacu & cOtlcorliJ. communis sliqu« aliquan -do ratio bnbeatur : qu'o melius con fola,ri nofinetipfos, & reae ¡perare de 0111111 repub-. poflilnu5 • Nunc & tu _ ptudentiflime firibú, & ego intelli..�o , omni h�c fPe , (nifi :qeo aliter.#atutum Jit )p_enittts fubldta,�ihil ne lJue'bonis Iuerisloa, neque ftttdijs piefatú ,_ re1iElum )ri. N ec t�'imen propterett dejicere animo, aut defati g ari debemus, quin cunfli, qui artiúus optimi; imbuti & iriflituti fumtu,fubueniamtM pro {ua quifque par .. , te htuc t'átodamno,commtmi�iaaurtt:&in librun4 I . uetm« pact? & piewil opersm ,ji minu: in repub. & in crew bominum P0ffu11.1U5.111qUd quidem siume tt tgr; elaboro, & te video WHim: um laudml confecu" tum �fJe, vt non 'modo aJfequi te,{edvix imusr) quis¡' conjid,1..t.Nam qut!. 1105 multo cum Labore, Longo tern .. . pore rudia t{{1I1m & impe1fe{tttfdOmtM,tu mtlio ne-, iotio brcuiJiimo in tepore , plane ex.,p0lit¡t dbfl1uta91 '_ �¡,w4brArÍl:vti"mno:intecurttfit,ft¿n�fuuJ�ra#8 -, niI"'_ � I 44- I A C. S A DOL. E P I S T. nu iUe nitor, & verborum fenttntiarumq, incredibi-' lis vbertsu Q!!_,o etia minime mirum tibi uideri debet, multas ejfe obtredutores tue laudis, & inuidos : eH _ enim edita in altum laus tus, net}¡ omnes eiufmodi, vt magis eos virtus ad smorem.qusm celebrittfAjam£ ad msleuolentism sdduca; J2.!!:i tamen abs te contem nendi & nihilfaciendi [untinon enim digni funt, qUfJ - rum vel habeatur mentto. Ego ficut & amor erg� me tutu, meus� viciflim erga te,¿i mea natura, &im primis officium amici�i£ poftulat , [empe« futurU$ fum, & tusrum clariflimarum virtutu� fautor, & dignitatis a-nominis pr£úpttus amator. Vale. i I 1. Cal. Decembru, u.cecee. XXVIILCarpent. lAC. SADOLETVS EPISC. , Carpent.Bonifacio Amerbachio Bafilieníi S. P D. - LE.,r;! tUMl�tera5 ,plenM beneuolentte, & officij:ín qtttbu$ quoil merus me« t,rg a te tsntopere commc,__ tnorM,facis tu quidem abqndantid amorú:nam ego e iufmodi offiáa, qtt£jiinilibtM tui virisp,robis doEtú� tribuuntur,magú hon�flare cosqui tribuunt, qu�m, os quibus deferuntur,femper arbitrattes [urn. �am \ obrem ji quid egi tui cau[a,non tsm mihi te grati.u,í, meoccafioni agere oportet. At'Jg vtinem.qu« in te v.o I luntnte fitm�tantum mihi d�dijfet fortuna fa culta tis, Vt magn« ali qua in re meum animü meuus perJPícere potuiJfes : non tefefeUiJfet opinio tu« ,ji quaí1z dene», 'tur« &moribus meisJufceptam babes. Etenimcum, . " - jim .,: ) \ , LIB .l R T. 4J ftnl'virtutú atfJg doétrin£'plane ftudiojiflimus, te� v traque esrum pIurimum v alere perJPexiffem: iam ex ./ eo tempore, quo teprimum Auenione cognoui,amaui úperpetuo poftea,nihillJg non tus caufa mihifacién 'dum ejJeduxi:nefbme'l1le£femelfufceptttin te bine-· uolentie »nqusm prenttuit. Nunc vero,cii te óflendtU tam memore,tam/¡ggratum, human��imi;� verbis 9 -mnC'tuum ftudium mtbi 4eferM, etia amantius abfen tem fludiojius(h compleiior. Q,}!}d enim foceres,fi ali 'quomagno beneficio �me eJfes ornstus, cum pro tam praua re, tam magnam te mihi debere gratiam prae [eras.omnino omneis habeo caufasdt/igendi tui . .Q!!_d, -í propter velim hoc tibi perfuadeM, paucoste habere" dequibustibi £que�dc demepoUi{eripoflú.Sed h£Cfd, .. ltulibentitM pr£flabo,quam verbls. nrene: librumac , cept, quodfanemihiiucundum munusfitit:gaudeorjj ; ea qtu diu abfcondita fuerunt , noffr,a etete potifli_ mum [uú ejJereddita. E(goafiduU5inliterú fum:cu- /: io etum neJéio' quid: quod ji corfecero ex fententia" 'ent t!ttiqiúá,credo, ad ver£ pietatis ftudía profeanm. 'Sed inlredibilú in me eft tarditas : in quo ego [oleo E-; ¡ farmUm noilrum maxtme admirari, éim� ingen;¡ vim,& orationúfufcipere copian. Cui tu plurimam falutem dtc , tametji eius quoque litera ipfe refirib« ... Vale mi Amerbaehi J &nos dilig�, omnesl¡, , ¡flie viros, dodos , qui relle pie�fenti ... I unt.mels verbis fa/uta. Csrpento- r allí, X I . Cnlend.Decembr, \ M. D.XXV II. e I AC� \ \ . 46 I A C. S A DOL. '£ P I 8 T. r: lAC. SADO LETVS EPISC.� Carpenter. N. Senatus Tholoiani Przefidi S. P. D. Vm 'Ven�f!em Carpentoralte adV.Nona-r Maitu, Cmt'4 ecclejice deferuiendt. .� Deo in ea-0per£ offi� cij f¡g impendendi cau[a, reb, R omanis a[iquando pe nitm reliftiJ, quod qutdem meum coPjiliii, Dei eiufd� er,game benigrJitM, & fecuti exuus poíie«, compro bau-erunt: qu&fiui ftatt.m ex his quos [are putabam_ quibm in locis �lJes , cupiens [cribere «dte, & funda- . meta noflr£ beneuolentieism pridem auj]Ji(ato,iaéta (ft quidem optimum aufPiúum uirtu� eft) lueru con- . firmare. Cum autem mihi de te nihil certi refPo dere tur , propterea quod negot�'s publicis It Rege itfltdu� adhtbitm, itineribue crebris dijlraherere, nefh diutius fere un» in loco conji fteres:& ob ea cau(am, & quod J¡¡inde tj'iHilJus mmt�'s ex I taba multu allatu, & pr. � nata meaincommoda,&multo magis publicd,caltlffli tntes ani mum meum no leuiter perturbauerant, u['it in bunc di em (¡ fcrjbedo fui retardatm.Nunc uera.de» pu�fis nubibm iUú m(:r�orú ac- mplefti£ , qUM mihiin animo tsntorum mslorum (ogitatío {ógregarat, ,i' ( quod [olet eJfe non' difficiUimü �s,qui in fummo Deó ¡pes fuMpojiterunt) fPretithumanúcttjib.ad[erenita tem snimi.et ad con.flatia meretqliJJem,flatuihM·ad te dare literM:qua-s vbicunCfJejJes,tamenfPeraui adt� �¡tUquando perutum ¡ri ,per qUM & officio fatiiface rem ([um enim tibi. p,ro tuiemuu« erga me mentis ,;¡ 'fidem ualde obflriltw ) &' renoultrnnln te I quo-ad _ fieri ·t �! J. I, :' 4' fitti p_o.lfet ,}1ttmotiit.1ndC bmeuolenti4mei 't'timinÍl. , Ego lam ab eo tempore,qttoprimttm ad fenatum T h» lofanum( cui tu msxim« cum dignitdteprtfCj )caufo . ecclejitf mee fuit dela«, (agnoui meorum procúr ato - . rumhominum probatiflimotum, teftimonio, quiJ'Vir tjJU,qUd integritate,qua prudentia,qu'dta atttortt¡t- rCJTtfditUl: inteUexiqu0'J1 tü iUud)te itu./fe ftudijs - optima rum & artium & literstum dedi tum, vt ;1l e, . r:. . ) genere laudu &J iienti« excellem � .Q.!!_od qui¿tm egfJ - msximum in homine,ji cum l'irtuuinnocentia� iun gatur,ftatuo omamétum efie. Nun enim ji rerum cit, iceirco definit ejJe protc/arum. f2!!.in ad JPlendorem & . nobilustem huitu'doétrintf,qua expolitur humanitaf, qUtt� U1M pr.uipueanimos bomtnum ad ver;; digni- / tstem bonejlatem% inftituiJ,addit quandam admir" tlonemetiam'raritM.MagnumeH.n.etpror[U5admí rabile,ita qUllr; � quopiam in hoc tempore fapien ti'4, vt ea non ad qUi£ftum ullum fed tantii ad bene' búuth viuCdirationem referaur. Bquidem bistot tuu ornA. \ mentis laudibiu(h acceptú,fufleperam ism erga te n. mediocrem beneuolentism: cum acceflerunt officia de. , inde tus erga me abfelltem,meos/¡j pr�[entes,qui(aa {am meaapudfenatumiftum drfendebant,plenagr�_ . ttflim� humanjt�tú.oftCdijli mimiUuJte( quod me" -- ,_ quieti & trsnquillitst), quoAd ttqu}ttU ferret,cupem - efleconfultum) in tots rationeiuril adminiftrandi, - quod tu pro tua fingulari iuflitia pOfifiimü obflruattt, - flU efle.t,babiturumlibenterrationem mei:l't,cupri- mú reélejieripoflet) de re tranji¡eretStr:atfh C¡O IUr-Íl üli5 �- I \ 4'8 lAC. SADDL. EPISTw iUu & moleflijs omnibus liberarer. f2.!:!/tm voluntate erga me tuáv f!Jg adeo memini tum mib: accidifie gy" tam, vr nullum tan tum onus gratitt eJJet,cuim non me tibi debito rem putarem.Nihilenim eli.quod me ma- c gu aUiciat, vel rapiat potíi'.J ad amadum, quam amo fU erga me fign�-'icatto .. Q!!.!- cum in tenon mediocris apparuifiet,mttlta% eficnt pr£terú, qUtf ego in te no probarem folum, verum etiam admirsrer.memini tú . me ita conJlttuere ,tanti virt amicitittnil mihieJ!e de - bere optstu«. Itaq._¡ &ftatf111 ribi de hac mea volunts te litertumtji,& multumandaui, vtcora esmtibi ex I ponerent.Secuta font temp ora, quilna tu,Regu tui de tu« pr£ftanti virtute, iudiáo,adgrauiores res obeun .dtU Tholofa euocatus,ego in iUu ItalittftuEtibus verja �m,ambo g-rauiblt5 cutis negot�'J*diftriéli,a fcriben do cejJauimus.Nunc autem , cum Dei immortel» in ,r�d,ibili beneftcio,cui mfd [slutem cognoui fuif!e cu rtt,ego in portum ex alto tandem perueé/m Jim:habe �m/¡g conflitutum,quo¢ reliquum vite eiltotum in eo munerefungendo ponere, quOdtt1ne eidem Deo maxi me debetur:putaui conuenire bentuolemie in te mee, te de sduent« noflro, ºmni� ft st« focere certioré, VI' fcire«, me repudiatupriflinu ¡Uu vita: aBionib. qu�, etfi a me non mediocri dignit ate trallabantur; ad iUIt t amen ism aJPiranti,qu£ diuina immortalia�jimt, impedimento :magú er ant, quam adiumento, reuolu tum totum eJ!ein easliterss 2 & ad ea hon_eJliflimaru srtuon ftudia, per qu£ nofmetipfos nofcendi, & ad D�um ip fum propius accedendi, limpia nobis facultas par� LIB E R t. � 49 parata fit,qu'dfaciUime cu /újuemur Ji cü fludio Ver& [apifntt£ cultii purt! [an{J£% r_elt<-�ionis in vnum qu�fi complexum copu�abimus. �od fom1t5 Deo adiuuant« ftudiose effeuuri. Et quonia te quOt}¡ cade voluntete ad h.ecpr£clara ftudiapropenfom eJJeinteUigo:audebo te bflrtari,11o ta ambitione,quá beneuoieti« adduftus, \ vt mandtts in [enteniie, .1% interpub/icM res admini . ,jl:r and.tiS, impertias huic etiá cur If, aliquid teporis : quo , &' fm{fu.5 vberiores vit£ beate percipia-s,& jiM ad ill a gereda a% rrac1anda,ji fieri potefi,eti.1 illftruc1ior. E . g'o qua femel erga te jingularefufcefoi beneuolentiá,ea perpetu)'&'cú fide conferuabo. Tu ji meviciflim, vtJPe 'i'O;& w inJlituifhfame,dilexeris, mihi{h aliq�iddli -qu'ádo luersr« miferis, dabo oper aproferto, vt te ne vn qua nee iudicij de me tui, nee noftr £ tnlluute nec��itu díl1upreniteat Vale. Carp.XI. CahNoue.MDXXV II._ \ 'lAC" SADOLETI -EPIS-C. CARPENTORACTI EPISTO .. - LAR'V M L1 B s« II. lAC. SADO LETVS EPISG. Carpentoraé]. Petro Bembo, - S. P. D. , V B I TV S difceJTtM Pduli'Satlo , leti (quifratris Patruelisfilius, �. _ ti mi�j ad manum adol. efi:-ens , non , .. �I Io/urn fumma JPe atfh indole om .� 1 nium virtutum,_fed ipjis um vir . ' I �t!tibúspr£dittM, repentino nun D fÍfI- \ s I A€. S ApOL. E P t s t: tio de p4trú morte coniiu«, te me projicifcitur ) focit, 'Vt conturbstiore animo ad te fcribam de tuo libro qujO fcribenda [unt .. Q!!Jm e..�o librum tibi remitto, nailus idoneumbommem, qui perferret. De quo ipft tamen. Itccipepauta. LeBu5 enun �{t a me perdilfgenter: mi rum/¡g in modem éa me [eaio delec1auit.Nam & cbs- . riflimi amiciflimúf¡ hominis preclsr« ingenq' ae do ibnne monuments ajjJiciens, eum ip_(um, quem maxi me diligo, vifüs fum dJPicere: & ipfa orntio de dicendi genus,eiufmodi eft, vt nihil rútidlus,-nihtl e__legatius,ne que venuftU;1n magú poflit dqiderari, vel in dele(fti cuI tuft¡ verborum , vel dignitate& copia [ententiarum, It aque eg», quieMparteú in dialt}gogero, qUtf.5 tu me protua in me beneuolentia gerere'1701uifti,fum/¡g in il lú teftimontumiUuftre tui de me iudicij confecutusfa- I cile agmfco, in �flú ipjis flriptú me multo difertitts & commodius loqui, qU4mfoieam in meis:pror[heo magn� tibi babeo gr atid!!l' .9.!!:._od entm maximo cum lábor-e, nequeo temen aJ!equi,idfum tu« opera fine labore vi;' lo meo perfaciLe adeptus. A( ad reliquss quidern Juan; tates�multd4. ac magn:u"quibus_me affeétmh ftnji, ilia �cceftú,c£terunon minor, quod temporum noftrorum,.. veternm� didorum: ac fac19rum , qUt£ nobls vnqud11l inter nos a{fa & communicat a font, omnium eft mihi memoria ex iUo libra renoust«, tum cum er at noflrtf d!i . tss ad omnem alacritatem & animi hildritatem,longe aptior. Habita quot]¡ eft illuflrú tlfentio multorum for ttum virorum , quibus cum vtrifJ.¡ noflrttm iucundiJfi ilia !u�t familiaritas:quorum parr',m' maximam mots . 1l9bw' t I 11 1! R I I. JI "obis cripuit. �o etiam tu 1fíaiorem officij etpietsti« laude es meruus. Q.!!;_pS enim iuueni« apprim e dilexifti, eos etete ism proud/a eJ bonoribu; exornas, per qUO! & vírtus vna eorum , & tui pr£jfantu tngenq' lam immortalitatt con[ecratur. Sed bee ha[tenus. Etenim cum fcribmt negligentim,fim{h animo fuJPenjior, ve rendum mihi eli, rtetanquam omnu consns dú:ere,pA rum tame dixiJJe videar de eo, de quo nihil fatu pro di gnitate dici poteH. Itaq/ venio adalteram partem.co tendifli enim tu a me per literss pluribm verbis, vt it. corrigend» & mutando, qU¡£ mibi mutand« effe vide rentur.neu flylo 'pareere.m}nt{uc rUá in eo emori«, aut' índulgentice, ducerem rationem. Ergo obtemperare tu-. is pr£€uptu volens, annotaui nonnuil« , bercule magu' vtftdem tibi faecrem diligenti£ mes, quar1 quod, al 'deneee./fariü arbitr arer. Sed malui tibi fuperflitiofos, quam parum fort!ans religionis yi�eri. Ea tu porro in optima partem accipies .De reliquo.mi Bcmbe,aliqu4 ' [emper inter nos :in quo te no definam bort ari, vt omy jis sliemorib, fcriptis ) te ad hoc genus fcribendi tetum conféra.s, in quo quidem facile tum principem locum potes .IUuforabit,mihi.crede,h£c tsmpor«, & nomen Ji mul tuu Latina orstio.que & grauitat,m msiori há bet in [efe:> & vtilitAte ad omneis res accomodatior.e .. Qi,anqua & hoc.et omnia,multo tu melius.Federiqu Fregojius his proximu diebtl.J in Italiam profeaUs eii, vzatris etum ip fe motte euocetus. Ei ego mtji commen ta_riúm quendsm, in quo de fAcru agitur reb. Venetiji ;mprimedum.De quo ji tuquid audierú, Cná non fiJ11rJ " »2 " Auf'P _) . .W . . , / JZ I A C. S A·D O L. E P I ST. aufusl10c genut'flriptorum ad tuum iudiáú deferré t:1 quam a leuioribUJ Jlu4&s alieniús ) peto au pre noflra / amicitia, vt aliquam cursm adhiftM, quo fine mendu edatur.hfJe [ol« sutoritste ajJequi potes .et ji tibi afien deris gr stum id futuru �fJe.N oJ/ris communib.emicu, &. Col£ tuo , quem ego quot¡.¡ non mediocruer diligo, pluTimam die [aiu'tem. V ele mi chariflime Bembe, & . nos yt facis ama. Carpentoratti, V I. éal.lulij. l lAC.· SAQO LETVS EPfS e, Carpentoraét. Petro Bembo. ) S. J>. D. Q" Vod excufationem prd!ponis in tuú lueris, quam- . obrem libri tu'i 1l!!n tam cito mifli mibijuevint: in cam sccipio partern, vt tu potius bumsnitete tibi folita vt aris , qUAm quad id fuerit necejfe. Nihil enim tuum, vllo vnquam tempore, venirein fu/púionem ne gligentitt poteft. Et illi quidem auide expdtabantur It mewerum vt tamen,quoquo venij[ent tempore,grft tiflimifuturi eJfent.Sed, vt perfPiczo,correxit moram omnem liberalitM tu«: cum lenore enim redditi nobis font,accepimitsé¡g pius.quam fPe'raremus , & quam lúe • rat inter nos pac1um. Itat¡.¡ magis etl cunibigratitU . Ilgam, quam quoddetuorum, vt firibis .tsrditae qu« raro Ego vera il/o? & legi,& lego:tantum4i ex ledio ... ne-eorum, capio voiuptatis : quantum y�rbis eonfequi nonpo/Jum. Nam & [ermoni« nitor AtÍJ:¡ clegantia, & rerum.quetnibi expltcsntur, vierta, vsrtetas , di .... gnitas) & amicift.imi'hominh in eh imago ac monume tum., t.t B E R I t. 15 fUm,& meus meoercule erga te ip fum smor.omni« c iufinodi,utmiranda mea q�ifdamjitin legendi« zUude ie[tatio.Necrnulto [ecus in vernaculii.¡No entmcredo ex�flimare tefunáitiM me guftum omné iUiufmodi [cr;, ptorum etism perdidiffi :facu(h nonnallememuut« iniuriii,quí me ininuidiam ean� voees,tanquii ilia Jint non meiflomachijic entm firibu .. Q!!.aJi non ego p'of jim pronuntiare complur a tu« in eogenere , qUit oltm It me memorie msnda« [unt, eú Afulanú tuu edifcen di; � oper£ & temporis non minimum imp en dijJem. Sed tu fort ajJe conijcu ex eo, ilia mihi n'O placere, quod te auocare [olelum 4b iUú literis. F act!_bam e.go idqlfi .dem,[ed eonjilio) vt videbar.bono. es entm in Luinis msior multffinejJet ai:gn'itM,_, t/lib in ea [scultete prin , ,eps mibi longe viderere , non tamabftrdhebdm teiI line, quam hue vocabem. Nee ftudium reprehende_b:i in illu tuum, fed te ni aiora qUit dam ¡peétare debere ar ;/ bitrabar. ,Q!!pd Ji tu e« magrtitttdine ingenijes, vt pr� clare vtrun� prltfi ueris , non mesrstto redarguen da,ftd tu« prltdl�anda,& ferenda in ccelt!m eH vutu«. P aulUJ quidem meus ita ináfUJ eft ftudj.o tus legendi, 1't [atiari non qutat, quem hie 110s hsbemus non um di ' fcipulum nunc quidemJed mirificum comitem fludio- , rum noflrorum. Tantos entm progrejJus habet in lite ru.3 vteuu qu0tb nos tudiao in noftrú fcriptu libentif fime vtuniur. De Iotao qupd fcribú,gratü eH: cognoui , ego illum [empe» mib¡ amiciftimum,& vero etití tibio ,Habet entm iUc quod pauci 3 vt in ealem paü,ftra, in qua ip fe fe esercet , aliorum lúhil inuideai'induSfri£: <: D 3 ex ,/ \ J 4- I .A C. S .A DOL. E P IS T. ex quo msiore etism laude eH dignus. Meum quipem conJilium hue concedendi , & in hú perm.mend: �locu, ckm fempermihi placuit,tumetiammagu mihiproba tum debet eJ!e ,ji tibi eU : & iUis , quibus cum te loeu tum Bononu , & iUorum opiniones-de me inaudiffi narrtl!. f2.!!_,os gaudeo equidem in ea eiJe fententia, ut probet:fedtu'u1ftls mtbi multorum inftar:Equide ipft quod ad met snimi [enfum sttinet.msioremmdies ea pio ex eo confilio voluptstem . Non ersm entm nattu omnino'[eruuut»: & erst tempus aliquod 'JIlobú ad re colendn noflra ilia pt .eclar a fiudttt fumendum. Tum £ tss um ad octum fenetltttemtb deflexa, me ad requie tem,&tanqua in portunz inuitabat. Tum.sutem alia multa. f2.!!:._,anquam, quidegoJingula eomemorem? cii id ita ut facereJuafer§pz mtbi omni1? Egi igitur quod putsu: 4ft reétUYlJ :quam fap!enter,nefcio,fortiter qui dem,& [eltciter certé. Ea enimfimteonfecuta J vt qui etism non ex ratione,[ed ex euentis (onfilia hominum ponderant ,\meufac1um no Jint aufi vituperare . .Q.!y re quonism fiJmU6 i'nportu,teneamtts fiationem quam cepum«, & quod reliquum fuerit vite , honeftiflimú fiudijs att)g aétionibtis imp en dam us . Deus modo pro- pitius fit, & commodi: uelere licest : prttJlabz1.11U:S, vt. ratio extet otij nofiri . V ntu nobis deeii eonJPe{lUi, V �l potizu congreffus tuus : qu.t nunc quidem foret ,- vt _ tu Júauiflime [aib«, nojl"um vtriCJ.? dulciflimus. Sed quonism id non poteSf,{imus har e.piftolarum internos coúocutione contentt : qu.e. quid¿zam prohibet '1u.e[o, '. r ; crebrior? Am<��3te qttandoadeamurbem es, , tn LIRER IL f rt inqJld omnium fei-'eKentiumncgotiageruntur ,per¡pi ce) quorum fide &'-opera optime inter nos commesre poflint liter£:equidém flquar conftitutum tuum. Copt ment arium meum plane nolo Venctijs imprimi,ab tllo , &�XHJ7r� duntaxM, qui commutatusfuitpluribus locis , tum Lugdurtiimprimendttm curanmus : euius mittimus ttb: uolumen unum, veru« ali quantum nGS quidem exiftimantes,non pltteiturii i!lum ttbi , nee tui fore flomdc1Ji:nee tam me hercule , quod non pr,te/arte in eo agantur res: fed quia barbara multa & Gbfo/eta, neceJTario aJPerfa font: nofli enim morem 'mitis fcri- _ ptionis . ,Tu bons eGnfide quú;quid esl , & nos amare perfeuera,mi ehariJ5tme atCfJ optat.iflime Bé111be, amo re iUo fraterno� quo tamdiu conumii« inter nos fumtlJ , germanum, in modum.Flanunium optimtúnadól'efce tem.creundem deduum 'Oprimís fludijs, Colam{h item tuum.cuue ego jidem,dtligentiam, virtutem.quotidie ¡.luris faáoJt{luere iube plurimtlm uerbis más. Vale. Ex [ub.urb¡;:mo nfJjI'-ro Carpentordc1enfi, X I Cslenda August. M. n. X X X. ,. e r- lAC. SADOLETVS EPISC. Carpenter Petro Bembo. S. P. D. .GRatum eHmihi, q�od video ttbicur« eJf -' tuem- admodum crebro tnter nos per literas codoqu»« mur: qtundo quod potuit ejJegratim, Vt liceret nobie Ccl!.a�rire coram qUlteunCJ.¡ in buccam venijJent{ qui quo tidian& flu am famiLiarit aris v berrtmu« eJfe fo let � & , 1 ' D 4-' fua- 1- i, vt (Ji .\ � ............... f " J6 lAC. SADOL. "EPlST. fodu�pimu6 )nobúfato_quodam �ft ereptum.Sed tame ne huius quidem o_fficij_exercitatjo de./lnáenda-eff: eft enim & iucunds & dulcis: nl0do literte-curfum bsbe-: rent & [ecundum 0' (acilem. V ideo entm tu.u datM I �1'ttulrio men_(e,mihi extremo Maio ft¡ifle redditM,C-Ü,. be prius ad aulam Regis perueniflent,&illinc demum, t a¡¡qua errore agnito, ad me fe vix altquando recepif [ent, Eg � t amen in dandislit érú [equltr inftitutum tu urn, vt Httgdurzufnmittam, vndeVenetiMpofteaperfe rantur,ad,Laz.,arum Bayjium legstum. Regis,homine vr ego quot¡h cognofce wdeor,& 4oc1um & perhuma- , numo � cum ad me prio� frripjiJ[et, n�n exiftimauit amiútiti petitis alú pri.ncipijs,&-magno smbuu ver borum e oncilundan: effi.Sed fcripfit apertiflime &fa m�liar�pime: vt il1l(enute}ute nsture iUuftre teftimotliü - idm tum mil» dederu: Amo igir,ur eU11_I,neíJJ id medio cruer.Porro accedet coroUarium,mihi quidemnon ma .0" leftúm, vt item ad iUum femper aliquid dem.quo eti am mee ltd te cfJ11}modius ferantur.Sed ad iiterss tUM. ill« vero,!rJÍ Bembe fuauiflime & optime, ailmirabil-é, eJl,qudta snimum meum voluptate affe�erint:quod, vtrum eloquentte in ¡Uil tu« tribuendum putem,an a:.. � mori in me tuo,qtji vndit); in iUisliteri4 fe often71it,dif- : ficile eft diél'u. Eminet enimuero vtrunfh, me(¡g u« de leiiat, vt ni�tl vnqu�J1i magú.S ed de genere orationú ' Jhli� elegantia, vereor , ne ji pLura duam,tibi etism ipft wide.trinept1't5. Teflatum enim ia diu apud omneu eH,& qui ttl jis, & de te ego quid fentiam . De' smor« - frgo poti�,quem tuum eJe-erga me tantumJqua'ntum sude» .J '- L lB E R 11. - 17 Audeo optarc,& v.ide{},& vebementer l£tor.Itatb iUA quam Jitauiter flripta,de mea beneuolenti£f- erga te, ti bi plan{¡perJP�éla,de fratrum noflrorum filiJs, de ftu- . dijs domeflicu,deomnicura cogitationetJ.¡ rerumetiti inttnierum! qUit tu tam smenter, tam fi'a t erne fingu la commemoras, vt non tUM literss legere,[ed teipfum' videar audire loquentem.quem ego abftntém,( tanqu'J. pr£jcl1tem,& audio mediusfidius,& quotidiéintueor . .Ac(ji verum loqui volumus )hoc in propriCamare, c'O munusre videlicet recondit a conjiliorum fuorü:nonid quod plerJfJJfacimus , cum nullo argumento prop(7jito «ccedinuu ad fcribmdum, verbi« crebro iaétare,& qut(. . Ji oflentartJ beneuolentiam.S ed ne viua,ji concedo tibi� " - vtplus me ames, qua ego te amo:qui in h'4c rstioneprs. fertim,debeam partes [erre potiores \N am vt'mittam ;��itia. &or� familiarttat� njJftr£;�uo'Yülen:p�r�!: ¡ ht quidem uuund« eii recordaio , cumtuprtnclpto ti. me appetitus,dedifti mih: tepromptum & [salem, It, in omnigerere elegatem ac perhuma11u�1:vté¡g reltqui � deinceps temporiánd�cia tú£:erga me voluntai« pr£ teresm , qu£ & mac�na &' multa funt J hoc tuo otfici� quidpotes? �/Je'cpnfláñtiU6,quod eande amiátiitfl,dcm , abfenti mihipr.eftM,qua olim prilfe1{ti ism diu prttJle� tifti?.Namfh ego)qui veteribul neceflitudinib. reluiis, ad 1l0UM atq, infolitM [orrun« qusdsm traJlatus fum: Ji conferuo memoriam meorum familiarfum, quid quI« fo, aliudfacio, quam id quod natura fert?Jcilicet Vt le nía dejiderium sninú mei recordatione corum quos di ligo?TU qui domi "ji tUH charijimú rem'iiJiflf; qui ami D I -c;, r j8 r z c. SADOL. EP I ST. €ú ItbundttS,cuim domus aflidue floret copi« lec1ifimo rum hominifcü me ipfum tand a bfente1J1 faeú,in amo ref¡¡ pe�{tftú,nee diutum« tam dijiu1Jc1ionenoftrA qui, quam effi imminutum de tu« prijtina voiuntute Jigni. flcas, & beneuolentte in te,�meJ?faces fubijcis: & tibi officiI/Ummam lllude vendicss. ,QEce nulla re d mepr¿� teft,niji magnituthne amoris copen(ari.Sed quid ego? labor equtdem longiu5:ltji enim hife grata �emoratu> minime temen neajJaria font. f2.!!:_,apropter ea m�f!a faciamus. Q!!_,odtuus inftatrújilio iniiuuendo labor non eumadhuc exuum ajJecutm fit, quem tu .limares: credss mihi-hoc velim , non minm cure mihi rem eon ejJe,quam tibi ipfi.Qi:!jdenim interei], vtrumtuue fit, an mefU? Sed elo fPe qU4dam adducer, vt eonjidam,fo - re tibi ilIum apq�t,and(J voluptati. Muttum entm iIlum _ eus.multum imiraio domeftici' exepli adiuttabit: nee boni feminú vtrtus fdeW/eft tnteruurs. J2,!ypropter fuddeo tibi, vt ne� lPem de eo, neq¡jludium deponas. Meus qutdem, cum eft vtie<�o maxime�vol�, deo hsbeo gratiam . Is te vnumforameomniu_m cola: mir(}�affi. cuur dejid'erio, tum vifondi te, tum arc1ius adhcerendi tibi:cui rei utit¡haliqua altquando capietur occaJio.De fludijs noHrú ,: i� qUit preter expec1ationem foam, & úteror�m,vter�oflrum de!d?f� .u, hoc de me t�bi babeo tit cere .. viJum ¡Ut/fe mihi , �ffa magis conuenire buic Mm a ai, & huicperfon£ qudm gero, �lfef¡., offi cio meo coniundtor«, quam iIlA. qUit lucis quidemJ1a';' \. bent de laudú plm;fed,vtilitati5 certé minus. Itaquein bee um tOtU5 immineo : perfdlo/¡, H,ortenJio, qu�rn habe, ( J L I B 1! R I t. JI habe� nunc in mallibtM�etji negoúi eÚl5 magnitudo pe ne vt d�lPerei!! [scu, ( eiienim res prorfus msxim: o .. , peris ) fea t'amen eo aut perfecto, aut abiea�,non facile � altud agere me,n�fjg alibi vjpiam,qutun in_(aerú uteru wrfori cognofies. Tua vera fufceptio eonfcribendci hi ftorú�,dignitatú plena eft (vt ego tudico ) non medio crú:na et honor"fico fenatUJ cofltlto ad hoc muntuVOCtf, tum fuijTe, eximte tue eH gloriGt.: prcefertim ciim iUud 11Onrtmbitioneexpr�ffomJed ¡ponte,. eJ' ipfe iudiúo fe netus exortum [uerit : & tus fum mop.ere laudanda ac prcedicfnda dlpietM , non denegajJe P4tri£, bane op,e raQ1, vt iUit!s ge.fftf, res tuo ingenio potijs'imum,grauif fimO/¡1 teiiimonio pofieritati proderentur. s;2.!!areid cupio ttb: bene & [eliater euenire . .Q.J!.anquam non il l�d�uidem �íbi t.'Em optendum eil, quam. vt ineolu�u diu valetudmebonaperfi'uare: estere emmahundead [unt -' per qu£ & tui ingenij lau , & Rei tu« publieta monumentorum memoria conjecretur immorulusti. �'ibi fone e,a res cecidit nñ incommode: no enim �eceJfo habuiSlz.idid quod mthi e"ótigit,defiectere a véterecur \.. fú;uloJludiorum tuorum.er velut inco<.�ni�a ill via ¡m prtmere n()UM orbttss. jiquidem hoc opm-efl� ( vt iile in quit) omniü. vnum or atmy maxime. Sed ne illud qui de' affirtior, vijilm iri hoc tihi difficile"aut laborío fidn: quid enim eii, quod tibi,pro tuo iflo ingenio,iHafh do Brirla, ac eioquenti«, qua in_figniter prteditus C! ,aut nOUU111 acctdere, aut d�fjitÍle p�f.it?Verum de h�_rttú: Colsm meum tantop ere probarf ;he, &-mdgnifieri, IJe:hmiror,& vebememer gaudeo.DeFlaminio Idem . ,(emi, , - , �o I Á C. S A D O L.: EPI ST. fentio;,quod tu . Laz.erum Bon�lpicum�audio,tradere P atauij publice do flrina1J1. bonatum srtium iuuétuti.: Eum ego, hominem múorem in modum dilig o :net¡h du bito,quin tibiitfm faCtIM fit pelftfmiliaris :fummo eH jngenio,exceUenti� do{frina.Sed virua, & probitM, & In omnt officio fides atrh conjJantia,in prim� in iUo homme smsnd« & compleiiend« eii , Bum tu faluer, iubebis verbis meis plttrimum . Credo te memoria tene te,confeétam a me olim-)ctlm Rome etum eJfem , ora tionem qtJandam in Iudeos, quam ego c'aufam in dUrN Itétiollcs partir; inflttueram :fed prior fuit pars Mntü modo a bfoluta,fi< tam en abfoluere efi,quod parum poli te efficiM:eam ego n�llquam du>}i edendam;,1JefJ:¡ bercu le nunc in 5lia [um voluntate. Sed cum f!_agit anti iam fopius,& smiatienomine vim quaji afferenfÍ,H erc« Ji Gonz..age,homini & nobilitate virtute(b msiorum foorii,& fuis otnsmentis ac laudibm,ampliflimo, o,m túum/¡¡ & cúltu& amore digniflimo, refiflere amp lim non poflim,illam ad eú mitto , (modo .n.m fafciculum lonieéta eH) hac leg e tsmen.in quo multis precib.cum eo ago, vt ne («iii' omnino copia iUius defcribendt£faci It,pr£terquttibi,ji idforúpetiueris:& ji damnillihil putaueru,bontU harM tutMin ea legendaconfumere no bene. Q!!;,odtibi notu eJfe volui, vr cú de meo Animo cer ttor [aftus e./fes, quid tibi ejfet factedum,ip fe ji stueres. V ále mi optatiflime atfh humanifl. Bembe,& M.Ant!' ntü Michaelem, que ego vnice [emper dilexi , quem/¡¡ 'me: viciflim cognoui amant��imü,faluta meis verbis, . Iti:i attjg etiii.Carpent.X I Calend.Iulij,M.D.XXXI. . /" lAC. i • < j ) L r B .E R I I. It lAC. SADOLETVS EPISC. Carpentoraél. Petro Bembo. S. p. D., e v m haberem piIM aliquanru otij qu'imi tu ,feru4ui vetus inftitutum, vt Latine ad te fcribere: tametfi . quacunfh lingua fcribatur inter nos,neutri quicquam , sccidere poteft iucundim. De te enimfentio , item vt; deme.ipfo, cuí omnutus epiHola incredibilem femper qusndsm adfert voluptatem, Cepellm ille,que tu mi .. hicomm endes, ad me ipfe non adijt :litertUtutUmifit. Ei ego denunciaré iufli,ft quid opera met! vellet vii,om nia me tu« caufa,qudf is vellet, eJfe faéturum. oraie nem mesm i-ibi tam placuijJe, quam fi:ribis, vebemeter . gaudeo:& ft hoc_mihi praer opinionem sccidit, Sem per enim ego de ilia faftiaioftm iudicaui. Sed tu �more fortajJe induRus,quo erga me, & res omneis meas al ficeris, honoriftcentius fentú de tlla , quam res ip fa fe ,rát. ,;Q!!_,odfiita efl,ego tamen iaélur£ nihilfacio, qui2 tum enim de ftu{tu ingenij deperdo � tsntum mihi ex amoretuo erga me !_oluptatis adijcitur'. 'fJegofium na' flrum futurum tecum aliquot mellfes,peream, ni inui derem tibi,nifi te tantopere smarem, Sed amab8 mi Bemb« fuauipime,dato hoc mibi, vt de veftrú mtrificÍ$ [ermonibu«, aliq':lidnos quofh quiabfumm, deguflare pqfiim,us. Id perlepide fiet, lttetulu ab vtr0'h veftrum famili.d.riter sdme fi:riptú:quM ego locoyeJlri exofcu ler,& in manibusaflidue habeam,colloquartJ.¡ cum ijs: &'quoniam in viuú capitibu$ non poffum J in imagine- túi- " I �'. ( / I - � lAC. SADOLETVS EPISC� Carpentoraéi.Petro Bembo' S. P .. D. Cvm .Au�lam tuum per � libenter 'V�di)h�mine (1& tute fcrtbi1 , & ego femper cogndui.} & pruden tem, & probum:tum sutem, quOd veniebflt It te, & e . t14l ,62 I AC. S ADO'!. EPISr. 'taliúamicorum ,amori meo in vos iñcredibili aliquitl obleétamentt & exoptate vo!ulltatú dem'. Bquidem qui alioquin hie libenter fum, cam fruéhts illos dulcifli mos veftri congr�lJU5 eogito,relegatus mth) uideor.Sed obdur sndum eft: eii enim quiddem, quo ego aJPirVlre con or ,quo�vtitJJ effi ftatuo ceteris rebus prteflantius: id� etiam facit " vt tuo amantipimo eonfilio�quo mi- ¡'Ji pr¡£,ctpú,q�tU parteis in fcribend9 fequi debea11�,mi lZusfacile obtemperem.De tuis fcriptu atc]:¡ hiftorijs,i'n qua-s ingr�/Jus es ( Vt ant ea tibi fcripji) m�a [umma, eft e:fpeétaúo:neq, ea tamen maier ingen�' tui virilna.t taih ism vid,ere '¡úhi videor , patriam tUtl1!Z,[uu opib .. jLQrentem,w£ vocis t��imonio etum futuram ornatio rem. A Laz..aro accepiliterM,iUis� reJPondeo.Tequud delectet veterisnofor£ co'niun�iol1ú memons , baud mirflndúm eH> ní/�il enim illa, amantius , nefhfiJelius. S,ane ea,dem mihi �ta iucunda eii ; vt non folum ftuétu .' filaiutatu,fed ornamento etism non mediocre honoris '. . 1 m; af/iciat . .Q!!)lJP'C cum tibi me ��c eorál� vim mihi in . ft .o/�g12am 14udis de iudieij habere videaur: Vale 11!; \ . ehariflimc atqg opt1t��i1!1e Bembe.Cttrpentoraéti�,V� Idus Martias, M. D.'XXX I I .. , LIB 1! If I 1. ' IJ tuo (tnu quafi erat profeHus , nihil sccider« pótuit mi .. hiiUius nduentu coUotJ!lÍ0th optstius.Itsq, noli e;áHi msre.alios formones �iduum iUud, quo nobifcum man fit, cum eo mibi fuiJfe, pr£terqudm de te. Q1?Znia fo1# expifcatus, qu£ de bomtne coniiméüflimo, omniumi· mihi Longe chariflimd ,aut querere noiir« diutu�na i:t dijiun{tio mihi fuadebat: Aut audire amor erga te me us fumfnus expetebdt, Qf!_tt quide cunii» eJfe ficuti ego maximecupio,terh eü tenere jfatum, qUI fit maxime ed tranquil/am & honoratam vitam appofitus, & ti .. bi gratulor,& mihi [ummopere g audeo, �oniam Coo nipz ij internos fomu�, rr pr8 fraterna noilr« neceflitu I dine omnes noiiri in vnum con¡pirent � confentiant fenfus : ego in_ bonis tuu r.ebtU me eundem flatuo eJ!e at� te,& eadem mihi�ideor frui forttlna�quando ete dem.qu« tu,perfruor vóluptate.S ed ad reliquM quam plurimM iucuditates,quM Aui/£adue1ttU5 mihiattu� . lit, pcrmagna mihi A-cceflio fuerunt tu« fuauiflimc£ or natiflim£� litere : quibus ego fopiflime legendu non temen fatiatus fum:tantum in ¡Ws hn:manúatis, ttt;niii ojJicy', tan tum mcredibtlis cuiufdam ¡pir at beneuolen tite. ,At9s bee preteres , fie [uauitate orationi« omniA ,có1fdiuntur,nihtl vr mibi videar vnquá [egiffe dulciuG. Me vera in iUu cum va/de deledsuit iudúq tui tefli monium, quod mibi de 111ea or atiücula dss , plenumvt ego perJPicio, &fidei & smori«: tum uero grauú i!.c & [apiens admoniti8 am iCtflzmj milli hommis itnpr.i ... mis vifa eft, qua d me requiri« me« pri.ftin� viril con fletadiJte",:e� q!lod tibi videar In illum hominem al!' tjuitn- I' 64- _ I .A e S.A DOL. E P'I S T. quanto Ifcerbius eire inueU� , quam moderati homillÍJ I '- natura poflulet.Ego 11e1'O mi Bembe, cum nil tuoiudi cio ftatuam e./JegrauitlJ. ,facile ita eJfeaddu,t:orut ere .. dam, difcedo in fententiam tuam � meé¡g duco errajfe, J quando is ubi videi�r error. Sed ego primú ill orsuo- ' ne'iUa afltiquum morem dicendi tmitati (onatp.,5 fUm. 'sciuntm ip[e, qua ajpere,quam/¡g vehementer in im- J probo_s inuehi fotiti.fint ij,quorum nobis ing-enium dtf;h eloquentiapr,uipue probatur.Sordes potro & amen- _ tia, vel feritM potius qU(£dtfm hominis tllius, in quem inuehebamur,fujlinere ílliurmodi oratumem videbsn- ( . tur,pr£fortl1Jl cum ,traflaiem eum locum: nihil m agú A perni.'ciofum efe Reipub.quam p�incipun1'aua-ritiam, e & nimum peeún� cosceruande cupíditatem. Is au .... · t tem in que flribebainm, infiniti5 in eo genere [OJ:dibus;J' ti non folum eomaculaffet fa1Jiam'yaceidotij:verum om ti nía omnir» non £quit¡ttú modo, verum etia humanita 'ti (, tis iura conturba./Jet. Poffremo)dquodmihi m1ximt fi " ftaudi fuit, non magisrxitúram orstionem ¡Uam putte n ui,quam eM,quM nunquam flripferam. Q.f!od quando t cOl1tigit [ecus,ji temen contigit, (eH enim iUa peness» . q miciflimos, qui [auntme esm vulgari noUe )dánda opi ti . nor nobis eiioper«, vt sdumem alteram'aliquando� o hoc eH corpus totum CtfUfo conjicitt1111J5. Cuius rei cftm 1 '. tempusvenerit, (nam, l1tnul1ceft,alijsrebus occupa .. � tusfum ) tunc teadiuuante,& fuppeditanteingenium � tuum lucubrationibm nóflris, ¡Ua in man,us bominum egredieturltm�t!or.Verum áe.oratione haétenu5. Te � > pro�edere in cottfcribend,e hifloria �_ ¡am� oilo anno- »: fum , . LIB E R I I. 65 rum TU ge./IM complexum e.!fe va/de laer : fum enim - Cit in expeiiaume, vifurosizos, °quodiureco'paremus ac eXtfquemus ttntiquitati. E.._f?o in eis adhuc fturlijs ver for, qu« tibi mtmu probarí int eUigo. S ed cum ism pri dem opus queddam increpijJem, cui pcrjiá en do prrtjin;' er am byemem esm qUit tam exalta eft, in hoc tempus fum valetudinis incommode retedu«. !2.!!Jtré úfatú quoque huius vacation em poflulo:nam ineunte p'roxi m« hJC111C con/litut omnino reuerti ad Hortenjium, o mnu9.1 in eo ab folucndo sdbibere (7' indu'flriJmeruos, & diligentid? mee. Lampridium tecum multum eiJe, hominem dtgnum eu/ludijs, in qui bus [emper magná cum laude verfattu eii, plurimum g sudeo :cui 'tu quOd teiiimonium extmie virtutis apud me das, non fuerat id necej¡:trium:ego entm hominem fiats beUe noui.S ed tsmen mihi fuu iucundum:talium enim vtrorum mm ttone mirijice deleiiot. Laz..aro noiiro Bonamico re {cripji:cM tuc�rabureddendM literss, cumuiumé¡g ad des [dutem ¡lb me;" verbie.Itemq, Cold? tuo,& .ALAn , tonto Michaeli,cuius mihi aflidue viuit memoru. Tu que imprimis 1!1i Bembe Ji nos amar;",curabu vsletu ,din em tuam diligenter , atfJJ iHa animi tranquiUitate ' ocio/¡g perfruere. Vale etum at% etism. Carp en t . V I. Idus Maij,M.D.XXXII. . lAC. SADOL. EPISC. CARP. Carpentor.Petro Bembo. S. P.' D. e Ommodum recognoueram librumde [iheru reae /' inJlituendu)datuyus iUum libra�ijs difcri'bendu1n7 E ad 0- . J1. \ r: 66 LAC. SADOL. EPI8T. ad te!Jg poflea miflurtts, vt antequam exiret in manuJ hominem, tuo imprimis tudicio penderetu», cum mihi nee opillanti mmtiari iu_�it� homo &: laude virtut» & nobilitate prxftans R egirtaldu5 ]Y oltu, cr t1.J ftattm fe Pit tauiii profta{ci,(;)'1 ji quid sdte veiiem , me admonuit, Bum ego in eraflimtm diem expec1abam.S ed tslem ho minem qui perferret naQt1"s,quo n:�lior�n:, = cer�io� rem ne optare quidem pottlt,prLfCtpttaut ltb,� de{crtpte onem:rzerh vntus manu ftú contentus, tottUfJj núc fum in ea diligentiaa% cura, vt « abJoluatur, (ji modo af fequi potero) ad teé]; d�feratur -. �f, oro te mi doéfif _(zme Bembeit« lega-s, vt perfuafom tibi imprimis ha;.. beas, me abs te opem expeétare,non lsudem.s cio quan tum. trtbuem & doétrintf,& iudicio tuoiiure vtrU1JCJs quidJ. Q.!!.JJ enim eft hac lloflrá etate te vno dignior; cui omnium bonaru arttum fludioji primá5 defer ant? Sed amor ¡Uetuusmihi perj}eCfus & eognitu$-, qtU) me � copJeaeris, inter dum dubitare me paululum cogit,ne indúlgentius agM mecü,if_ mihi fortaje expediat. Hoc ego ve«(nn/& bocteetum rogo,vt �d mealfl hsnc lu cubrattunculam perlegendam,eo ammo aecedas,quaji mib: ftudeM obtrederepotiu«, quam plsudere.Non e nsm dubito,ji talem cura adhibueru, quin eiiquot de pu,henfis fublatis� errorib.ltber jplendidior & lima.- ' uor prodeat.Sed hoc l1imiüvehemeter te rogare" ali� num effe videtur a fi'aterna noftra nec�f5itudine:'qu¡£j pfa per [efe «dmonet vtrufIg noJlrü, vt ea internos offi cia tribuamus,ac expeiiemu« vic�p�m, qUá'. veritstem �mic.�ti& maxime fOftrmet. EquidcmJi id fibi rec? e]» � - N --' LIBER I L� 67 ri pofleyidebitur, vt aliorum qUO% dodorum honúnü de eo iudicia exquiru.libenter concejJero. Etiam vt de fcribendum altquibus des:1fi quis forte extuent, qui hsnc & papyrum & operam velu perdere . quod non nolet fortajJe Gonz.,aga nofler, vir bonsrum liter «rum fitientzflimis.s ed ego ita tibi hoc permitto,ji meda pri us fuftuleru, non fcriptoris magis tll«, quam sutoris. Deniq, vt tuo periculo cunétafiant.Nam ego in tu« fi de,beneuolentia,humanitate) totusrequiefio . Nigro meo dicu velim,accepiJfe me eius litertu,qua-s dederas ad me ab vrbe difcede,!s, & etf,ganter & amice ftri-' ptM. Q!!jbus. quo minus ndhuc riJRond�am,{;erta �au fa eii.qusm oportuno tempore.expofituru5 fum. inte- rea quidem vt me diligat,fefJ3 a meaprrime diligiJibi perfuadeat, ab ilia meis verbis petit«. Lhz.,a110 nojiro fcribam aliquid,quanquam & parúm habeam tempfJ ris,& va/de jirll occupntu« : qU¡£ res etum [scit ) VI' ad tequofJgminus accurate nuncfcribam.Vale, I I l. Nfl nMSeptembris,M.D.XXXll. � lAC. SADOLETVS EPISC. Carpentoraét. Petro Bembo, SI' P. D. N On [cribo tibi ,[ero me accepijfe tUM lueuu , (te qUO% enim [cire vídeo idipfumJ cum �prius qutt. mifl.t [uersntin itinere ip Jo deperierint.H as quulem, qUM accepi,[cribo mihi fuijJeÍtwmdiflimM. Nee tam me hercule ob eam rem) quod fortajJe foflica ri poflit '/Jon nemo,nempe quod te lattdant)l1quiens. Puto id . E '2J quidem )' 66 lAC. SADOL. EPIST. quidem etiaaliquid efle:( non tam enim indico verecil di eJ1e h�minis;& ipfo moderstione animi tempersti, quam & infulJi & ftttptdi, taliseviri approbatione & teftimonio,qttalis tu es.non deldf:ari ( fed ego ad ani .. / mi met letitum palma rium ejJe in illu Jlatuo, q, video te eorum [ermontb.qui de me honorifit;e loqufntur, no focus ae tuislaudibus, rr tute ad me fcribis,gattdere & triumphare. In quo ac_'{nofw non amore [oUtm, (ed pta ne magnitudimem animi tuam,qui nifi ejJes ipfe omni laude cumuistus.non tam libenter faueres eorú [sme, qui quantauis ipji laude vtrtutis fioreant,te ip{o t"tme fe confitentur inferiores. Ego vero mi Bembe neCf.¡ qui. bus ornatus jim virtutib.fcio: (¡úhil enim in me eje iti telligo, quod magn�pere fPec1andum prt£dicandúmue fit) & dete [entio idem quodfemper fenji, nihilfieri pofletuo ing�nio, eloquentia , virtute, humanitate�, pr£flantit/S.Polus quidem noJler, vt eH blandu5 conci liator smicuiaum, voluntatumrjg conglutuutor.no» amantiu6 profdio milli tejlimonium apud te. potuu: dare,quam tibtJepe tribuit apud me. Cuue e(_�o tibi fa miliaritatem if quotidianum vfum inuiderem,niji et iUum,& te in oculu gererem: amo enim vtrunque ve ... flrum.ItaCjg vereor.ne ji qu�d mibi feorfum abslteru- tro.ex vobis app eta m,faeer,e {niuriam smuui« vide ar:qu£ prt£fcribit, vt amieorü com modis £que gaudea mus ae n oftris. !2.!! od ji in Italia: conJlituíJ!em , 'certe nufquam �e(;on/e�rema�ioquam adv��: i,!,veJ!.rarjg confuetudznepotifimzum,tn vejlrufamtltarttatzbus et amantiflimu congreJMus conquiefcer�m � Sed netk ca: ', de -LIBER II. 69 de re delibeYtlre f.'f,5 mthi puto.er meus_ reditÍtJ in Ita liam,etji munere hoc officy' imprimis quod jiifiineo , ta men etia voluntate mea mihi pmitu« pr.ecifus eH.Hte entm ita vtuo, vt mori hic ibidem velim:eademtjg ter ra,qu£ vitam meam fuftinet, corpus etum z.pfum;cü fupremus 'venerit dies, eontegat. Mafliltam accefli, Po tijicem falutatum , vr debui : ilio entm offieij vincu lo me obftriflum ejJein prim» arbitrabar. A quo fie fui exceptt-tS, vt nihil mibi in mentem veneru optare, in quo non eius�benignita5,& fingularis bumanitss, mihi pene fe obuiam obtulijJe vifa fit, vft¡g, eo [salem eum, & liberalemcÍn cund» fum experttts. Sed &multorü pr.eterea, qui ex vrbe venerant ,egegÍtr,m er<..�a(me vo luntatemftudium�cognoui.Ex quo -ralde l£tusdif cefli iUinc:non emolumentis pramijs/¡gfortun.e, qu« i:i apu¡d me valent niinimumJéd muli« &clarú teiiimo nijs am oris ae beneuolentte qua ego maximifacio, ti compluribu: virú ampZi.�imÍ5 atc}¡ ornatiflimis hone flatus. f1..!!:_amobrem ftemus in eo.quod ism diHum eft, vt familtáritatú noftr£ deJidernm'l muflitttndi61iteris lenumus.tcon enim eii �aufa curtrtm[n;itteda alpes, aut mare trferum cur pernau(�andum fit: cum cre bra internos ftriptio,& fuaues httit�rmodi ep�/folte, ji non alternos nobis vulu«, at effigiem 'cme tlpimo r�m,et vim omoris totem ante oculos ponsnt att¡g coft ftttuant:in quo voluptasnoftra pr£c;pue jita eli.Ne q.u� eo dico,qui.nmihi te videre, atfJ? i��ueri,forft duZ ciflzmum : fed zlludfPerare, imp ru den tie efl:optare,te meritatü.HQc quidem quod noftrum eii, quod noílri ;- E 3- ' srbi- ) l, . - - - - ... 7� lAC SAD(}L. EPlST� �rbitrij de poteffatis, tn quo nullum ius jibi fortuna ve dicat,pr4femus vterqg noftrum) vtfruüumamicititt noftr£,eharitate, se beneuolentia,iucunditatem con fuetttdinu, e,piftolu repr�fentemus : quorum in altero jides,in altero voluptM;e nobu eft sttendend«. Nigrú meum amo, vt debeo: ad eumé¡¡ puto me daturum lite ras.De Laz.aro sueo [eire quidagat:nihil entm ia diu ab eo utererum.sc ne nuntium qui de, ex quo nojJe po tuerim, Colam tuum [sluere plurimü iubeo , cuius & memoriamei,& beneuolentu deleiior. 're demeis c« pere ea voluptmem.qusm capio egomet,& tibi p1'or [us credo, & mibi eil pergratum. Certé quod ad (Jau [enedutu mee attinet, qucC aut inftat iant,aut admo dum pro,_pinqua eft, videor hsbuunu ; in quorum pie tate & modeiim acqute_(cam.Ambo quirfem lueru ms rijiú dediti.et tui imprimu.fludiofi peramatesé¡¡jimt. S2.!!:_,od cum agunt,1ton fe addere ttbi quippiam ,fed fe ornsre adolefcentitzm foam clariflimi tui nominis cul tu, & fingular�obferuantia arbitramur. Vale. V I. Idus Marti1Ies,M.D.XXXIII. lAC. SADOLETVS EPISC. Carpentor.Herculi Gonzaga! S. R. E. Cardinali S. P. D. ' SVperioribus proximu diebus � cum tibi luathrmio: nem quandam meam mijijJem,l1eque ip fe tunc pro pter valetudine flriberepotuifte: monui meos , vt m� tibi excufarent� pe_rpetuamé¡gmeam in tu« amplitudl ne omnibus meis4ficijs colenda I tibi declsrnrent va- , lunta- , , LIB E R I t. 7' luntatem. qui fe id ddigenm fcciJfe, tC�ín 0Nimam. partem omnia accepijfe,mihi reflripferunt:infuperfJ, te eis prtecepijfe, vt fc!'ibercnt ad me :Ji quid bsbevem in prtefentia elucubmti, aut quandocunq1'aliquid ha berem,id ne grauarer communuere tecum: ne ji [ecu« agerem�grauiorfieret ame amiciti£noftr£ & veten inter nos conumdtonunum«. �o ccgo nuncio dupli citer delec1atus film: Na et tui de me animi iuduium, & egregiam warn cognoui ad optimM artes ample étenda-s voluntate .' qUt£ mihi [emper m te 011111i,digna bonore, & [ilude vjra eii, hoc etum magis� quod in tan ta rarztate & penufia eorum, qui nobilttatem, cii vtr tute habeant-coniunaam, tu vnus exceúis :qui vtrunq, it It sdeptus jis, vt in tuis pturimi: maximis!.h omsmen tis.maor tsmen multo viruai tUte�quam [ortune gra ti« habenda fit. ItafJ? recordor iam inde ab tu« ineun te adolefcentia,me [emper ludtcaJc,te fori vnumnu: certeprecipuum inter ceteros , in quo his temporibu: perditis lumen 'Verte dignitatis iUuce¡¿eret:qui omnib, & naturi£&forturJt£ bonis i�f1ru[iíJ..$, nobtlüatcm & ' potentiam,non arma iniU1'Íte,[ed inJtrumettt bonu.ai« ejJes hsbiturus. P��·e¡.1 vero quam eg-o itt has fane lon ginquM regiones me contulijJcm: tuft ad vrbem scce]' jijJes,domiciliumrb in eafortuíl.trumac dignitatis tue �onftituijJes, nunqua mzhi in"mditus fuitJPledcr tuw, et fingularis in omni genere mori: eleg.�tía} et comitss Q!!..te cum vn« & conftanti omnium vocelsudsretur, non dici pot�H qua letui« afficiebar : ctdn inte!ligere, 6t£terorü quoe¡¡ homil1ü iudicia cum meis de te itdiájs \ - . E 4- - conje;;- - / Ii 72 I A C. S A DOL. E P I ST. confentire. AUk bee qUi£, nobilüati & generi > & tue ,maio1'umfh tuorum dignitati debita erát , illuftriu5 te men sbs te gerebentur, quam reliquorum rjú5 [erst. I J2.!:!jd?iUa qu£ ism tuafitnt et propria, qUtt pauá iftf) loco atti1'lgunt, quanti tandem facienda funt ? quod bfJ nas litera, quod optÍmtU artes , omllia� hOlleflij5im4 ftudía ita confellaris, vr in bonore ipjo, non injignibm honoris, qui bus [olú pleriq, nituntur ,fttttim tue digni , tatúpofitum putes, Atqui ab his initijs viri illi oriun' tur, quorum nunc confilijs maxime eget ReJPub. qUtt, niji me fallit,adduc1a eft in id difirimen, Vt vebemétet nobis fit de communibu« [ortunis extimefcendum. Sed qui in fecundis r�bus comparant Jefe, vt pofint adu.er fos & dubiM,ji qUlmdo mculerint, eonfilio reg ere , & _ virtute fuftinere: hi omnia: in fe obttnent beatd'. vit£ prt£jidia:ad'1ucetuteexímie parattM es. Faúleenim & prudentum in capiundis _conjilq's, & in dan__dis fi dem, nutoruste in [ententt« dicenda,in omni vita co'- ftantiam&.gr auitatem,ifia tibi optimorum «utorum leilio fuppeditabit.accedente prttfertim vfu att}¡ ttta- I te. !2.!!.0rum quulem princeps Ariftoteles,cuitM libros, , eos qui de mortbu« & derepub·funt, habere te in ms nibus,& ego co;{tdo, & imprimis plane expedit: om- .nes entm in il/is & prudentitt,& doétrinet [catent [on tes. Sed ego fortaffiineptus, qui hec ad te [criba,qu£ tu meiuu [cú,qtútm ipfe quifcribo.Facit «utem amor, noitemeritas mea, me loqusciorem, ,QE.apropter de / ñu hadenus. !2.!iod ad meas sutem lucubrationes attí net. Ego iUM oration es, qUM requiru�nefh confea.ne que L I B E R I t. 73 que sdeo ampliu5 mihi conficiendM puto: slien« emm vtdentur hac iain etate, & hoc gmere vue quod pro- jitemur. Vnam esrum quam perfcrip[eram,mifijJem tibi,ni veruus effem, ne quorüdam offender? animas, qui mihi llecejJario in ilia otettone nominddt font.S ed loto iUamm mitta tibi cum primum probare cepero, dialogum de optimo g�nere inftituend£ sdolejientt«, ' quem &flate proxima confeci.in quo multa,& magna compledi conntus fum: hoc laborematore, opcra� dif ficiltore.quodneminé habui veterum, quimeadiu'ua ret.Vnusomniumantiquorum( quodjCiam)dehacea , 'dem re Piutarcht« fcripfit:fednon in tum modum, vt mthi nugnopereimitandu: effevideretur. Nut babeo in manibtt5 de Philofophit, lilnum, in quo iila a me de fendenda efl,grauiter vituperata aT.F bedro .etenim 1 . partes illM ei dedi, smico bomini id mortua, per qUM & tngenium illius,quod erst in eo [ummum, & netu- 1£ prompta ltd accufondum lacejJandum�, comméde retur poSleritati. Sed est opusarduum admodum, & perdifficile. Nam cum de rebus altifiimü, & maxime remotis a communi hommum [en/it, dijJerendum efi: ) tum obfcurifiim£ res illuftribm verbis & jententij,r explicand£. In quo alter eii cogitandi & concipiends labor,alternon min:or,cogitata exponendt, Spero ta-. men fore,ji ad cslcem peruenero, vt maxim» vtilitati bus, qu£ e Pbilofophza [unt, int�Ueétis,& tata-vi pr¡£- ftantifiim£ difciplin£ cognita, muitum pof/hac lumi nis dublj's bomtnum menttbmafferawrJSed le bisquo que ¡a tis . Extremum eii, 'Vt te ore, vt me tui amantiJsi E 5 mum 7 + I A C. s Á DOL. E P I ST. _ mumJludtofiJSimumtJg,& diligM abfentem,& tuo pa iroctnio protegtU,ae tuesre. Vale. CPlrpentora{ti, V i. Calend. F ebtu ari}, M. D .XXX I. lAC. SADOLETVS- EPISC. Carpent.Hippolyto medici S. R.E. Cardinali. S. P. D . . I r\ v snum volaptstem acceperim,& quo ftu[fu itt � tuie ae rucunditatis fuertm 'cumulatus ex am pliftcatione dí,gnitatü tut£:peto a te, vt ne meis ex lite ru eOl!ieftur 'á faciM,cum i�faciliu5 fit tibi ex�fiimare, quam m thi ¡¿ribere. eerie ita letatus fum, v t ex pau ciflimú, q1££ maxime dejider aui , hoe mtbi imprimi« gratumoptatum�acciderit.Faaum eft alit Detim mortalis fjeni/�nitite, vt nojhum gaudd omni ex par - te [ueri: expletum, bona ism valetudine Pontijicú 1na ximi patruitui nobis nuntuu«: in cuius [slute & vita cum [a Ius omnisme« _repofita fit, ann/¡] ego eú preter venerstionem debitnm, vfCjg «deo ame,femperlf ama uertm, vt nemine ardentius : nil mirum eft,ji ex vobis & veftro in vtranfh partem.fl'atujlatus omnis pendet &perieuli & [alUtis mee.Nii.de te rJ-dem ipJo nomina tim quid dica?in quo egojfatim abincute puerut«, ea perJPexi indicia ing enij, humsnit a tis ,modefti£, e eter a rum� virtutum omnium, vt ism tifacile appar-eret qU4_lu tu in et ae vir poflea ejJes jvzélurus. Cuuu wne tetatidegttimum quaji tempus expel1are n(jluiHi : fod optimls artibvt5literú(h deligendis) de prudentiam ho mtnum familiaritate adhibeda , perjecifii, vt virtut.tG Hf 'LIBER II. 7J in te cur [us, qUfJ,1JZ -&t.tti5 fuerit celerior. qr stu lor igi cur,&'-uere,ac ex animo grauior , cum dignitari tue, tum illú eximijs virtutibu«, per quas omni honoré & emplitudinc digntfiimt1s es tudtcstus. Et tum hot gau deo.tum etia illud, quod ad eam [edam vit& pottus es conuerfia.qu« & longetutior,& ad beatam trsnqail lamq? degedam vitam fcao'modatior multo eft. �'J, obre;quod eiiomnie ver£gratulationis extremii, Dett immortslem fopplex deprecar , vt tibi ifte bonos pro- � prius,& quo din �(tum ordinem di,_r;nitatem(h venifli, id ttb: faufl'um,felix,proJPerum ,j'ortunatum9:t perpe tuo jit:quQdeiufdem {umnu Dei berúgnitate&deme tia,tttaadiutfante virtute,jic confidofuturum epe. Et quoniti iti tu quot}g bnrum gentit�m paflqr & redor, & huu« tue aueruu patri£) quam duano iudicio es conjecutus.pstronu« factus es: hOHnn populorrm cau fam,Jalutem,iura, libe'i'tatem,foi'tuí1t&5q,. omnes ttbi ita commendo , vt msiore snim: ftudio cammendare non poflim.Egent enim maximetu« cura, patrocinio, fide� vigilantia,jicut quotidie ip fe muitu ex rebus co- gnofces.lUud item teflabor, tetn vtcsrto priflino retii nendo.multü &populiftudijs,& eulejii£ tue wilitati confuluijJe. su,« vir omni virtute in teg1'it'ateqi pu, ') jf.ms:ae,quod(ld rem non parum pertinet.euam aJPe- au & facíe'venerandtts:affinúprtfterea [umm: omnia & maxuni iureconfulti loan. Fracifci Ripa Auenton« I�{!bit ant is :cuius egregiam oper am &.fingul/trem vti Ittate,in omnibu: tui5 rebus tibi parata & pro¡r,ptain experiere.Egp 1iCt!J meipfom � qui i4dudu�n t:iUS fum" ·'1efh 76 I.A C. S A DOL. E P I st. ne'h mea jfudiaatfh offieia tibi polliceor�ne videar qUGf tu« en poteflateczd:diu [unt,ji ea de integro tzbi defer a, noui quoudie muneri: gratiam sbs te inirevelle. Vale, &nosdiltge.Carpentor.6.Idus Febru. M.D.XXIX. lAC. SADOLETVS EPISC. Carpentor. Andrece Alciato - S. P. D. N T1j1qu�m epemarbitratus accidere pojJe, vt ex ,1,- mui homtnis molejfia aliquid ventret «dme voiu ptatúfum enim,ji quifqua slius, offiúj in eo generere tinendi maxime cuptens . Sed nunc plane ex injfituto meo depulfus.{um. f2.!!:_�d.n.Medullzonú Brixiaci con trouerfia tuu ad me eluueru iueundiflimas-literas,mi rijice (fat ear ) fum deleétatu,5;cum ilie p r £fermn ita fci te se eleganter [cripttf,jint, vt jillgulare meum acper petuum de tuo ingenio ec virtute iuduium, non eonjir msnn: follim, verumetia vehemeter auxerint.!2.!!Jts quod te tardiu5 sdme dici: dedifie,pareentem occups tionib.meis, vt ne meis ftudijs intempe./fiuius obflrepe res-in esm parte ac:cipio potius, vt tu de ttas fiudijs no lueru �pe detraEtu:eum in omni genere artii1 optima rum tu excelenter & eximte, nos ali9uanto etum m) nus quammedioeriter ver{emt!r.Sed vtut efi,audere 'Vota fscere, vt tib: quotidiaí1£ ad me fcribendi oceafto , nes darlmtur:nifi vererer, ne eodem tépore multoru li tes & diJPendia pree srer «, Q!!.,are fhb,,-zbeto :tuú)iteru nee fuifle mibi aliquid complureu bofce diesnee potu iJfge eflegratius.Medullionem quidem ipfum cuuu vo- L o cauTa;hoc etittm diligentius cvmendaui iudici Symo . n� , " LIB E R I t. 11 net« per literM:quOd perJPexi ciJa caufom a te doélifli mo bomine prob4rí,que nollem mebercule quici. negtl tij haberniecmoleftu,.sedquididrefert:Ta. X�HM� Tel. &Ve��7rOIO'.1 T/M/�T(J,T(f.,. rl'tÍvcxp.ívn 7rAi.í5H/J. ' � cW &ve��7t'O/S �X�. I,-�itur arj(uuandulefl,[aluo td men officio,rp te sutore videormibi reae facere . PrD quo tu quotJ.¡ quod eidem sJmo�ettf firipjifli;maxim� iUim caufo profuturus es. 7r�P ct ��ocí�4 AÓ¡OS, e � O'í� . J'H�OS 7ro'Aip.íoop rf\�&cr/r¿p exp . Erit aút hoc grauior tua commendatte, quod no folü amici in amicrflu diu,[ed hominis etia doEliflimi & co fultiflimi, iudiciii, at%autoritat! affert.IUa duo extren;,afuntin tuis li teris.vnii , quod affirmM me egereno poJ!e.opera tus, cit ego �a [emper egea:quis enim poteii talis & viri,et amici quotidian« opel' a non indilere? Alterum,quOd upw, vt in his fludijs e/fe aflidum poflü :atfJ:¡ incrediki- lis tua ingenij magnitudofacit, vt nequsqusm optato .opus fit. f2.!!..od enim nos,& vnum tantum,& idJPiF fiU5:tU idem ceierrime, & preterea ali« plurá compre / bendis. Q!!apropter eit magu,curtibi ipfegratulere, quam cur quicquam optes. J2.!!.,od ji mei fufJragq'prte rogatiu,,'! cam hsberet religtonem.qusm in antiquis CD mitiis habere er at [olit a :in qui b .nemo vnqua a prima .céturi« renútiatm eft confit!, quin fuerit ide magiflra' tii iUii ajJecutus:perueUem te totü�quantufcuntjg es,n..' rftrü omnino ejJe,arce/¡g & vit£ tue & doilrine , in hú J liberalioribm & vberioribtu fludijs collocsre .. r2.!!.pdfi contingeret, nuUa profec1o barbaría te [ocio atfJ:¡adiu tore fertimefcerem. Et tam en fie etia'diui[zu; &- ,in al refilm � tu' re to ni rei r fir as mo et�e - ---� --_ -- __ - - - ¡&, 78 ' lAC. SADOL. EPlST.· ' , ter am forte partem propenfior, maximo es ¿'l,tempo ... ribm hú,& rei luerene.ornamento, Ego,quodadani mum meum erga te sttinet, t antum tibi trtbuo, quan tum profec1o pau(4imü .u a te smore complexus [um, l'r omnia tu« cau fa mil» videar debere. QE.:od ji sect derit, vt opera id oiiendendum fit, efficiam vt inteiu- . ga,�, msximsm apud me rationem ele & smorie mu tui l1oJtri,& tue eximie prceflátü(b viitut», Vale.pri die Ctdend.Maij,M..D.XXlX.Carpent,' LAe. SADOLETVS EPISe.' CARP .. . , Andree Alciato S. P. D. '�AfteUanus nofler legit mihiparticulam literarum e tuarum : qufl, rationibus tuidifceflU? exp�(ztü,ad fcr�bü,ji ee 11úhi probatt£, rationes [uerint, te fatú ha-; btturum: ne* quid alij fenriant, aut loquantur, v alde lsboraturum .. Q;!_pd ego ita-�ccipio, vt agnofcam in eo tuum priftinum erg a me smorem. T sntum enim iudi ao meo tr�buis,quantü egO mihi nonarrogo.Sed quod 1t,4tui faai iudicetionem attinet:ego,mi Ala ate, tan tum conftituo in te ip Jo eJfe & virtut» & confilij, vt quodcii9J a,gas)d mihi ab optimo animo et eximia pru denti« ferliper proficz{ci videstur : e aufo.6% tui abtt'U$ ex'iflimaui iuflifiúnM,qu£ te virum talemadnouü ca ./ piendum confiliii impuliJfent. Sed quodme tangitpri utitim,quod% ego ex meo fenfo loquor, nunquam pr() fetfo di�úhulabo � difceJfum ilium tuum mihi dolor; non m�di�·Cri fuijJe . Nee temen veum te hoe ita acci pere, quafi ego faüum tUtf,11J. aliqua ex parte repreben dam,Jnin enim reprehenjionu iUc fuir dolor, fld mei in te Vi ti m C1 fa tu el mi J /, I t1 11 F t n e fj n n 12 t. t, Xí fi fe fl. tI; 1.,1 B E � 1 1. ,11 te smovi«. Etenim ji� cum in bis locis eJfes, infinita pe necomoda egugif!9s wilittÑcs mihi in teparatauf fe intelligeba:quOd & in natura ta« eomitatem,& in 'ingenio prt£flantiam" & in amuui« ingenue confer usnd« .fidem, & in omnibus partibus vitte at'J.Jermo n'is,humanitatem,elegatíam/¡g expenebsr: quidmihi priuato hu tot bonis.doloris accidiJJe ex tuo difl�ffu p� ttU? eu,?iprtefertim , quod plur» eH quam caer a om túa,mihi quottdie rerfanti in eis literu , in quibus tu excellis , vbi labori; atque ht£jitationi; aliquid incidí[ fet,paratum ejfet,teprtefente,perfugium optimi& II -, miciflimi, & in omnt literarum& doétrinarum ge 'lure longe precellentíe viri: cuius vel {olo habitu vici- ' nitdtu,& animus,& vires mete ad fludia rejiciebatur Ita'h( ingenue enim faubor) qUM in omni reliqua vi � ta facio minimi, tunc opes non parum expetendas du xi.Nonmea mehereuleeaufa (turpe enim eft idphilo [opho, Chrifliano prefertim )fed quod ess tunc ji pof-. fedi.lfem,hoc t a�um lumen bee prouincia non amijiF fet.Sed etjigrauis mibiiaUura, & his populis omnib� tu« decefl!one faél,t eii.t amen quod audio digna1Jl tU4 virtute & fingulari pr t£J1 abili�fcientia,(onditionem ti�i eje �elat'am:tetb in BZt'urigibus fuJ11ma'iUorü ho mmum voluntate,& (01JCU�fit maximo audttorli , _iUG cuale tr edere.mei animi mole.ftiam tue virtutis digni tM eonfolatur.Hoc etum magu�quOd video id efJegra tum bomini omni bonote & tlignitate amp lifiim o Fri cifco Turnonio veiiro Eptfcopo Biturigum : cuius egfJ multM eximiast}¡ virtuteJ cum veneret: multi; quofh . �i� 80 lAC. SADOL. EPIST. iUius trga me oiim mentis, de'quib.a me1 eertior fum faatU, obligatu5 vehementer jim, cogo.r iU_o ipfo offi- áo,quod ego pu,cipuein omm vit« eolo,ipfius volunt« tem meu r ationibm. anteferre . f2.!!:._em quod audio ¿ruaa & amplifir;ata dignitate, in Cardinalium ordí nem honorem:b perueniJfe, equtdem maiore in modii gaudeo & gratulor : fed tam en vt iUi ordini magis ali quantum putem, quam ipfi in hoc tempore ex eim ho nore-fPlendoris. & ho�eftatis eJfe acquifitum. -4d eum , égo cum cuperem [crihere & agere pro eu« veterib. in me beneftcijs gratí�:i_�a ratiae fum retsrdstus, quod prim flire ex te volo,iCquidputes noftrM adiUum lit» \_ rssnon inopportunas futuras. ,Q!!:pdipfum qucefo firí be ddme,l1os�,quodfaeis,dilige, ae v aletudinem tuti con[erua diligenter,tibilJgperfuade, me, & me« om nta non minus tibi prompta effi,quam mibi ip.fi. Vale. VIII.Cal.Febru.-¥.D.XXX.cargentoraéfi., lAC. SADOLETVS EPISC, CARP. Andre.-e Alciato S. P. D. I, Itera-s tua,s ad quertum calend.Iunij daw, pridie ,JNona5 �intileisaccepi:qucemetuierg.qnellmo ' . ris figiztjicatione vehementer delednuerunt, Magno eñim argumento mihi eil.me abs te diligi et magnijie' ri,quodadis me cum ftde,tuis de reb. con/ilium meum 17naat'fg'operam expetens. f2.!!..prii vtriufqg vtmatan tam haberemfacultatem, vt& tibi& tuifimilib.abu d� poffim fuppeditare.S ed de cofilto mi Alciste, quod tibi reJPon desm parum «dmodum eli. vel quOd eius in teipfo fatis ftatuo ejfo� vel quod ipfe quodfea, cum il- . la tur- m �- - �a 10 di lit rli 7- m m ,d te'\_ rt !:t t e. -! 1 RE R H. 8, lA turbulentA & dubta( l't mihi quidenz videbatflf )re liqui, quo h�c multo quiettor« cOllfec1arer : id indict» eJfepoteft vnicuifh quid fentiAm. f2.!!:_,anqud entm no ua bac pace vuleantur veters bella I ta li ce repente�!Je ji,¡blata:tamen recentilnu etum nunc vuinerilus non;' dum' cicatrix plane obdu{fa efl:animi� &'dem pe;ma nent tnutuis exaJPeratiodijs, &partiumftudÍí.' infe {fi. Q!!jbtu quantu fit corfidendum, tue imprimis pm deutse eft exiflimare. Tibi sutem ipfiJi in ea loen mi ... grduerisJ vt contingant reliqu« ex tu« fententia,g1'a uior« cene pu;li:t excipiend« erunt , vel o�treét.trttiii tue laudi, vel commode tus oppugnantium.Nam qt(Od . te patri& amor eO vocat , bum.mum id quidem e§i:jed & fapienter ab ilfa Poeta did» lc��im1t,s, Patriam effi vbicimfhfit bene. Vetu dehoc, ve di;..,·i)·uuín cOf.j£ltU1Jl jit,meum �f1 potiU$ ad omnia qu£ tu vel», operam u- bi mesm ftudiumi deferre. Itllt}.¡ ouodqueris, ecqui Bononie amuum babeam.qu) tití oper/tnl dare in tuo bocnegocio agendo poflit, qui & mea caufa relit, o: autoruate ad agendMrf!jit tdoneus. vix videorbabir«« r�. Omnes enun fere qui b. cum mihi fuitfdl11Íliarit M� alio ¡afu sluu diem [aum obierunt: lit de quo tibi poll; úar nominatim babesm. nemtnem :nifi forte Barthel, meum fratri« jiliii Cornels noftri Volta,fommi viri et nob« amiciflimi, qui magno cum gemitu oml1iu,& de hite Prouincia l1t!per, & plane modo de vita decefit. Huim vt diCo,fratru filim, e�(t etnte iuu(,;"ú's eff,prop- - ter virtute tamen,familú� dignitatem, et darifiimi optimi�patrui mcmorill,gratioJiu eflapud OCio Bum F ego �. te 10 �o ._ I I ,I 'J lAC. SADOL. EPIST. ;go é{l1JftJo (ufceptu1'1tm e./Je lu.s partes, pr.tfmim in (aufo iUuflr¡ & honorificlt. 11 sbet enim bommi« doéti[ jim; comend¡.ft;o non medioerem digóf¡fum.Sed egt1, Jitibí l'táe.ttur adl\.�;j·tmn ipjilmquo'Jg & adquadra ginta vitos literos dabo,tribtlam� debitum tue virtu titq1imonium:net}¡ {vlinl1 /)ortdbor ,fed obfecrabo tti Am, �t te t ali viro atfh dvc?ore accetlmdo ftudiofis itt ru ciuili«, & fouiuitMúffi c:onfoltum se proutfom velint. H� liter« quid projuttl1'tt, jim neji:io : nibil ob- fotl/TIU videorpoJ!e puffare. sedv: ego oftendo tibi iJuíd jim faéturusJie tuum nunc iam, quid placeat (fbi &quidme 4gerevelú,faceremeper literMeertiorem: Jimulqq raionem aliquam inu«, quo iUe-celerius hue perferantur:vttibi, cui valdecupio,non voluntate fo J . lum,/id di ligen tia etism fatúfAciAm. VAle. Ex borti« 1JOj1rú fuburbanil,v I I I. I dIu Iulq,M. D. X XX. lAC. SADOLETVS EPISC. Carpent.Thorne Caietano S. R.E. i Cardinali. S. P. D. . J1etm fiJm , te Romsm flluum att)¡ incolumemre LuertiJfe:quod vt primum cognoUl ex meorum lite ri«, confe.flim firíp ji bee ad te cupiens tecum loqui- per literss quando (quod libentifiime facerefolebam) eo rJlmamplim non poffitm, N on entm meus in te amor, & fingulari6 obferuanti¡j, qua te [emper fom pro[ecu tus,rtf.£t JPacio temporú ,aut locorum interuaUi� dtmi nut« eft.Nee ego vnquam obliu�ar , vnum te [emper fxtitiffe,quí me ex animo dil.cxerú,fMerúq? mihi mre- . kit! me� �mn,bH4 Rerpltuus propulnator & fautor. PrfJ .t I JJ 1! � I I. C1 Pr� quibm meriti« ego tibi vicifim omne mtam fludi um.omnem mesm obferuantiam;, cuitum, bonorem, beneuolentiaméJ.¡ dicauifuiqjtuarum maximarumvir tutum,quaugo ttdmirabar, ttpudc,£tcrospr�diclttor. Nunc difiunétú nobis tanto terrsrum & regionu JPa tio,&' tuum nibilomiml$ smorem erga me eundem mit nere confido,& de meo tibi plane pol/iceor. De tempo- } ,ibm sutem hu, de� luc ftrage rerum omninm 6" rui na,per quam cunii« opprejfa funt,tzihil fane tibi flri b� rem in hoc tempore,nc'J:¡ tsntorum malo rum ftcerbd71l memoriam reftiéarem, n�fi iriteUigcrem, quod caeris dedecori& calsmitat, fuit, idAd Jin;:<',ularem tUtfm lail' dem eJfe conuerjum. f2...uod emm&1,due�(os (afia patim ter tuleris,fortuíWJ.rU111� tusrum iaétur¿prom�mmo bsbueru , pr�ftiterisrh te in omni [ortuns firmumatfJg tonffantem,pr&clara laus, & doBo bomme fopiente/¡g digna.Sed tsmen tib! cum quibu[d:i eft alijs comu1iú. Nonenim defuerunt( quam ego contedumm de meip flfacio) quos bonorum jilOrum amiflio de ftatu fuo mtnime dimouerit . S ed quod in tanto armorum .firep'" tu tumultu� bellorum,furore hominum cradeUflimo.,. rum tttt¡gauariflimorum omniaperfiingente�tam mul tu cttdibuJ,direptionib.incen4:&,s,in p4�e (:rodio �ffe p. tueris.e: Ad liter á5 [Mr M toto animo ita meum bere, vt -vtrumCjg Inftrumentum 110ftrtt fidei flnéliflimtt ill terpr8tandum fo(ieperu,totum� pene abfoluerü: nee te autpericulitui metus, aut alienorüincomodorü do lor,ab ea. cura & intentione animi auocare pottteri.t: 1m eH fF elo imprimu nouwn & admir abíle eJ!e duco, 11.2 Info 1- fr r" r. l(J '4- JAC. SADOL. EPIST. lnfolita ifta viruM, & in-credibilis qU£dl-Uil múmi altí tudo fuit,qu£ eJfecit, vt in tantis communib, mifázjs folt!5ó' placatt./J,et beatw; �ires. ,Q!!} etiam m.1gis tuá hoc opus videre d�fidero : quoá poS1el'u quuiem noftrif tui exceUenti5 ingerzij , nobis vera eusrn vututi« & ad mirabilis c012ftanti.e perhibeat ttftirmmiurn. Eqttide, quod ad me .ttÚl1ef,ip(c quoq.:¡ in tner» ';e¡/or:fed (on ditione impart.Ná nee ingenio multum pDjJum,et ani mo fum inftrmior : quctnqtútm mei dsmn: cogít;.tio me nunqu'á, plurimNm sute a/fiiéld!, reipub. mtfericardia cornmouit:tum sutem maximü híc difficultatibus in re familiari [um (ojlitl-atus. Etenim mihi fuít neceffi pro natura & í1l:�ituto cofoetudinis mee , omneismeos & veteres,& nouos recipe,r_e familiares,quí vndiq_? egen tes & nudiad me confluxerunt. Sed de his faH$. Ego� vt etiam dixi, smorem & obferuantíam , quam erg� amplirttdinem tuá Jemel iuftiflimi5 de caufisfi,tfcepi, tam inuiolat am 1'etineo,femper� retenturU5 [um. Tu . W in �e dmando pari voluntste jis :> tuumq1 finimum iUumpriftinum, quem ego multúrebu5 olim hebeo co gnúúm,erga me conferuesmagnopere a te peto. Vale NOl1isNoue11!b:M.D.XXIX.carp�ntora{{i. lAC. SADOLETVS EPISC. CAR , pentoraét. Thorne Caietano S. R. E� Cardinali S .. P. D. . D- E tua erga me bmeuolenti« fopemihia meis fcri _pitur:qua equide non dubito firmam eJTe, id!¡g,ma gnopere babeo gr atu. Animus quid? meus erg a te idem, / efl�qui femper fuit,dtm tibi mirijice dedittts, tit tu/mí pr£jlan- �IBER II. pr�JlantiJSimart!m virtutu admir.ttorÓ"'" cultor.qtou ego ab ineunte fei'ííÚ aáolefcetia omns fempe.! bonore & obferuanti:t profewtus fUí1}.ItaCJ¡lecordor�& me in philoJophúJludi;/s no.minima ex parte oltm a te ad iutum injlrttltumljgfuijfe,& tusm mibi nullo loco de fu�1Je net¡h opem & sutontstem il1publicis rebus, neCJ1 in priuaru meis beneuolentiam . Sed qUtf tu« erga me plurem« extat benefiá.:t,e4 mihi ftdeli magü memoria, conferuand.1 [tmt,qua multis uerbis taR¡md.1 & dime morsnd«. J2.!!:_(Jd aüt eii & tUtifimlí11£ virtutis amplif jim.£fh dignitatisproprium,et idem aliqua ex partee ttsm ad me pertinet.id �go ex te nifi quid impedut fli re fane velim:.Q!!f tu,fcilim, hu; us concilij.de quo ta multi formones tncrebr�¡;'w!t)effdlt{aut exitum fitttt rum putes.Nnm ji res dll!wr ferz'o,fPes(haliq!ta fit la tu iri uuxiiu: bonis mortlnu 6 .... ZegtbtM,aduerji!s tot & tam grat!cs,cttm díjJention�s infide & uligione, W11Z, in C(}11Z;;1�mi vita corrupteiss: opt,1;1din17 �;1 ommb. no bis,& vebementer Deo /út;,fic¡.z:ub;;;, Vi bene tupro {pere proceda res. Egoq-:¡ q�.'tnq�u.m imbccif!itMe va , letudtni,;,& domefhtis diff;r!!hMibus v.:dde impeditus nullun d't;.' -'o o r» ("f'I' II' (,�.,.,. ,,\ '1" .: "'p,. a: 4.¿ TIl ucrtmen r ecuj.aur .. s ¡ .• m ,q_.o L :.J tntei ej) e couentupo((tm. Stn sutem totu neoouum [uerit .fi'intt y �').. lstio, libenttus manfuru5 in jl.ztione mCJ [um: rUIJ.1 eo 17 enturus J v hi me,'! opera nemmi vuiis, miht ¡:tút ipji iitl comad;l vebcmenter futura fit. Hac e(,�o � te,ji tua'/pe detur gr.'wiw & digl'litá5,tanqtW/Il a patre require: Ji excetiens jingul.'lrisrjg doétrina,ttmq�a. ab eo, qui no .meu�ied omrúú ejJemagij1er pOJ�is.Hocquidem fie ex , F 3 ifli- lAC- SADOLETI EPISC. GARPENTORACTI EPISTO .. LARV}.f LIEER 111. lAC. SADOLETVS EPISC. CAR • . pent.F ederico Fregotio Archiepiíco- , , po Salemi S. P. D. $. � �St�I'" O S � tuum e �allia JifcejJum, � �YJ) · adhuc nihil abs t� �accepim� lite �-:=:. ..... �'rI " r arum. f2.!.wd mirsrer equz dem, !p, l i & tecum quafi expoftulare:n ,ji .11) -�' , I bsnc tusm culpam, se 110n eorii j�t,f1: ,;!.�'t{¡ efte drbitrarer , qui qu.u literM /it(Cip�unt perfere11dtM,eM aut necE,ligentia., aut perfi dss non curantreddeu. Nam quin ru iam�liqt!idfi-ri _ " p[erM, 16 LAC. SADOL. EPIST. �1im(}, JifaZuo officio fieri poffe decreueru , te nihil i� hac re prteternújJimml efle,quodttd me monendum.in flruen düqg pertmest : etfi nulla maior mibi [utur a eft inflruétio,;¡' exploratio zudicij ae volútatÍ5 tue, QE,od vt ¡acere velis , deC;; eo .1d me fcribe.re, magnopere te rego. Ego hie in Iueru & librú afliduUs fum:neqg mtel. ligo ia,quid fit ifliud beatt viuere,nifi q,pr£dicare [0- leb«: Solen , quotidie aliquidfonefcentem �addifcere. f2.!!_od nos hoc meln« facimm et prttftatius, � ea conJe' {. llamur dddifl-zmUt%,pcr qUl,ad n ofl:e dum fi'uen duqJ ipfiun DeumJPejirma exoptat�immortalttatu addu amur. Tu 'Vt valeas, mCchabfel1te, �facÍ5,diligá-S,& J ptttrscinio tu,o tuearea tcpeto.V,�l&.Citrp.M D XXX. LIB E R I I J. I, ¡fora, nubi p.erflitzdere nullo modo poffum. Admonet enimme/itmipfiun JPatium eizutemporú,quodattto tJlbituad hUt; diemúlur.cefiit, mejium trtum um fere: in quo non fcribere modo 1lobü,fedfcriptitare etia1'H potuifti:tttm vera tu« iUa mihi nota humaniJM& in jignis�ergltmcbeneuolentia, vetar me quicqusm de of flcio tuo foJPicari,f;f! aliter fit ac decest. Eienim prt'je aa mentor non fllum expec1ationú me,f,fed tu» etum proilliftonú : cion Lttgduno confeHim ;AtJJ decedm» I taliam verfus,literM ad me manu tus dedifli:in quib. erst fiTiptum,teeum pnmum in Italia conflitijJts,ctt rsturum, vt deomnituo flatu fiere certior:r.ttioné'qf intturum qui & tut», &fdóle commesre inter 110S ti tere pojrent ... !ernihi qujd'iln� cur in expdt,tttolle non psru« tusnun literttrü ejle debeam; (¡,tU./4 complures [an«. Primum,me!t5formm:.s.in {e amór,q!ú!lo fi;l'tús termittt apud snsmum meum ca,�itMiol1em tui. Q.!!..f" prtJpter euem defltlute (1-' m cotanutate Wit folióttfS, omnem euentum itinennn twm:_(¿irc wldt_capÚJ:ne que jfJ!um vt vale.<Z5Ied quid ag .. f.5 tti.1m)aHufu,;;é.hfis� & quibm in locis cOl1cejjin:J.6) ROJí?£ ne, vr eH nonntd lorton opinio, an aMi c:erto,ti:qu(jin loco.Dcinde de Pialrna meo aueo me herrute.:eltq,:í'ado cog;wfcev:r},d fit faétupl: & ji bee quidem cura (), cogítát:iO non mi nz.u ad te, quam ad mClpfüm pertinet.communis enim ex i'!o �mbJbus nobis eft bOi1o-s:fi"ttlmen ex ilio aliquil 5 bonos, sed mea pr,fCipu,z era expec1atio, quod msia me in hoc tempore me« r ationibtlJ conducebat, tllum 't iem ejfe ulttum.Hatlcj�cmt¡mLtri,& diffei'rt m ton j, F 4- Wfí;- _. 1IIi'\'., H lAC. SADOL. EPIST. longam tempu-5Imc nub: qrúm moleiium eil, trútJg, quo:tflh quemndmodum fcféhabeatres, ex tuu'íneris (mum cog1wro. Nam Ji ij') quibus liber inuntmendus m�O;!5 esi.rem fOJ�(tt an contemnant, neqgftatuant ido nesm.tn qua videstur fiJe elaborandü,pr£cifum ifthic quidem eft omne ne,gotium: fed cito id mihi oportuit ji gnificari:wl enim abieciJ!emm de eo curti oém, velad Lugdunenfoú tuos impreJJores conuerji fuijJemus.sin aff aút vt & probent materie,&-i11 fcriptione vitium non reprebendant,quod equide malitn , permagni fact ens hominum do[ti��imorum iudiáa,quorum et copia, & (._�lori.1 abundat ií1a ciuitM,qumam ifta qu.£fo,et vn deexoriturt.mttfámétatio? Seávt fit mbiere». qu� ígnorantur)qu,mm: rsuo cert« conijci nulla potefl,jic mibi permult« de hac re cogitanti , vagari fuJPicione qua velo licet.tirmo aliquo confilio conJiffere n'O licet. �:l [oliatudtne Itnimi quiefci tum pomit , dun tu me dere omn) certtoré feceris. Tertium il1udeff, quod ego expedo a te , vtfciam, qua) & per quos. cpiffolM muiere tuto poflim:mirum .n.me tenet" diftderium 1£ piU5lac��edi & copeU,mdi tui: cum fU pr.e,fertim iam locis a íJ,obisfaEhl6 dtJittnétior , oem JPem oblec1ationú mete tecum.in iueri: [olis reli quer», Cuius eg o difcefJu in hoé tsnto regno-videor pene [ol1l5 relic1tts:hoc etiam magú,quod profeétione tusm prope continuo efl Pau 1 �5 nosier C01:fi:CUt!tS. Is entm patemce mortis fubit(U¡;( . [1,& ir1�er ato (¡ipul[us incñmodo.quo re familiaxem eJ' p:¡piUos fr atmfiws inuiferet, conHitueret% res do - mCj1ic.fs ante die V. Cttl.lunij bine eU profcaus J cum , fU LIB E 1t. I I I. 8? tu ofio dieb.ipfis ílnuceltjJes � cutu: tame reditus nunc. nobi« m c:cpeüatione eft, extremus entm sextili5 erar reuerfioni 6onftituttu:qttam die inteUigú appropinqute re .. Q!!jji tecum potuit i11 Italia congredi, quod quid; ip fe et maxime expetebat,& fieri pafe non diffidebAt, plane ab eo [ueri« de omnib.nofltü rebus edoc1u5.Nos Ii teras eir.5 non hsbemus ex ante diem X. Cal. Q.�intilúJ I "zui? hocjine alsquo smnu noflri fcrupulo. Cogit enim nos vereri propemodum omnia, vel beneuolett« qua it ucm vr ji ji filius eJ{et vniCt!5 coplec1imur, vel poJleritte tú cogtt,ttio,cuiu.5 oem ¡pent (5' ratione in illo vno re pofianms : vel quod orata an1;i tempore, (;7' in_(alubri fere vbiq?gentium lreZo,amnc corporis peiuulum vi� detur eJje pertimefcendum.Sed tamen in JPe bona fu mus. Ttl ji nos diliJ!Í5 ,quod profeét�fa(jJ,ne me pafia-re obfecro, tam diu in .dejiderio tuarum luersrum eJfe.E tum pro tu« bumanuste cursb», vt nliqu« volumm« ad nos libra ímpreiJo demum mitt ff.mur,quo po§imm snucis munulcul« cum eptftolis deferre.Vale,et ad 110S quam pri;;iUmfcribe : Bembumq:¡ 1Joflrum mirijicum hominem, omni [umm« virtute preedit-urn, eundemfh coniun[f;iJümum vtriq, nostrum> aliqua1'ldo naéluo 0- portunitatem , meie verbis tub« [alum q.uam pluri: mum. Csrpent.I dibt�5 AY.�Uflt�M.D.XX IX. lAC. SADOLETVS EPISC. CARP. Federico FregoGo Archiepifcopo Salemi, S. P. D. A Ccepi liter[H�t:.t�, ante qiem X V. Cal. Ianuarij d¡.'ttas .ex qutbus cDgnOUt,) qusnto poft me,tad te F J _: p(jrl:t'- r � l & 9' . I.A C. 8 ADOL. EP 1ST. ¡erl:tt4. eJSent, qtútm fuerant datit : & qUtf te occupa tio moralJ.¡temaflet,quominm, VI' CUptebM,mature ad 'IZOS ¡¿riberes. Ego vero cum tanto ism interuallo nihil sbs te accepiflem,nct}¡¡ sde» de te: fllicit arer aUJe 11011 parum cupidititte cogno[t;endi, quid tib; & rebus no ftris co mmunib., o tigiffit, (fum enim inter nos omn;4 communis: )cum mepr£jertim ,:1 Uti cur« & cogittftio ne amor erga te meusJuml1ms quiefcere non jineret fa tear me diu in expeéiatione fuif{e tuerum lnersrum: normullam� cepijfo adm;ratitmem eerum tsrdu« tú. '\ Sed tam en VI' foJPicltrer potitM Alia omnia,quam con 'iuntlionem noflu, nucflitudini4 vel minima ex p.'[ru immínutam eJ!e,qtú velin amere apad te, vel qua ni tJmnibus ofjicijs conferuandú.fide a' diliJentia. Nunc cum tu & vdletudinü int�mmf)do aüquandiu conJ/¿ üatus)& moleftipimu neltJ(�'s dtjZ.ent"us. fue,is � «tque ea mmc impedimha partir¡¡, Dei �e1!ej¡Clf),partiriJ prtll denti« tu« a te ip{o repuler» ;gaudcf) prlma� fa.5fui.fe taera.qu« mthi letum nunttum auulmmt:qu£.!i (t tim vtniflent,molerlitt mibifttiffiíít. Tuam!¡g ttbi recu peratam valetudi1lCín, 6� fapie¡¡¡ conjiliuú'J vusnde vrbis, vehementergrstulor : pr�/lindm quoque uam agnofcoantmimagnitudinem. T'idi enimteolimcum -viueremm vns.bec ipfa comemnenté.que vulgm ad mtrstur.tum [aúcer, cu ea adipij(;i faciliime poterM. Et erant iIta cút¡;110di, vt baberent aliquam ,ji non ve ram d(!(nitatem,at lpeciem tsmen.et Jimulturü quod d:!m dignit:ttü.NtlnC vero:Sed quidago? aut carne 'luicqu'iunjitmfJbarlJ opera-m � Adno§Jra, p:JtttM, De , r _ Pfoli1U \ . LL8ER III. 91 Pfalmo cognoui, quo locifit res. Sed ego �tgenuetibi indicttbo, cum um deJlmajJem iftbic rem conftci, mp P falmum Lug dunum,aliquot correc111 locls , vt impri meretur ibidem;quartodecimo sdmodum ah hint die, I hocmad IIII.IdtM Decembr. vtinteUigasmemode:.. ratum cupiditltti mee , qu_oad in'/pe fuerim ijlhic rem confeEtum iri, oflauo menfe videlicet poHqudm tu e)l his lecis diflefiijJes. Nee tame puto te exiflimiturum, me egijJe aliquid quodjit c'Otra officiii; Nunc flue Me, jiuetllhic,l1ojlra vtitJ:¡ de eo conqtúejat eogit.<ttio: nee tnmen adhtte 'quippiam habeb,!1flUuerti, quidjieret Lugduni.Sedde hú [ais.De te autem ipro,' & de tlUI di f;effi/ in 1 tali It, qui meus tum [uerit fenfiMnihil me attinet dicere:niji illud quod proprium eft amoris, pr9 \ [edionem tuum dolori mihi non medi ocri fuiJJe. Csu- fa,s equidem difceflus,& graurs, & iufftd efle arbitra, bar:qut£ te hominem pru1emtflzmum mouijfont.Jrfan jionemauum in Italia tuam,nefJ:¡ ego probo, nequete ipfum probnturum efe srburor: qUdnqu)ml> enim ibi officio pio & lllcefiarto detmeru. tsmen t:!tnz tibi tan tun'dem [erein GaUia cum Deo negociifit: & eadem' te hue reli,gio reuocet.que in Ltaliam cuocsuit _: non vi deo � peraflú cis rebus qU¡£ ad prouidendum confulen-' dit� ,opulú more et inftituto nutorum imtcnttijimt7 quid tejit in Itttlitt diutiusretentttrum ,- quiido caer« omnia.quod úpúzor te iam cogllofcere� l�¡q1 eo confufo pmurúata{¡?(imt, vt null: resin iflis l()á5.(t·t,qt!� pru dentem quempidm aut bonum vinan poflit dele[J;:re. !2..!!"are Ji tu idem fentif.Y)fimis� expert1U� pcteril me ( auto- 92 I A C. S A DOL. E P I S T. Ilutore officium & 1¡¡U11UJ prúfand c, Deo religioníl:, ad caufam tui reditus, rem interpretsri. Ibi entm po "iÍfli�ltlm commorsri debemtu, vbi plurimum profieere nos po./Je [enstmu« : aliis quidem pretere« etum, fed nonnthi; & nobiJinetipfis. 112 quo ego difJJUtarem co piofius,nifi te doltifiimum bommem, & optimehec i pfa videre mihi perfuaJijJem:& vererer netu fortaJfe magu ab amare mea erg'" te,(j' d�fiderto tui, quam a uero & integro tudiao huiujinoa'i o_rat!onc1J1 proficif ciputares. Q._uamobmnhife mi/fa. Paulmnobiflum eiimec fluit me diutius in expeétatio'e fui ejJe:extremo ,nim sextiliad nos red&'t, es1é¡.j nunctotus In Grscis l,� teri;:qufJdji peifeeerit ftudium, 110n dubuo quirt om nía deinde fa cilia fit babitutu«. N os nihil fcribinJtt5 im prt£jentia,legimus uaem ltbentiflime:mult:urJ.l &md gnas ism pl1.rteis Ariftotelíctt dodrin« tr¡w[e,gimtts, imprimió T« p.n« Te;. 4JVU lw.cX�in qutbus t!�fi fimUtG nobis non pauca fubtiliu5 & acutiu: compriehendiJfe, tjuamantea.Oteji haberem,qf:lo cum communtcarem nihil' crede mihi fier) poJfet beuuu . Hec enim .mimi ltttitia,ac in ftudi;js volupm« [ocium' requiru :,fine qUI non iUa quidem manca eH:fed �ffet ea mediusjidit16 hi letiorismen.atque vberior. P,'!ulzM nondum tanti; re ¡'ztS par. Tu maxima snim» , pr£jlantiflimo ingenio, [umm« in me beneuolentia)cximiafcientia. Sedfortu nit objl:,tt,& qUit ipfam etism [ovtttnem vtncu necef fiw. Ergo idip{um fer en dum efi'. Tuum consiuutum dandptmm & rniflitanditrttm útersrum feruabo dilige ter. Bembo meo afcribes ; quoties adJum fmpfori; . ' " " , , ' p luri- . LIB 1! � I I t. 'I "plurímam me;' verbu [dutem. Tu vale,& nos dili..rsf: quod t! facere it« non dubito, vt nihil habea tuo in me amorenec certius, nee iucundius. Vale. IX. Cd-lend. Februarij,M. D. X X X.Carpentora£-1 .. lAC. S'ADOL. EPISC. CARP. Federico Fregofio Archiepifcopo Salemi, S. P. D. fmin Gallia ejfes, crebro commedmn: internos Clitertt: quod jiebat tum propinquitate locorum & regionum; (minus enim magnis omntno & JPaeijs via rum & difficultatibm intercepti eromu} tum quod eo rum qui literas perferrent, matar erst copia. Pofle� vera quem tu in ltaltam profeélus es .omni« becnobis jpiI?iora & difficiliora faila font. f2.!!_od mibi fane11ht gnce eft molefli,£.etenim eiufmodi font tempora,& e" impenden: res, vt ji vnqusm alitr.s , nunc cam maxime tuum mihi eonjilium & bencuolentia requirenda finto f2.!:!_tt Ji vicinioriius in loas eJ!es, parata mihi arbitra-' rer.qui« abes Longe gentium,no ilia quide niihi erepta nee adeo temen en promptu adeJfe mihi inteUigo. sed quidme angat,fobát¡¡� habeat,etji tepertefatü ext flimare srbitror, quod eij(lem affici te puto in ho'e tem pore nnim) fllicítudinibus& curie.temen aliquid tib¿ a me ea dere putsu) e.ffeflribendu:vt quoniti smoreet optima in remChrijlianam voluntste eoiunc1i ¡umm, IlOflrM quoque cogitationes et conJilia coniungamus. Increbrefctt entm quotidie magis ( vt tute [cu (. de con cilio rumor: cuius habendi muite quidemjimt cau fo iuft�)acgraues:acfi vcre loqu: volumus, etum nece]« . forjl,� �4- lAC. SADDL. EPIST. [arill. Sed e�quid JPerandum ex eo brin; jit,mdgn£ vi ... detur ejfe coJideratíonu: qUIf,fortajJe ad nos nihil per tineret, nijigrauis ojJicÍj' onere premeremur. �o4 prtRJltotre debemtu.non tam homil1ibus quidem,qutbu� (ji bene coniedur« Wor )[anéta& feueracojilia haud ita multis placitur1 fiJnt�(ed pr£potenti Deo,cutus ta tu autti beneftcijs, nihil habemus 11efJJ in vita, tiel}.¡ in fortuna, quod nyu pro ¡liius honore & nomine effun dere Jimus parati.H:tnc egolententiam cum mü» tecil flatuam e.!fe communem, reliqu« ism font comunican da inter nos :quod conjilium fequi,& quemsdmodum nofozet germ debeamus. Nam ji (vt duo )Ji'uélus eIl expeélalldus �·tlit[uis ex hoc principum eccleJia & epí fcoporum conuentu, quijit chriflial1.t Reip.profutu- - rus: non dubitlt1n) eft quin cpnueniamus, quemeunque \_ fueritin locum concilium in di dum, nee laborem vllem difi;riminue fugiarmts : tametji mibi ipJi,propter-do ... t;tefácM aliquot dtfficultdtes,imbeciUitatemcjg corpo risfutura fit res molefla.sin eutem, quod magi5 vete Of, propter inextricabiles difficultatef temporun: to tum hoc remedium ad fedand¡;1.5 difcordiM,& ad mor" bos ex animi5 tollendú inanefuturum fit,att}¡ irritum: _ \ eft umnon pt;,ru� deuber ationu res, quid ag!ndam n� bu, & vtrum sccedmdum eo, an msnendum domi in, vigilia noftra fit, cam alterum fortaflu (onjilium inlt .. 'tile,alterum plane �oneflum [emper babeatur.H£c e go ji mibimetipJi confiderem, exquijita pfJtiu.s & ex ... ¡lorata fcriberem ad te.cum vero tantum tue pruden _ tilt conftdam) qUllntum meum perpetuum d� teo fingu 14ri L I �, E 1f. I I I. ti lariing�nto iuaicium poflul,tt:peto a u & pr" .:tmici úa noftra rogo;, vt fufcipitU tottus negotij detibertttio" nem' atfJ:¡ curam:& flue habes um ftatutum, quid ribi faciendum jit,jiue es detnceps c'Oflituturz,u, me omni« pnrticipem conjilij & voluntntis tuá!faáM. Ego eni1n eo fum animo, vt quicqui date probatum fuerit,id l1t fdpienter fanae(h conflitutu11J,ip fe quoque fer:uturUl jim. Q.!:ytretu& derumortipfo,tota/¡g re,& de loco, , tempore� conueni"endi,fi quid habdJú indagatttm & compertumfscies me(ji videbttur ) tui! literú certis .; re. I mprimú/¡ghoc ita cogitabú,ji 11 eniendú altquo fit, [ummopere cuperemt,tp fine incomodo tuoflat, cotte bemslem tibi effi. hoc mih; gratíus atf}g optatim sea derenihil potefl.Vale.VI.Calen.Febru. M. D. XXX. lAC. -SADOLETVS EPISC. CARP .. Federico Fregofio Archiepifcope Salemi, S. P. D. • E Tfi quotieflul1fJ:¡ litera-s tuss legt1, toties flntio me nous quadam letiti« ajjici , vt nihil e./fe mihi p0f fit earü ledion« iucundtu« : temen proxim.f liter« tu« t . qtüis ego Nonü Iulij dbs te datM,tertio NonMSeptetn bru dccepi,mihi moleHúaliqttantum pluo,quttm volle . ptatis attulerunt.Nihil enim grauim scadere mihi p' tuit,nec quod minus ferrepoflit [enfits snim» mei,qu'ic intelligere,te fujpicariyaliquid mill; accidiJJe ahs te.ex quo animus meus in te ejJet offenjior : cum pr�Ier tim idagMtamultú verbis, vt vere demenejcio quid / dubitaJfe videsre. AH egof;ontra, primum4Joc dico,ni hil tite vnquam efe in te cenJPicatum, quod vel pro- ¡r¡urn ' - (�6 lAC. SADOL. EPIST. , -prium-efettuum, veimecii tibiin noftra'amicitia,c'ó . mune,in quo non & admirabilis mihi tu« virtm,'et be neuoiéti« erg a me, eximia vifo. fuerit. Et in utrofh qui ,de mult¡t mea extant, nefh ea obfcura , de tus virtute bumanitatel¡¡ teiltmoni«, Sedno [umsm mihi impr� .[entia,cunfta vt commemorem.Illaperflringa breui, qú£ wi am oris erga me propria [unt.quorum nunqu'á mequidem cepit obluuo.Sed co'memoratione autehac verecundi« impediuit)cuiU5 tu nunc non praermitte» d£neceflitatem quidam mihiaffers. Namjiue prim« noftr£ familiariwis initia i}'dtemtU, quid tu« tunc et ga me comitate,liberalitate, beneftceti-a tUu.(friu5?fiue bee poftrema, ( na media fortune vitio,occupationib. maximis vtriuf'h nóflrum,&iocoru dijiunc1ione,1Ion tam teftat a efie potuerunt ) que ego poJTum afferre ex pluribU5 anuci«, quos mea mihi officia quam plurima conciltersnt , qui maiu5 erga me oftenderit fuianimi - ftudiü,aut cui tantopere faIzumeacur£ fuerit?Veniin Galliam,nudtM rerum omnium, taquam exnauftagio in terrsm eiedus. An me oblitumputM illarum uters rum tuarum, qUM ad me prior mijiJli? in quihus cu e f fet-fuituiflima recordstio veteris lloftrte necefiitudinú & declaratía amoru in me tui: none cum fortunas om ncs tUM in comunitmem meorum temporum mihi o6� tulifti, tum humaniflimis att}¡ amantiflimis verbis pa ria faéta'refPollderunt? Iuutsiime opibu«, inftruxzf,ii libris, quorum ego iaétura( maximam entm [eceram} non mediocriter angebar:omnibus & prudentii£, & Ii beralitlttú tu« confiH¡$ anxilijsé¡¡[ouifli. Q!!.o quide11l temp' I , on lex a im» un gtO ra ef 'nú om ob- L lB E R l. 11. 97 umpfJre,cü caer« mihi ex te iueundifsi11Í� aceideret:, iUud tan tum fubmolejI'eferebam,quOdmaiora fubire· conabaris mea caufa on era, qUAm 'Vt meus pudor f¿tú \ Ie pati pojJet. H£c ego qui n(}jJe debesm & in memo ria habere,quidita,quttfoJüma te in iniuflúraeüdzcA, crimen vo,at�?qui etiem jiiuftam aliquamhaberern fuccenfendi tibi caufam,nen poffem id .(inenefario [ce lere,& jineml-gntt commutstione mee nsture ae vo luntai« facere:quam ita iampridem babeo inftituta, \ vt nuUa5 cognofcat iniuriM,jignificatinnibm aift bene uolentie maxime obligetur. Vide qUttfo dulciflime F e de rice, ne in hocme aliquo ineonffantitt & leuitatil crimine c'O demnes . .Q!!;od etji moleilum mibi foret ti- bi ita vtderi:mea me t amen confCientiacofolaretur. MilJÍ enim ip [e {um cognitus; & [cio nihil a me com-' tniJJum,quod ad noflr£ amicitÍte fidem, vel minima 'VI la exparte violadam poJSit valere. f2.!:!.¡:tnquam ne tu quide deme aliter [entis:no enim dubito quinmeftr mum & certum amuum ejJe coflituM :potimtJ.¡ tu� iUtl fitJPicio tots [uu amoris:& nimiru it�eft. Haber enim hoc illa animi affeé#o peculiare, vt quod maxi me appetit a% opt at,eiu& amittidi {uJPicione maxi meftimuletur. sed tu Ji veredemeexiflimare volus 'lis,& co<.r;itare cu animo tuo, qui: Aut ogqjim, vel eu iu[modi ejJe debea,pu,[ertim aduerfU5 té,cuim tot & tantaerga me exté: merita:eoinofles profeéio,nihil fieri poffi in omni Amore& obferu'Jtia tui,fludúrm£d et v olun tate jlagrantius.Nam quOd i:i á:.u n'O fl#pji,.. - 'irimum,Wl1fuit quod ftriberemlnec per qUOs:1leque (j ttj ( ; i-: ( - 9' r a c, SADOL. EPIST. tu tamen in eo diligentior me fUiflt. Demde,nunqulmt ego in luer« a,rbitr atm fum.indu:ium omne amoris et beneuolenue co11jiffere : 'Vel eo argumento, quod tam diu an tea cton tJihil inter nos commeaueru lueurum, mcolumem tame beneu!Jlentiam(eruauimtis.Ert.tme recorder me ftatim ad fits tUM refmpjijJequM Aue nume cum eJ!e¡!ld.ccepeWll: P falmifJg imprefii volúme vnum tib; mijijJe,cum Ji tum me aut iua AriHotelü re prehenfio, aut cohortatio ad famu Ii teras commouif- \ flt,fue'rimaltquodfignum turbatianimi tibi dsturu«. .Ac cohortatio quidem tu« mi"; & fapientiflimi con-: filij, & amic���mce voluntet» [emper plena vira eti; Cum Aniiotel« vero,nulla mihi eft cognatio,nifi quOd. hominis Witts acumen & do{lrinam pr¡£cipue mira"": tiu fion : aC-;12aximus mihi' ille quidem & d(llliflimus Philofophorum [emper eft habi tus.Sed quid ta1JHi be- -, rum eJfe debet, qua [aum vnic:uifJt de re qua'Jg iudiciü? - ()pinionum p(}rro inter smicos dij[entio sliqu« ttliqud- do eli, -voluntatu11'1nuquam. f2.!!_,amf>brem de hü tu et quemsdmodum volesitafenties,& bocnosenimo eri tm«, vt Philofophi,am cum faCM dlJ{frÍ1ut nun'qu4 non �on'íungendam eJfe arbitt'emur.S ed bee fatü,aut ntmu fortajfe malt a, Ego hü diebtu accept ex cernuni« ali quot docto,-um hominum, et in his Erafmi literM.pfol mum no,firumibi-dem de integro impreJfum ftatim di .... uulg auerunt -vnum volume miferunt lId me :rem'mirte biluer probant.Erafmusquidem; vtjibi pfe 'diJPlice-_ e re,(:;- Jua iam [aipt« conténere videaur. Litere [ai pt� dolle & copios e.Seildf do{trinfl nihil fiilicet no" - "l. í j L I .B E R I I I. 1� flt.De hom_inú probitate)ngeñuitate, 'Virtute,aliquid_ noui fortajJe, 'Vel enim non tan tum, 'Vel no ita putares. sato igitur ea in illimliterú elucere figna integri_ani -,m,& probi,& alienam 'Virtutemftudiose ampleden tis: 'Vt digniflimu� jit,qui & smetur a nobú,& in ha nore habeatur. Cui ego me vr reJPqndeam,paro me me humanitate & ingenuitate 'Vinci patiar.spes eft ali quid in ea natume .a nobú profdtum fuijJe : ,Q!:!}d ji benignitate Dei fuerit fac1um, ne ego maximttm,ér tnaxime 'ptatum meilaboru prif,miii fitero adeptus. Sed aliás de bis. Tu vt me smes, teq1 te me & dtligen tiflime coli, & conHantiflime smsn, vt certum aque , exploritwm tibi habeas !nagnopere te te peto. Vale. Pridie Idm Septemb.M.D.XXX.c.-trpentorlu1i, lAC. SADOLETVS EPISC . . Carpent, IY ederico Fregofio Archie- / pifcopoSalemi. S. J P. /D. MAgn£ mihi deleétationi [uerunt litere iue : qu£ mibite cum abundare ocio, tumnutemid ocium : confumere ifl op-timú ftudiorum lucubratiol1ibus jigni jicarunt:beneuolentiam{h erga mw/á, cuius mibi [em per gratifiima en comemoratio, eift non apertim qu;;' antea, v benu« tam en aliquanto mihi declsr auere. qau deo te eum ejJe,qtú & rib; ipfe fommü bonum in vita, fcrutandú & recolendi: fcripturu fanCtú reperer». in qui bus eerie, huim boni,quod non maximum modo, I.. verum etum folian eSl, cunabul« [ant pofita:&' mibi eumanimi inamicitiapr£nes, vt m-ea tibifludia ma xim" cur« ejfe oflen,da-s. f2.!:!.o quid poteH � emoris, , _ "2 9fJi- • ._� tu. a .. et en on �. fli� Pfa' di"": ir� ·ce-. �ri- lIf} I.A C. S.A DOL. ,E P r ST. effieij, humanitatúq,.fig?!�ícantitlJ? Sed qu�nia de hit, tju£ inter nos(:epe interqjJerunt, officijs,de� mutu4 noiir« beneuolenu«, & alt/u crebros nobis fuit di� ttum,&, vt arbitror,etiam duetur.venumus ad lite" raHuM.Acprimü tllud ate deprecar, win nieis quod prius fuerat fcriptum, multa me ináen�ffe in Paulo, qUit fueri�t prioribus [ecul» iñcognita, ne infolenti, & elatiofli animi milli dttribuM: etji piget me verbo .. 'fum illorum, qtl� cum iUa-s fcrip.fi litera, minu.sani .. maJuerfa amefuerunt: quod sccidit feHinatione qua dam acceleratione�rmbendi. Etenim 1'1011 ad �e fllü ilio tempore, fed ad complure¡ pretere« altos liter:U dabam : in qua occup aione 6'" turba, cura mihi reco gnofcendt, & perpendendi ex animo excidit.No mim. volui incognita dicerefimpliciter,fed de quib.1nihi n'O conHabat vetenbtu es [eculis d quoqu'JfuiJfe__tradita. Nam hoc qutde plarú,'libereé¡g teiiorme in abflru[a.s quafiJam Pauli [en ten tiM penetrajfe fcrutando,:quM, quoad noffe potui, sdhuc inreUigo fuijfe vel o(.Cultd4, vel cetté minue diluádee�plicattt5.Nefhjdtami meo, ingenio, quod perpufillum eH,[eddiuino beneficio fine vUa h£jiratione tribuo, Solet enim DeU5ipfeJrins bo� norum omniii.,jic interdum etiii indigni s impert(yé be .. neftcia fua: vr & hi.qui ijs ftuu�tur,& qui hos vider. perfrui,non humallum in eo memum vllum,[ed tantii diuinam liberalitatem & gratiam admirentur.sic igi tur [efe 'res habet: vt ex illo meo labore atq, vig-zlijs, prtf[trente lumen mentí mee fonc1o i!lo fpiritu, qui , -in domo quamuú fordida foam tamen inta{tam & illi I ' lutsm 11 A d el • / LIB E R I I I. t to hatttm retinet dignitatem,fPemn fore my/leriii fidei etum illcredulish prius ifia contenentibus,ji modo r.t tionibtts acqutefcere cOflitt!erint,darumatt,h illuflre. Na;n quodme sdmones, vt mterpretes eos legti,inmtt. nibus% habeam, qui pú, & eruditein Psulum comen Ji funt:cojilium tuum mihi vebementer probetum cH •. Q!!.,od quidem eift mtb! antea venera in mentem fue ramé¡¡ in eu lí bris, quos tu mihi proponis, diu & multü accuratiflime volutatus: pof/hac tamenftudlOjius ctia facia, quod tantopere tibi id pIa cere imelligo. V mtn� temen et ChrJfoflomU5 fummus Vir,d% eximias Paa li ínterpres,magno mthi vjitifiút: 6'.., cttterifimili pie tate at: ingenio non paruiíl opü mihi atfxzlij� eontule- re. At'b hie quidem.mod» quem nomin,aui,lingua ex politus, copia abund.ans,fententijs creber.genere quo / dsm dicendi incitato atfJ¡ den[o, �on, dueet (olum nos- ea qtü£ font fidei in Paulo,quodipfum fone egregie,& perquam doRC facit : veriim snimos p1)£terea quoque noilros vfqg eo permouet, vt cum fum le .. f?imus,accfmf, teÍJJ atiendimus: tum mÁ:ú?r:eprobi & iustJ cupiamus ( eje, imprimi5q, continetes. Alig!,{.rtirú verol;uius ego, jngenim11 p.rttápue [oleo miran, mchontem in hsnc epzftola1ñ ad Romanos fc,riptjonem tantummodb ha- , bemus : & quedsm item epiJtoLt obfi-uúo.ra loca quafi fubcifif!is operis trdéfata. ongme, redundat & efflu- it, msxsmi vir ing enij, excelláúÍJJ do/trina: fed cuim in tanta�vbertate & copia, vix queM altquid certi (0- prehendere. Huitt5 [ellterJt¿as imitsti recenttores plc- .ri� ,haud ita multum deinde defuo, quod acápere de- G ,3 besnu«, 102-' lAC. SADOL. EPIST. beamus,attulerint. Ambr�fiuJ reftriUm,& quafi refa giendo fe oftendens,jimlma temen dodrin« & fltn{ti tate vir. Ltbori!Jfos Tbomas, idem% magú alientt [ententie nsvrstor, quam áemonftrator jiu:qui tame colleétis omn�,bu5 iis prape, qUiZ abalijs diii« font, & luborem minui: nobis inquirendi,& cur am acuit diiu· dicsnd». Hieronymus aliquanto demiflior, (ji temen ú H ieronymw} quam videsr tantarum 6xp�icatio re rum poffulttre. Namcollec1anea Gr£ca qu£ eJfepe� -nes te ft�ibú, (habeo enim ego fere jimiliaqu£dam co pojit;t ab EU1lomio) nihil aliud, vt ego conqúre pof I fum; quam Ch1Jfoftomi feleéla & breui« diaa [unto ViUU eft reliquus ex ijs,-quos mihi nomtnendos du», T/Jeophylaftz/&: bonus nimuum autor, idem nudmac venuiiw.et qlj,i veril et germanum fenfitm P auli bte uiter arque apre totidem pene verbu, quat ille fcrip'fit, perfequatur. II abes quorum ego potiflmmm fitlfidio, et doiirin« in hane fcribendi rstionem ingreJfus fum: tjuibu5 tu, ji habes "dios meiiores, aut quos mihi-;equc exuttmes amplel"fédos) (t eorum me certtorem feeerú, obediam,& pa1',ebJ tt-UJontati tue : omnia� fepr£mo flrante libenter exequar, qu£ipfe confuluerú, & aa qu£ tu me [aer» adhortatm.De qUttflzonum magnitu ¿"te, & difficultate, qu£ in hac ad Romanos Epiflola wrfantur, idem [entio quod tu:nihil ejJeiUú implíci' tt{1n,nelJ:¡ tsmen excuJfumacexagitatum magu:qUM _ l0!Zgo pene tempori; interuaUo fopitM,Luthertmi rur' fom. in contentionem'�& certamen deduxere.Deijs� ,fontentúm¡ l1�eam 'exquirú;no eH id vnius Epiffoltl1:1 gou' l ru �i- L r B E R I I J. 103 gotium: & fati5 t.unen in commentstianibtu noffril de eú rebus drj}utAtum esl.Breuuer tamenfic babeto: Fidem it me d�1ingui, & [ecemi ab operibus iuffititt ijs, qUit per legem pr£ceptajimt :fine temen iuflitia iJuadam [u« diutntove multo & pr£flantiore,fide nul Jam a nobiJ poJfe conílitui. N am qu£ verbis tantü uo ce4� vfurNtur,ji no fit radix in corde pri'iu valide de- _ fixa,fimilem earn efe r sm» non cognatu cum srbore, fed h£rentibu5.1U� eft fides Paulo, cum'cordecreditur Ad iuHiti'd.jic entm demum ore íofcflio ei! ail falutem. IWJ)dem ipfe paulzq ad Philippefes fcriben-s,cumiu flitiam fe legúliventer l'eltt¡uijJe, vt eau qu eex fide eft inHitiam adipifceretur, .exponl,t fidem profettO ttb human,;! iufiirú h1c fegreg at, & in diutn» ¡Uam iufti ti.uoftittút .. Q!!:.J£ aut-em diutn« fit iufliúd,& qu£ hu m,w/f,&, in libris noffr-isper[cripm112 eH, & nos te.uf - 'illorum ledumé rÚ1úemus.N eqg enim fas tim tis de re 'bU5 tam e;.;;iliteriillprafontia [crtbere. De Mero arl-i trio, & de Gratia, éfUt£ dUD vidcntur inter fé Ua elfo oppoJita, vt meximis oíim amcertauovdus ¡¡;<.�·if,MiHn eecleftal Dei [uennt, & nunc ab'bürecenúbu5 httreti- cis repetuntur, E,fo & PdaJ:út1il grauiter accu[o,qui ·dari l10bú premum pro meritü noHris fine graiia vo lutt.cum llullum omnino mmtu a uobis,1¡�fi dono (_�ra'" tú prodeat,& p·rojiúfcatur:& At!f!;uS1ino non v{que- � quaCf.¡ aj{entia.r. Nimiü entm extreme ex cotraria par te is diuerJi,m mibi í"au¡;m¡ videtur defeuá�'fe:cúiJts rot tiofi vera fit,i,11 msximss tlifficultaw,& imp edi tiji- \ R1.-dJaltioncs conftLiorumac._velútatum,.l;omimunm'! G 4- tes m« me I,� �u· pnú re- pe n c'O I pof I unto I . �: ere- r.fit, rzdio, r.eru, ttmo � aa �nitu lRola plici' :quM IO� t sc. SADOL. EPIST. tes inádere neceJ!e eft: vt nequesnt explicare;,quid 0- ptimumjitfaéttt.E,-�O vero illsm noflrianimiac vo[ü tetis aJfentione ad arbttrium noiirum reuoco;,quapr� bemus nos Deo faciles & obtempersntes, vt is deinde )nosjingat& fleétatquo veltt.omnem aütplenaaétio \ . nem, omnem� leudsbilem �oni operis fru[tu;,& qui, quiddeniq1 eH in quo vu merits infit,ad diuin¡(mgra ti¡;l fine du-bitatione vUa rejero. Att}¡ hu non modo fie ponuntur.a nobis, fed v ali dis ( vt puto) r ationib .argu m'itis/¡gfirm:ítur,aútorit ate vbifh [criptur£ adhibita, qUit cémendet et corroboret rstioné, v erum de Paulo , fatis. f2!!pd fcribis,damnari a me ftudiii Hebraicaruli terarum túü: non puto ea mente me adte fcripfijJe;, vt # operam tuain',ea re damnadam eJ!edi(:ere:potiU5 illud . non tam reprehendi equide in te,quam defideraui;, 1't in Latinis & Gr.ecÍ5 ftudiofitls te exerceres.In quo e- J go non Hebraica ftudid contempji,fediUis bee antepo fui:qu£ funt (meo quide iudicio ) ad id tp quttrimuslo ge vuuors. Etfi vereor.ne tibi vi dear arrogans,qui de illcognitis reb .audeam zudi'care.S ed( qUtf/o ) audí quid moueafme:P�imii [aim noiir« in Euangelio t:It:idaüt esitotü crece traiitum.Deinde fi ex vetere [criptura teSlimonia quttrimU5,quib. Euagelio fides sddetur, pa rtÍmne multa ex ea percepta habemU5? At enim iUa e fontib.haurire coducibilútS multo efi.Fateorji pojint - haberi pura & liquida. Sedquid caufo efi,quod oes pe;:e qui ad esm linguam fe deslunt,tanquam c£terini hil snte« vidermt, nouas conueniones nominum ipji reddere concntur? quod ipfum et in hi6libris cemtm»; qu� LIB E R I I. 10J 1- 'lui 'Vim fin<-�ulorum verborum explicanr, qui null�UI fü ¡erme vocsbuu jignijicatione & fen ten tia m r6ferut, �£ nonmuitiplicem.Cur Paulus fummus legis doaor,na- �e ttue lingu£ peritiflimt15, cü [acros fcriptur£ citat 10- �o cos ,eos [emper non ab ifto ip [o [onte.jed It fcptuaginta Ii, interpretibus aaerjit? Nam quod de [emine muuet» �- & jerpentis tu commode exponi«, non aliter video �c ,Il [eptuagint a futjJe tr snsletum. Due cberubt», duo te �- ftamenta exiHere,perbelle interpreutum eft, a nume- ia, ro videlicet coieétura duéf.t.Nam ji vtriu/% te.f!ame- �l/} ti vis exprimend« fuit.decuit sitencm cherubin, tan¡' � it' il�feriorem 6"" mmiflrum,alteri' anci'llari:qui ambo fa l1't, men penes srcam' Domini pares effeétiflmt. Videpo- rud tius, ne minifterium Angelorum, quo DeU5 in populo ,l't iUo dirigendo v [us esi.eo monumento denotatum fue- 'e- . rit: qui duo flatuti [unt, vr sb ee ordinevnitss.qu« [o- M- la eft sdorsnd«, remota ejfe intelligeretur .. Q!!Jiquam � lo e.�oin his non pugno: luuum entm eii vJúmirJ.¡[uo m» f de do interpreter] : dun ad ea qtu. ex JPirittt [ariao per- �tid flripta font, omnes qU£,ad pieute»: [sciunt, accom- aut tnodentur [ententie. Illud dico,effi quafdam pr.:€diaio ur« nes in facr;" luerls [utursrum rerum.it« euidrnter da ,pa ras et m�1nifes'I't5, vt l1ufquam alio,qtúm ad chriffum Ua e referri pofimt:jicut ilia eft inter homines vcturi Mef- �int fiiC diuerfotío: mors quorh eius & ignommiaab Efoú roes prope depz{t�, & ZaclM'fÍ£ iUd crux : & Iacob pro- rini pheu« :.conuocatio qUf}{h gemium,(_'l'_fPonJifp'onfuh ipfi connubium, quod in p [alma quadr.tgejimo quarto ita ni«, éecsntaum eft, lit perJPicue appareM,duos ejfe)qui- � G j � I. 106 I A C. S A DOL. E P I S T. bus hones ibidem,& nomen D0111in1 Dei attribuatur, ltfulta praereo breuitetu caufo,& quod tibi notiors &.1% arbitror,quam n_zihi.Nomen quippe Deo omnipo tentis, Tetragrammaton admiracula patranda etiem valere,hM qui i!lud nouerint, veteres exuiimauere.to tamqi esm fcienriam appe!l,werum Cabala. CuiltS ÚÚ quuunque fit, (non enim lao; tíeC¡l didici) maxima fit quidem pe,r me licetmon enim volo � m�cuiquam an; , �J!e detraétum. Q!!!d tsmmfonio idproferam.Pri mtmz,no egere nos buiufcemodt arte ad [slutem nobie cOfí1parandá.Deinde-vifos ti me permultos.qu» ex hac ftientia non religiovem, nUb pietatem:fod aut V.ma-s _ aut etum impiM lüperHitiones fofceperint. �od eift «ccidete poterit,bominum,mm artú vuio.tamen timi " ¿itMmú éiüfmodifomperfuit, rtnúquampa./Jus jim €ÍU5 reinomen.nedum coonuionem &' �udium,adau ... res mea-5 [roptUS accer1�;-e. !2.!!jdergo!./t?ilum nsm re \ preJ;e¡zdo ego eos.qui if/a eonfditli1tur? Minime: om ne enzm co'gnitionem etIciemiam dignam homine li- � bero iU,dico: nee ji quid fortaffi ex aliqua alújuamio pe ruuii impendet, non tuamgrauitatem & fapientiam � . fuperiorem omni periculo ftatuo:fed meam imbecilli tate vereor.ltac¡/aut non valentimihi,aut no' volét], , :illa effi aliena & remota ftudia no admodü [ero mole .fte. Q!!y1 etiaimbeciUitate adtlu[ius,!I¡m [tuft tihi, vt . paulumaflidue haberesin marábus:no id eo [eci, quod puiarem illum mmusttb: familiarem eJfe:fedquOd ar bitrabtzr, qt!o plus 'in eo opercfjludij/¡g poneres,in:'He Jmúcú au.temEterü .mimu)q.uantt4m umporú fcilúet ex LIB E R ti I. 10' IX ifIi5 detraheres>ad P au lumq1 trdsfere.r, hoc meluú & prteflantius ftttd;js ttas confidtum fore. QEa Z11 re, & incojilio eiufolOdi ·4ando,}i emmmz.t me eff,pet.o A te.mth) vt igllo fcas:bono quidem animo id feci,quan quam fortaffiimprudenter : Sed t£quum eiinos inter , nos & non agnofcere fope culpas, & ·bím.euolentiam !emper adhibere. Etji hoc quidem poflerius tu vnum facis, ego cum smore culpam aliqu'á tnterdum in meis fallis adiungo.Nunc vertioadqutefliones,de quib·fen tentism mesm fczfcttaris, qusrum dU4 locorum font, sltere rerii . .Q!!_tCris l' fuent Tertium aelum iUud,ad quod fublatus eii P at/ZztU n quo re¡po'deo tibi itertium ibi cceZii A Paulo pro fil1�mlO & vlmho pon,i,in quo 1Z� /jdera,1/eq3 aflra,[ed diuina mens inhabtt-at:1lfiet Ter ttum iUudfuperlationú vim habet: &:mox fit biungCt ¡p[e, audiuijJe fe ibide srcan« verba, 110n cOllfemplatü fPec1acula fu�fJe. Q!!.,a111 «utem iffa árli memtonon tam loci.qusm reiJigniJieatione habeat:no enim i1110 (O habitat Deus,fedipfa Dei virtu: et potentia [emett. p fa conttnetur.cuuu arcqna qui audiunt)t Deo edodi, ad domuilium Dei extollútur) temen et ia ji ordinu & loci reddenda eil ratio, cm:grtú calum if/tid terúii efe dicuur. quando primum, du{lo bine initio)�{t seru & ignu arcumtens vna cum calo mUfldzinferior globus: quinon folian vulgo,fedab o1nl1ibuspoetu CiE[i vocs bulo niúupatus efl:v[q._, eo, vt ne aliensm qaidem a nil tura i,g1'1ei elementifúperiorü orbium natura eiJe vete res exifitil�arint .. Q!!_od idem & ii-t Genejis principio , vidctur'CoprobatJ!n!:qtú,firmametum �lnominAt ere utm, 108 lAC. SA"DOL. EPIST. , l¡¡,'Ínter aquas dupliees eQflitui� DetM:tametfi le hoc quidem no ta mihi liquet. Alterum porr'O calum aflrtt ftgna!.b e ontinet, T ertiú eft Deo, & e a:leffibus i llú men tibus attributü.s ed vt dicelum no» tam locum, quam rem notare voluit Paulus.Summü enim profell'O ccelü i[[ud efl;jex qtfO haufla iUiftiit diuina fapientia. �od item de.(tnu Abrah.t, in quo recumbebst La't.4rti.s,in tell�l(endúm efl:1Zufq.uam enim ibt 10c146,fo,d res tatfOn eff defcripta: cum» quijace�,,1t inmiferijs,La�arum vidit in beatitudine recumbenté. Aut ji in eo locus qtl� renduúflJinus A�rah€f, regnum crelorii eñ.sicutip]« , Dominus alio loco, v eniem multi, mquu, ex ortu,(:7 occa[u,&r_ecumbent cum Atah'd, Ifodc,et IMObi1J Y6 , gnu calorum. Ftlij sutem 'regnieijáemur foras, Félici tss ¡gitur eo loci, et miferia in elfangeliodl expojita: ea qu¡£, monentes difParí(ane exuu exoepturs eii.lo corumaiit proprienon eH fPeéiataratio. Inter felút tstem potro & infelici�atem maX!inUl1t vtiq, interpo [aum chaos eH : quod etiam eH impermeablle, iudicio Dei prr£mijsia, pamú!.b co'flitutú. Hác1enus delocis. Nunc de rebus eii dicendunl.Acprim'O,Auarúiam e/ fe idolorum [eruuutem, non vne loco dixit Pau[u5::ea ratione, quo qui pecunie fludent, totua vittt fu¡£, ¡pent & fiduciam conftituunt in pecunia. Q!!_od in alij s cup; tlttatibus non fit: nsm cetere cupiditates fingula res font, auaritia. vna - reli1uM omnes complexa eH. �r£ritur enim ad esm rem petunia, vt cupi ditatibu-5 omniúl;t5 fuppeditetur. Porro ponere vittt to -lius iPem alibi quam in Deo)'alium fibi effepeum aá- ( fcifce- LIB E R I I t. 1'1 flifl:ere, & adoptare: quod in auaritia pruipue quo que euenit,quand� cupiditates ali& fobitü fere motib. mcitsntur : auaritia habet certum & conHitum con filium. Ita & vitulum.quem dimiJ!o Deo luda; ador4 uerunt,nofin�mJHico fenfu,auaritia e./Je cultum Id? lorum.legtmu« fuiffe sureum.Alter locus eft apud Lu cam, quo Dominus redtens a nupt#s,[eruú jidelibus, qut vigilauerint, me {am ttppofiturU5 eil, eúfh ip femet minuireturue. Torquet enim te verbum iUud Tranfi ensiquodnon a trafeunte,fedapermanente'veUes fan {tú Dei et eleRu conuuaum exhiberi. Sed error eH in verbo.non enim Trafiens,fed obiens,debuit transfer ri : id enim Grece eIl WO:�t¿AeÓlp.bbire sutem preter r oculos di(cumbentium multa nece./Je eH, eum qui pluri , -. bU5 velu minisirsre. CM% verbum illudl1onabitll5,[ed' ·fedulitatú. Huficexpojitu, dicendumtibiameinge nut eft :in quo vereor.ne tu aliena fententia fis,qui hu msnsm ,utes fapietiam., bona rum artium et literarü fÓgnitionem eifo, 'e am videlicet qu.£ eii inimtc« Deo, Non enim ita es1.Human.t eH iUa fapiitia, quam refa I tat & aJPernatur Deus, aduerfis:jg esm in honorem Stultitt¢ ndduat, qux tila fapit & meditstur, que ttd ji'uélits rerum mundanarum compnrandos apta,appo jita� font -: quam nos Prudentiam vutio appeUamm: Solertism quandam accurate & cauteinternofcente moieíiuu, & voluptatu:ea9:t adbibemem, que opes, honores, diuitia, poteflatesl¡¡ fint allatura:contrarí4. vero reijaentém, atCJg euitantem.H ec entm ad diuer fum longe jinem a Deo, tot« dired It es?:& qq i in bif- £t 110 lAC. S.ADOL. EP-IST. ce ftultus eft j hoc ell ;> cui ifta pr £ cliJeftibtts cordi1totl. funt,ille Deo pr�cipue graitl5 & probatmefi. Ar.tiam -vero liberaliü;>& philo(ophi£ cognitio)n esimu par te Verte fap:entictflatuenda eH.ji fit ea ad deum afce� . _ dere volenti tanquam grtzduJ,non sutem ad mundi fa jl'um,pwniaq? conuerfa. Ne'h egf} a_rbitror,quodau- daller co'nfim!¡lr� pojfom, quenquam in facris iitevis; aut vll« denit¡h m arte fcientiáue fátis vnquem inlltu iiwm & eruduum fore, cuiignor4taphilo[ophi�tfue" " rito Ad qua ego te adhortsr: pro conittnétifiima 'ftofira neceftitudme 11011 defino: vt qu£ te m adolefcitia tus ' eluu & -proáuxit, eadem proueitiore quot¡h Ma�e or net & cOf1útetur:ru% artís pr4tantifiim�\ & optime, cuuu adminiculo & viribtM theologi» eft innix«, vbe rtores inde fi'uél':tti.fer M. Vale él' nos dilige. CarpentfJ rac1i,III.Nontl6 Aprilis, M.D.XXXIII. lAC. SADOL. EPISC. CARP. Federico FregoGo Archiepifcopo Salemi, S. P. D. IN extremis lueris tUM,qUM abs te Nonie luli! ÓdttU .. 'ego tertio Idus Nouem.accepi;> ratio a te redd�ta eft, qtt�;re epiiloi« tua.fit 1 ollgior, te� velut excufando ex ponis,non potu��e prQPter rerum copiam , & httiUfin [cribendo muneris inexperihiam, (jic enim loqueris ) ) breuuu & contrac1itM fcribére. f2.!!od ego qua in par te�1Z proferas,conSlituere adhuc non pojum. Etenim Ji mesid caufa di{is,quodvereare�ne quid tusrum longi tud» litersrum offenfionis mihi aut molefti£ afferat: _rbitror fieri a te. nonnuUam & mihi,& mutu« noftr�, "mUm .. I LIB E 1t III. ill (fJ./tiunOiani iniuriam,ji puta-s me offendi p(Jfle'tuú li teristsut fi fufPicari de me inanimuminducis,quicqu4 t1úhiaccidere abs te pofe, quod non fit mibi omni cum It£titúttC'foauitate,& expeltAtum, & gratum .Im'(, vero tu,fi quando breutter Ifrip�urU5 fis,ad id tibi po .. tius excufotionem com par ato :quafi inuideM mihi exi mum Parte mee volupt�tuJ cuiiitcundifima font fcri pta tus, eadem qúlongiflima. Etenim cum te ipfoc" rere mibi ne.cefle Jit;tuamtJj optatiflim'am,& mihi cer te fPec1atiflima uirtutem,prudentiam,humanitateftt quotidie requires» in mentem 17 eniat :quid magis [ol" �iopoteHeJJe., & leuameto,qua�in tuisliterú,in tuif fermonib.fcriptú, quando viu« voce fui non licet;in tui memoria &.�ogitM'ione aequiefi;ere? f).!! .. rt tuve me I maximum_ú?wodü deled at , cü aliquiddete, vel abs te.recens ad me aUatum vt audro,aut lego. Sin aútem illud ipfum,ftribere diffuse, & abundanter, tibiipft fortafie graue,odzofum/¡g eH,plus% in eo,q, maItu fcri. bú)aború,quam � ad me./i;ribú, in eft uoluRtatú:equ;, I de tuo imprimú cornodo efe confultü vola. Sed ume» flito tus iftafententia(fi modo ea tu« eft )nil mihitl&-.:._ adere pofe incomodim.sednetb vtboctu ita [entu«; 'perfuaderimihi poteii. & egD inittü tuarÚ literarlm� , flpenum ero deguftans,in quo fuauifi¡me atr¡g amicifii -: me,tanqua deplorans difiunétione 11Oflr'á,& quotiditt nos mecli congr�fius e-xpetet1s,fcribú, poftqu'Aidnobi6 ereptumeft, vtitinequeamus eje vna,daturumteopfJ ram, vt facrú de rebus ae qut£jlionibmliter£ inter nos" et percunflatione! no (Qnquie fi ant:cü faéile adduco't , . " " liZ lAC SADOL. EPIST. vr credam,te quo'Jg ad me libenter fcribere:tü id Certt tibi de me poUiceor, & in fcribendoad te, &in tilM legendo,nuUam It me perúpi volupt aem.qu« quidem 1nihimaior ejJe videatur.Sedde hls fatis.Nefh ensmdu bito,quin tu in smictti« noiirs parimihi & ftde,e't 170 luntatereJPondea-s. f2.!!.pd moleisum mesm (fic enim �ppeUM )tibí probatam eJfe dicis:gaudeo matorem in . modum,ji quid fortaJfe imprudentius fcriptú It me fUi it, id a te in bimam parte acc�)::pltt5(h in hoc mu�to 4,-: lJuiwi & humanitati tu ce, qua mee modejlú,.ct mode 7atíoni tribue�d¡¡ eft. Égo elli1il omnino fi;ripfi úié'ófi deratim:vifusrhfum pr£meJerrre (a.quó certe abej[e longe cupio )i\aéla'ntia qua.nda verborü,& �nimileui- . t atem, Neutr4 borum quide txingeniol!zeo:fed tame nefcio quo patto mihi illud excidit, iuiús me quotidie , magú ptenitem (etenim magis in¢i�s,ac 1J1agis diffi cultste rufCepti onerisec muneru retsrdor} niji in eü hominem incidij[em,q!i:i cumfummo& fingulariiudi cio,fummam qu0'h equitstem & clementiam natuftJ habet coniun él am. !2.!!.-apropter fi me amM, quantum profeao amM,aut iUa de literis #leis. verba toUito:aut ip [tU potiz15 concerpuo litera: ne apud alios non, t�m £quos homines, net}¡ tam amentes m ei, meum mibid,e . decor; erratum fit. De fide & operibus> nee tUtl11J fa- � tú perJPicere quiui yen ten ti am, nee 'mesm tibi paucü , perflribereaudeo,etji cram tum, cum htU litera dab;¡�. - in eo if Jo loco &' parte operis met, in qua de opirib. ¡egis agitur,recognoftenda, Dccupattt5. Itat.h in id tem pus h£c tant£· qu£flionü difleptatio reifcietur, cum abfolu,": J · LIBER III. 'lIj abfoluto libro;, aut ¡Yum inu,grum;,aut [alum pdrticu lam iflam excerptsm ex eo sdt« mntem. ReJPonfto- 'nes messttbi probarí ltttor:etji id te mages confirman- ! di meé caufa, quam quOd tu« iliLt approbatione dt"gntt fint, ita fentireputo. Cetre quodprouidebam & expe- ilabam,potuijfes tu 'the inmaximM d�fficultates comj cere-:ji qua ]inum AbrahLt regn!l1n intelligi calorum dixt, tlludappqfuijJes, querendo & percunélando,mmt ante adu.entum é myfte¡'ium Chrifti quifl¡uam omni no homo in ctelorum regnum introire potuifet. Seis enim hú de rebus, qU¡£ftt;, & quantA contentio, Tertú¡: eutem ctzlum [edem ejJe [ummi &:pupo¡enti1 Dei, coniedura etiam msg», quam co.�nitione cert« fi4¿¡ pimus.Nam quod sdomm« tUpdUJM velú fi;riptur.t, eJe fentetias & autoritates,fit i4 copt« & mtelltgen- ' \ tice tue : nos entm in toto Ulo genere ieiuniores fumut; �od HebraicLtlinguuátum tr:buendul1lputas,ego , etfi in alia [olstu: fum. ejJe fentc,ntia,nf{n qu�d linguam ' illam vnquá improbarim, fed quod Gr £cú flmpcr m« gis fui deduus.mme» cum t4ntü tuum iudicium.fitftl lile tibi aJfentior, rem ita fe habere, vt tu dicú :hoc e tum magú,quod tu vt�iurfJJ lingutf tgregie peritus et prudens)fummam dq'udi Can di facultatem habere po tes .mes quidem p��ritiá huiufmodi eft, vt eo quod ha ... beam, quamuú ptifiUo & tenui, cogar eJfe contentuss nefh ad maiora �Ua ttggredienda,aut animus mihi,aut 'Vires fuppetant .. f2.!:!:.,amobrem tu & tua 'Vice,& mea, Ji in hi; el1borauerú;, qULt tantopere noftrLt religion; tondum� exiJIimlU :,mibinil deper'bi-r.Nam rSi vtili H tate 114- I A C. S Á DOL. E P I S r, tate eadem tecum perfruar,& tusm gloriam (ji mo� tri JPertanda inhifcerebus vllagloria )mihi qUO% te cumftatuam ejfe communem.tn tali enim amiciti1 et coniunétzone,cuiufmodi nodr« eft, nihil wrifJ:¡ nonr;;' ah altero feiunllum poteH efe. DeoCherubin neque ego inficiatm [umduo teiiamenta reétepojJe&�H'YO �e�, & tamen ratio iUa veritstis, quam in ambobu$ tunde gr�dum tenere vis,aliquátum mihi diuerfa vi detur.Nam Ó' vmbr« vere [unt vmbrtt,& corpU5 ve re corpus: interest tam en non parum inter vmbr arum &' corpor� l'eritatem:vtruntJ¡ epi1n4qilaliter verum , efl,[ed non £quale verum.sic & ceium fcabellumpe , dum Dei, etJi de eo' £que vere C(llu�� e./[e 'id dicimu.5, . atCf¡ Deum eife :longo tame differt verust« intertullo a /cabeUo [uorü pedum DeUf. Verum bee fubtiliorib. ¡His difcept atoribu« relinqúenda [ant. De arcana iU" Hebr£orum diuinaéjgflietta,quoniam nihil cognuum habeo,né babeo quidem quicqua quoddicam:meam 0- mnemfententiam ad tuum de iUa iudicium acc'Omodo. �od mihi de ea fubmouerat aliquam fu.ffiicionem,& fibi ingenue prolocutw fom: et tu fceltMac culpam n'O nullorum in eo genere c'Ouitijs in [ec1atm es. Mihi, bis ¡ dimij5ú, illud potiflimum' cure eH, 'Vt il! Euagelijs & Paulo abflru[os &reconditos indage fenfm.Vtor aut interpretibusnallu accuratlus, qua/m hu autoribm ¡ ¡jis, qui i!la fhipta diuinittt5 ediderunt, vt e fonti b. mil , gis)quam exrluu hauriam.ltaq)ocumillum de Duob, glady's in Laca meo qU()fJg [enfu interpretstus: reEle, 4n ficus, vt tu quea-s dijudicllre� miji ad te exepl¡¡me� , lucu- - ,\ j LIB E,R I I lo Uf lu&ubrationú, quam lege¡ éumtibi eri: otiüo fl!!jn & iUud, quod pene fueram obluiu, [cito datum mipi negfJ tium It Pontifice-Maximo,quemnos vífom et falutdtü . Mafliliam acceflimzu, vt totum illum [ermonem inter preter, qui eH It chrifio habitm cnm Nicodemo, cap o' lII.Ioannis,ji rite reco�dor:in quo áe Spiritu JPiran- , te vbi velit, 6 .... quanquam uox eiu: audiatur,ignorato tamen vnde senut, aut quo vadat,obfcura edmodsm I & perdij]iúlú eJi narratio, tantú doétiflimorum dif fenfionib. w mihi videatur fieri poffe implicatu«. I te et alter loa« in extremo Euangelio mtb) expQrtendus efl,quo chriftus Magdalenam ipfum agnofcentel;�ro btbet ah amplexu. Noli me tangere, tnquiens :l1ondum enim adparremafcendi meum .. lnhú duobU5l()ci£c� planadú ji 9uid tu mihi afferes fubfidij, at'b opú,ac [II borsntem tuo p'r,úlante ingenio jubleua.bú: twit tau [a, cur hunc lsborem mihifuijJe optendum puteo !2!!.O(/ tJbfecro te quidem vt facitU, re% infjJelta accur aú & diligenterp"rticipem cito me faciM & fe'nfi� &> it!di cij omnú tui. J2.!!jd sliud tibi fcri-bam? qtú�?illudnimi rum, mihi ejJe mole.ftiflimum,quo v [t¡� eo tarde co'me ent inter nos literlt,qúippe CftflZ recentes hit tue qua tuormenfes ipfos in via morae ftlli:quodfi idem eue turum eii inmess, qUit ¡pes eH,1'los peffo hac iucund�r- Jima, & mihi mulue» exoptet« confim:tdine fcril'F dí inter nos,curas� c7fmunic�ndi) perfilJÍ? fiJ!_are ji Lu gdunü fcripjerú ad tuosvt ftudeAnt eJfe diligctitior.;:s> & iflos credo espergefecer», & mihi fec�rfs gratifii mum. VAlc1Carpento Idibm Nou_e11llio MoD,XXXIUo H-,z lAC. , ' . 116 I A C. S A'D O L. EP I ST. r- lAC. SADOLETVS EPfSC,' CAR .. pent. Federico Fregofio Archiepif- , copo Salemi. S. P. D. A Ccepi literaHtlM,qut!51}achij puer ad me atuli: • .a quo cum percunitatuJ ejJem de te ea qtu. volebti, atq!le ls mibi omnia [etta reJPond�ffet : slsuriore ani .. mo conuer[U5 film ad ledtonem litersrum :in quibz.u recognoui antm(-lm wu prtHinum �rga me,& ptenam beneuolenti£,atfJ-¡ bumsnit-a« volunt atem�qua 11¡hit mibt scadere [alet optatiU5.Hortenfiummeum valde· tibi placuj.ffe fane gaudeo.cum enim tudicium tuumftt cum tanti,quaft certefacio, tum vera homint amiáfli mo, omnium{hgrauiflimo,probari labores meos maxi mum eme mihi fi'uaum voluptati« & letiti« affert. Siquidem ea .qu£ agimus, ab optimo quoque maxime prob.1ri eupimus. -Et(an�in bocgenere literarum nú' ftudiojius verfor :phi/ofophú� maguin/JI!reo quam - sntee.Recordorenimpmdentuiimum c�filium tuum, quod quibufdam ad P «ulum liten« mih: d.1J.; Videndié nobú ej[e,qui fa¿rM [iterM traétamm,quem sdmodum eM in publicum ptofcramm : quod tensum fit bonúnü faftidium in hoc tempore, vt difficiUime reperiatar l' , placerepofiit� IUarum,. vero tmdstio etji non hoc con jilio a me e:rat fofcepta,hominib. vtpldc�re�fed quod dam míhi offi.ciüm ¡uRi ac debitum fufiipi v¡de�atur: vt quonum "j,idebar mi,hfnunullM Pauli flnt���M,pltt. nitM & diligefltimdeclaraj[e,indu[lri£. et v.tglLiarum mearumftuc1u", comuni ca rem eumalijs. Tam� cum vil/ellm r,em .(eC1M eflen!re,quam putllremU5:ne'Jt, r�li ... . gtO� LIB E R I J J. 111 gionú, & pietatis ftudium, quod ego ,!zaxime fPe[f;a,'_ ram, fed lues, & difs'idia potua Jeri:abftmendum hoc' quidem tempore opinor ab hac ratione fcribendi,& ad philofophiam omnem operam corferendum. Q.!!od fo. ne ego facio:iamlJg babeo mih) duo argumimta propo jita,ad qUtt,£ftM CU defiuxerit, magno animpfum ag- grejfurus. In quihus etum r�ligionu femina & inuittt menta quedam. itaaJPerg sm, vt appareat nos Chriflitt,. nos ejJe� c£terisé¡g confultum in optima rl1ttoneaged£ vit£ cUfer.e. E�ugjemus enimboc 1íiÓd?�{:a.lt1ftiM ob- . tredsntium, quorum argumenta atfh firtptafrver am piewc?1Z redolerent, animosq, homtnum ad smorem Dei accenderet: aut fldenifjg ípJil1!et�a,qu£ tanto fire petu JPiritu(h prouoluunt, mente atc}¡ inulligentia ita conctperent, vt [arent pldone quid loquerentur : eJfent eorum reprehenfiones & montt« cum fummo honore ·)t nobis accipieñda;Sed quo animó ip.(l contendsntno uu Deus:c¡uam vera [áenter ag.1nt,ac perite nos quo que poffumusaliquaex parte judicare. Vertu� �ú 0- , miflu,de HorteJio ttbireIPondeo,nu!l¡lm l1jhi e]{e.C<dU- , [am eduumi: !effinand£:útm & múl(imml/é,t'ten,tias ex Italia expeilem, i?¡¡primu4rB�mbt >,joil!\&' ipfe ttiafn accuratitM úbtum (un retrd,éltft'tt't'H¡.J'f1:r:!�na,e:" nim rem,vt iUa eH:�mai.ore forttille a:t[í1!l'o't£ ���i! [ufce ptam,quam conjilto, volumu; ett.annttfh eusm confi der are. Q!!, o d qudnaoÍa{turi-fimtU, n onduÍn 'habCi1JUs t�ploratum: & tsmen c�mnobu coniluutum id fue nt, certorem faciemus. De concilio vero [aibitur ad me iX vtbe, rem decretam ejJe:ad annum� nos Man- , H 3' tuam 11' 1 .A. C. s A DOL. :£ P I ST. -tuamconuenturos:quo venum equidem,ne'b pro �eJl parte buic officio deero: etfi tlMx_imo meo cum mcom modo IJÍnc fitmme commotutus, V eruf1tam�n impim, atfh ingratu5 erga ommpotentem D_cumejJem,cui in\ corde meo pure [enúre cupio,nifi mt;a5 e;1I.5 officif par tes fofciperem. V tina modo agatur aliquid JPíriru fan lto dignum : hos quidem oper am pro-rJOftr a exiguit ate esm pr£flabimU5,quam nobú prttftripferit,.&' infPi.;. rauerit Deus. �od ve.ro ibidem te vifurum me confi do, magnum eru id folatium meorum incomodorum� ltaqg um nunc tecum ago. 'Vttu,quipropitu abes ab il lis locisJuturm� es ad omni« expeditior,Ji ribi 'Vide", tur, des opera, quo vicinitate coninnéti e./fo poflimtu: inaxime� vt liberorum ad rem pertinentium copia ha , beamu5:quo communi ambfJ& fludio, & voluntae, quantum in nobü erzt,confolamtu chriflian4 reip.Ac de bis quofhfatis.,pptulm 'te& veneratur& obferuat, id� optima iure fa cit . Is mihi,adiutor in hac rege'nda. úclefia & fucceJfor dattts eil a clemente VII.Pont. Max.eitts� rei diploma habemtM Maflili£ confdium, nobis� perliberaliter, & fine pretio vllo trad�tum,t te [cire volui.,Auere emm videbarein tuis literú id co" gno [cere. Vale. V I. Csiend. Iunif, M. D .XXXV I. FEDERICVS FREGOSIVS AR .. [chiepifc.Salerni,Iacobo Sadoleto E- . pifc. Carpenter. S. P. D. A Var1 veU¡�utua tibi smicu¿ noflr� offic�� ex I �meú ftudtjs pr£jlare pojJe : & te qua fimtUtm� munere remuntrari.� cd quado pareitibi referre gfd. tt," LIB E R I 11. 119 tus . mitzimc pojJitmm, eo maores habehimm. ' fJ.!:!,a propter hunc adte exnoflr� contttbernalibus rlUntiu peflinaui, vt ejJet cui tuto,ac fine vtriuftJ:¡ noHrum [O ... licuudine liber tum commuteretur, & ad nos qua ce lmime perferretur. Mira enim auiditate teneor tuo rum [criptorü, dum ea non lego,& dum lego volupta- r te.Grstii tam en mthi admodum fecijfes,fi fuperiorib", tui¡ literu libri argumhum figniftcaJfes. Sed hoc te pu to fscere v(Jlu�lJe, vt vntt tantum,[ed ea maiore ltftiti� perlundere1J1ur. Tute sutem prudentie erit fie librum inuoluere, & operimentu munire, Vt te pluuiarum in- ' iuria Integer atqJ incolumú nobis redd» poflit. Eum cit petlegero, [ellte;,:,tt.a de eo mea, at'b iudiciü diligiter perftrWá:vt ex me cognofcere pof5u,quam in tu« fcri pt a att}¡in te ipfilm iniqutM jis iude«. Nemo enim en (mihi erede) te quo ea probari mdle debea q�ltm It te ipfo:ne_c grauius iudiúu¡n¡J,d ea examina£la afferri po test, qua quo in [cribendo -fuermt medaas.s crip {er'ti ego quor¡, hu dieb.meditationes quaflla in duos P [al mos quam breuiflimos, in CXXX. et ex LV. feruen.ti I. (ane animi affe{tu,fedji-igidoatt¡g inertiJlJlo: meo fci 'licet:quM ad te olim li1iJijJem, rtiji & eadem librario / , rum penuriaac tu,híclaboraremus. Et (vt verumfa- . tear )acrimoniam mgeniJ; stque tudicii tui fubueritus e./fem;, ne tu ab alijs extgeres, quod pr £stare folus po-� tes.ILLud4r veníebatinmetem, huic quid mihi cú tam feuero iudsce, qui cum fua [cripta ceteris pr()bentur omnibus IfC permagni £flimantur, fllus ip fo non pro i�t a. reiicit. S cd ji Itc¡uiorem fore te in me iudicem, ( # 4 i�m 12' iA C. S A 11 O L. E P I ST. qtÚlm in te ipfum jis,pollicitm fueris,fortajJe mutsm, & sliqu« ratone e.u deftribendM cursbo-e« etum Cq duione addita, vt nulli't}1mzino eM legend,15 concedas, nifi plane ímimt-tS amicus tUtu fit, ae prope dome.fticzts: ne sntequsm adhortitio1tiblU tuis de stterendi« Tullia 11i5 codictbus obtempersre cepem, inertie ae tardita� tis infamiam fobe�ún. Miji eatumen Ludouico Baiu cenfi: epiflopo, cuiu, imlicÚ:nn. non adeo ,reformido.rn q¡"i&us cum' vtinstn '�fJcc1tlm deprtthendere poJfes, quo fcripttt fuerunt: mtnesemm effinrinepttt:attamen a liqu.tntulam in faC'rq literi; e�ercitatibnem agn'o fles. S ed de his nimis multa. Profeüíonem m'ea11t íñ i taliam ex primo vere in vlumsm ttflatem réteci. !J.!!jd etum tunc faétuYtM jim, mthi nondui1ipla1Íetonipe�tU1n eft, -, ita omnia mea eOllJiü"a incerta"atq; i¡nphcata reddide re ee calami-tates, qu.f, ex ltaha htitiintilr. Q!.!)cquid aut em ftatuero,qtúmz p.fÍnúi vt fcus cúr abo .illo enim fuaui smuorum noiirorum coñuzltu átq;co'nfuetudi- ' ne ex qua fummam voluptatem percipere fo ie b'á) vix tam diu careo, vitam1J mesm eo nomine acerbi{5imam puto.Hic vero nouos parare, qui loco illorum fubfli� tui pofiint, qU,O$ vel mores erzpuit, vel fortuna dijittn .. xu, mtb) fane eft impoflibile_, his pr&�fertim temporib. hú regionibus, hu monbu«. Fac vt valcM:& smicui Am noilrsm, vt literü mandas) 'itt;t etum memoria con. ;. [erues, Psulo vera noilro mulum [dutem. Diutone, pridie Non. Februarij. lAC. SADOLETVS EPISC. CARP. Ioan.Matrhreo Giberto.Epifc.Verone . S. P. D�· lam LIB E R I I I. al I Am diu efl,ctlm ego ad te nihi( luemrum dedi, quod sccidit non obliuione tui mea,né'h pigriáa,íftftnegli . genti« nosir a:fed quod ip fe meis dccupationttüs impe': ditús)dubitans de tuis, veruus fom nntttafe4ulitM for jitan tibi moleii« eJfet,ji te agfduioribtt5'& fitnét�ol'i btu cur» inentnm ledione literaru1nraurJca!fot. Etji inanes nunquam epislole eiJe folent,qtli£ w'aliud nihil . afferant, teiies tam en font am orü,& conferuat£ opté me voiunt atis. Vertlmhoctejlimolúuffl.l1efJ.¡ (vt ego erlntror} tu it me dejiderM:ncfb ego abs téf·l!lfuiro . .fo tú entm noiir« vetus cort[f¡ms�j amitifi4t,teftimonij 17 triCJJ noiirum prlibet, effi nos inter 110S"qtfalts ef!e de .. bemus: amictji1no animo videueet, & t?nWantiflim� volunuue coiuntto». Ego ijs p1'oximis menftb�aúditti) imprejJos oiJe tu« impenfa,et opera,!(fptitJiOúlutow Grecos : quorum in facris lueti« i'máprcfandú �'{re: gia doiirin« eil & «utoritss, quo nuntto vatd$ fone {ti. tatus [um,animumfiJ tuum- priffillú reciJgnoui propm film ad bene merédum de artibus eptimis .\�ttrum tti tem princeps iHa eli, qae ad Deü, et dd reP-a feliáta tern eft dirUia',H_oc Ji itaJit, � egiro1ifi¥01'ejJe.�1fctm tuaanimi pr£s7atia et ltbetalitttte,:tJeto ::Hetvtme cer tiorem faáM:vt�fiue_fit ferfiétu7J1' neguúnm, ipfis 'Po luminiiu« & libi», jiué iwed vt plrficiatur,fPe pro pinqui cortz11iudi ob[eftare poflim. Nos'lJic ¡(}1t1'l1Jqtttl .rios in EpiHclaln ad R'Omanos Ji;"ribiil1uS:oftu% atffi lile & drduu tt» traétamus, vt in eo fiicipúe ral:or: n�m,quo extare pofiit tibi; quoq ia11rfridrmfuriitts pol lwti:obfcuras ¡l1!cipites� fintttfaúlda ep�lfofJ5p'er- H s muL.- l. � n . " tU I A e s A DOL. E P I ST. multss noRra cura & diltgentia dilúcidiore.rfore. M4 gno in earn rem animo incumbtmue: maiore etiemls bore. S ed neque animus noiier, nefh laMr,jine Dei 0- pe qwcquam poteii. Ad esm igitur ;onfugiendum eft, omnis� verjoris fcienJi£ iUuminatio a-b eo vno po fien da,ac ftagitanda. De c£tero,fat rem nos vslemus, ta� metji ingrauefcente ittm ·�tate appropinquantis [ene ftutis incommod« .incipimus prttlentifcere.s ed iUa fe .. remi« forti animo. Tuamzbicur£ eft valetudo,qu�m cupio proJperam atque bon{lm tibi perpetuo ejfe. Et quanqua dixi paulo ante it neutro nollmm debere deft terart mutuum'-flmoris & beneuolenti« teffimoniü.,. quod�iUud vtnque noffrum de altero explorstum eH: tamenji quandoque aame fcrip[erú,de� tu« erga me voJuntate certiorem me fecerü, nUl1qua non �,;tximti capiam ex tuú lueri: voluptatem.H oc ji tibi era dif- . jicile ipji, poteri« idem per tuos, Omnú entm de te ji gnijicatio,& de fta.tu tun 1tque incolumitate,de� re- . cordatione noiir £ neceflitudtnü, [emper mihi gra,tifli m«, aque optatiflima futura eH. Vale,& nos dilige. / Carp en toraéti; VI. Calend. Nouembr. M.D.XXXI. lAC. SADOLETVS EPIS'C; .\ Carp.Ioan.Mathao Giberto.Epiíc, - <, Veronee S. P. D. LIbros tuos sccep) vna cum literü:quorum vtrü fUt rit mihi gratius,conHituere fatü non pojJum.Nam & lttere tue beneuolen�iam,quamecompl¡éterü,mi hi declararunt : et libri virtutem sntm» ttú,iU1 ip[am. priflinam,quam ego antea in te cognoui:per quam tu - ad LIB E R I I I. 12J �t1 iUUJlrdl1dM, & in bonerem pr�uehendM_ optimtU arteú femper ftúfli pro_penfus.Ac reliqua quidem dU(J .l101umina bamafceni et EntbJmij mibi grata,iUud 'VI: ro in Pauli Epif/olM chrJ [of/omz peroptatú etia fuit • . f2.!!._id enim mthi acúdere po�uit optatius,& rationi- , bus meis mag.ú 'sccomodstum, quam cú in eadem me exerce'á pa1ttHra, in qua t antus vir tsntopere tnfuda- . uit, habere me eum & monitore,&mag)flrum,ctúU$ dollrintt & autortteti« nemine poflit p«nitere? ,� , cum in omnibm operib.fuú, qU¡£ multa font, velpene 4icá innuwtJrifvi.!ia, & fif,teí1! [emper fit,& dulcú,& fine labórc cultmfJine deliciarü fuJPiúonenitidus:tum ,-vero in hoc opere ltd ea ornament» or¿ú'onú, qUtt di ... xi, neftiu-quidpr·';grauit¡itÚ¡ addidiJfeiníhi viftJ{eH. Cui ego palmti in intelligenui;s,ac enucleandú fcriptu rú fanétu,finc 1,llt;t d.ubitati one tribuo .Proximtu buic mea [ententt« Ailguftinuó: non tue quidem ingenio mi 'nor,nec ad fcrutandum atf;h ad exponendú minus dili:' gens.sed Gr�c£ lingult ign'oratio,qufl imperfella Au ... guHinus vteltátur, vim in eo maximi ingen#�t;¡quarl. virgultú & vepribus impeditam aliquotiei detinuit. Rabeo igitur tibi, atfJg ago,pro i,Hó tuo munere,& ani mo erga me,maximMgratiM.ln quo entm me l?ortarú . 11t br/rttcprttclara fludia incumbam, beneuoientiem tusm milJi.pHendu, in quo ver()",opitulare�etiam libé ralitatem; Ego vera magno animo operám do) vt quod 0fusinch()auera11t�id sdexuum perducatur,SedtotM htc quatuar menfibus valetuiline aduerfa a fcáúúido fu� retardatÚ5,nunc v�letudine recuperata, non'(ó'1f!it - tam i I r. :te m m m tU td J ---- -_ � .. " , ( 124- lAC. SADOL. E,PIST.- , tam vt vUum mih;, tepus vacuum a literú pr£ttreat. !2.!!,od te multa deterreat,quo�mimt5 fu[ceptam ina J túnci¡J1n optimorum autorum in lucem edendorum fu ,flinerepoJfe c(Jnjid� :'egore toramtuO-iul!iúo exami nan4tt,m rélinquo.IUudtameconfirmo_,nihilficripof fe pr£clarim,nc'h'rrionomini honorijicetim.MctU epi , ftolas tibi /emp gratas acci�ere lúor:dabo� oiér a post hac, vt & tid teflpim,.&:liberiore animo ft,iib'á. Vale, et nos 'dilige. CdfP.&tt.i II.N onas Maij. u:» .XXXI I. lAC. SAOOLETVS �'EPt S c. Carpent.Ioan, Matthreo Giberro, .. .' Epiíc. Verene ·S.l�. D� , REginaldm:polus-ea viuute, ri'óbílitate, et do{trina vir qua ttróptime riofli, cum'rCuerteretur in Itali . Am,priflinM (v't e..io [entia ) con{ue.tuilúies doiiorum bominum, & iúum imprimú cojfeélt�'¡1 appetens, ai1.� me dittértit:ojJeditfh mibi ess iuerss, tjtU.5 tu ad tllul1f '. fane qu.iiamice, 'eleganttr{hpr,ipfera-s.ln quibu: erst 'quorh mentis mei & honorífica, & multa. qUit cú i« .. dicium tuum de me, tum multum inltgú ftudium bene uolentiamfh declsrsret, Ego yero,& /} fubito,pene ad uentu iUút5, ac [eiiuutione difcedendi ()(cupa�m,r¡,e.é temporls fatú a'dftribendum;nec animi habere pote "am:tamen putauieJfenefa-s,illum ad tejine'meú lite ris sccedere.Iteq, ha-scontinuo exaiaui:n"ij' tam vtgr& I tus tibiagerem,quOd me t!J1idue in memoria baberes, ( etfi ¡lle quoth ture optimo tibi a me debentur) qua vt il'ldicarem tibi,fummam me ex iaú ipjis lueris tuis ce piffe voluptátem,r;p me abs te inteUigam amari. fJ.!!� .. quam f r \' c. LIB E R I I I. 12f qUd11J hoc quidem minime nouum mihi tttcidii,fjd �iU$ tum [emper iucunda eft commemoraio.In quo"tt arbi tror exiflimare,me non pofleriores �n te amado [erre partes. Verum harum rerum affirmatio iam toties ue . fati internos, minm for.tajJe in hoctemporeneceJfa .. rift eH. Iliud quod te magis suer» [areputo, quib. eg� nunc in ftudijs verfervidelieet, quid11lihi habeampro pofitii, ip[e ReginaldU5 tibi exponere potent, qui exi guum boctempus, quodmecum [uit, totum pofuitin inquirendo, percontando,q;t£ mea ftudendi,aut fcribe di ratio, qui animus, quod confilium ejJet.Cuiego pla-' ne omnium mearum aétionü eogitatiol1um{h ratumem reddidi.S ed quod mihi in eo magn£ voluptati fuit, vi dear co�gnoJJe in illo, dim fommum ingeniü, &' exe�l-' lentem in Grecis Latil1U%flientia: tumvero fumm'J. ,in moribue & -congreffu, el��antiam, atlJJ human ita tern. Q.f!.�m h9c etum nomine pluris f�czo,qaod intel lexi te ab eo incredi'bjliter amar; :vflh eD ilie de te,& de, tu« rebUJ omnibtJ.$ & a1J1anter, ¢' honorijice fem per loquitur. Bumtgitur bqb!bü tu fcilieet, nos� in defiderio manebimU1 & ipfius,6- tui,& aliorum mal torumiquorum familiariw,& 4micitia,mihi et orn" 'l11C11to erat,& [aletio, S.ed hoc feremus, vt poterimus. Iliud tibi df 110�Ú ¡¡(uajitm ejJe voiumi», viuere apud nos perpetuD &.memoriatn, ¢: beneu,olenti'á tui,de� tu« mutua erga 1101 voluntatenobis viciflim explor¡¿t tum ej[e. Tu vtfl!ldia,a vrge�,qultpr£�lqrlt & exi mi.a maximo animo es .aggrej[us, yal�tfI1in.i9sferuitU 'Vttlde u'& hottor, &.¡:ogiJ.l1ibile# quo� mdi"!,q,�, �"om- t. ) 126 , tACo S ADOL. EP I ST. "cconimodat�us ad bestsm vitam facere p0ft ú . Vale. ]ll.NonM Septemb.M.D.XXXlI. IA�. SADOLETVS EPISC. CAR .. I I p�nt. Egidio Cardinali. S. P. D. s I quantum ex tui: lueris accepi voluptatú, tan tum ip fe mei: luer« expnmere polfo conjiderem : nihil ,diud agere ¡rofeéto hoc tépore.qusm tibi miram qua dam ex eis animi mei l.£titiam,iucunditatemqg perfcti berem,per quam inteUig'eres�l�boris tui ftitétum egre gie tibi conftitijfe, cum amiciflimotuo,eidemqJ tibi de dtt��imo, & vtilitatu tan,tum, & deletistioni« sttu lijfes. Sed quonum eo onere me oppreftum iri plane ,vZdeo,jifitftipere niter, quod perferrenon quesm.i- gnofces mihi,fi ne conabor qyidem id aggredi, quod perjicere pfJjfe deJperem. lUud tantum fcito,tuü mihi literis nihil acádere_potyiJJe optatius: nee fllum ex ea 'par!!,(jUá ad ea qu£ qutejiueram & doétíftime jimul, -& humaniftime reJPondes : [edetiam ex eo, quod vi dere videor in iUu omnem exp_reffam imaginem amo "ú erg a me tui: tanta in ¡Uu fuauiw,tantum fttldium . fatúfaciendi mihi :tantm &.verborum, qu£ ad esm 'rem fááant, & optimarum eléétiflimarum� [enten tiarum ineH lepos, Itd;'b inteUigo nunc quidem.aque 'siperior,meii de tua pr£Slanti eximia� virtutf,[api en,tia,bonttate, veriflimü [emper eertiftimumé¡Juijfe -Judiciú.Nec quod snte« vnquam_ dubitarim,fedquia tf�is, res, euentus, qt�otidje id magu coprobat.N am ji ¿J Jllediocri vira.et medioeri di gnitete pritdit{J,h£c ami .. -fiti£--ejJkia- pr £ftar¡tur� laudllndU$ ¡Ue Vtl'J¡ quicun- . J 'lile ,"" \ j , a a p , t I B E R- I I 1. f2 7' 'lilt eJfet., & in paucorum numero rep(jnen�us:retn e nim'vulgo haud ita multü vjitatam in fe ipJo oiiends ret. Ab homine vero ampli§imo, & ommbus ingen#, eloquentte, honorút1 omememis eumuls tiflimo, reti ... neri bee officia fidelú amtciti£,& in abfentem amicü nil beneuolentie humanitatu/¡g praermittí, hoc eft mi Egidi virmsxtme at� ornatiflime, � in te habet laudis admirationem, non cum aliorum laudibu,s com ... parandam. Q.!!:antum enim te ex£quM inferioribus d �úcü manfuetudine, beneuoletiafamiliaritate,tantii altitudinem animilui, yirtutügloria exaggerM.sed hec haBenus,jimt enim maioribus theatrie propojittt. f2!:!_od ad ea atmet, de qui bus te eonjiílueram,[aiú 0- mnino sbs te mihi eft faélum,doleo tamen te tus in e.o genere [cripta defiderare:quorum venuiietetn & ele':" gantiam vel ex hoc eonyeere poJfumu5 cuiufmodi fue fit, quOd iUa barbaru idone« vifa font qu£ difiiceren tur.lUud & optarimfcire,poHquam a.dfcifcunt Moy- ' Jis libros. Maumethaninum & Propbetss fufcipiant, multam� in veten legi afperfam ej{e exifliment fotu- ,farum rerum prt£diéttonem:& an ¡pJi quofJ.¡ Mefliam , aliquem expedmt. N am 'V fum quidem vi�i cur inter , dixerunt, cum tantü vxonbt« compluribus ducendü,_ peUic:i�m� bsbendi«; lihtdini abillis fit tributum? si modo bee vera font, dequíbm cllpio It te fieri certior. Ego,ji mihi optata Deus conceflerit, efficiamprofe-r {to, vt nete paniteat aliquan,tum hoc laboris mea cau facepij[e. Sin aüt( vt bumen« fimt )meafPes mefor teftu.Hratafu(rit,tu temen vinutu tu« el oUit;ij fi:u ... ' , ititl1) J. 12.$ 1 A C� S A DOL. E P I S T. aü tecu auferes. Certe quod in ob feruantia,omni� 4� more,& meritoriüuorú memoria, prllari ame tib;, nomini,laudi,honori� tuo vJPiam poterit,large enim «ero id (( prolixe prt£slabitur. Vale.Carpentoraili. lAC. SADOLETVS EPISC. I Carp. Ioan.Franciíco Pico, Miran- dul�Comiti, S. P. D. I Svmma vol�lp.tat.e afJecerút me liter�tut£,recogno .. ui entm iniUis u�amprifl�1}am vinutem 'cpniunct'4 • fingfllari erg4P1�bej1euf)lentia:quarum alteram [em- , p er. i� te cojutJ .aJfh admiratus fum :al � era cum m e an" te!f/�{I;,t).�t¡,jt, tum 1!cro prt£cipue in hoc tempore de leltEf�q!fflAgo.abfen! l�qúidítt5 pojJum de�niu{cuiufCJJ Jtu4i�.at'h.a11,wer.'ergame,& deamicitit£jide iudica U; .. .Q.a41J:�quq4 in tie egregiam eJfe confPiáo, & cae rar�mfirnikm¡virtu.t�m:tum{h tu is vir Ji.s, vt tuü de . qUP�ó 4,�n�ín.! f¥diciü maximo iUi orna1,1Zel1to fit que d#iglU;mfrit�j# � we�vt ego omnium rerum charifii':' mu� h.ab�aH! bqf. teilimonuon tuff erga me volütatú . . _Q!!fmobremff�tlJ(tterandum eH enim )nihil mihi po fuijfe scadere lueru tuú optatius. f2.!!_od autem fcribis perhumane atf;hamanter,ten�n parum mea tuimeme ria It£tflri:eosfh reprehendis,qui tanqus: e�pertes om" �ü humalli fenfil£,hú amuorum beneuolentuu .fignis at'Jg iudicijsno moueapturfacú tureru quidem. �id emm mag!s di homit!is, qt{á amare velkatfh amar;? 4�t qui ommno ji:uéi� ��mmunú l!#t£. eft duicjor, i. 6.0mútius & confuetu,do cIi prt£fentibus a,,!icu, mter ahfentCs mutua r8ford4tio? Sed euomemori¡{1lJtu.,nt , • • ,C).., ji / e� Ue ue LIB E R I I I. 129 Jt velim quidem,dimittere vllo modo po./fum.No enim leuiterfuit tmprejJa : nectu ls es,in quo quid non il1ji gnefit sdrecordendum , Sed cum & veUe(}bliuifci a miáfitnefM:& tu inaudito quodam,& fingularige nere virtutis commanem laudem&vjit aram multúm antecejJeris: non in memoria folum noftra J fed in ore & ocuiis , & in intimú fenjibu5 afliduus heres . Cupe rem nunc hiccomemorare, ,qUit res meimpulerunt in admir suonem tui, & quam gr auibus de caujis fim iibi deditus . S ed quoniem tu homo fanc1us & [euen« hite ipfa conténis ,moderaboripfe mihi, nee tibioncri ero.) . Tantum dtcam,hacnoftra et ate , hishomtnum morib. adhucnufquam vidiJJe me in eijs qni populú&cretib. � bomtnum cum imperio pr£jimt, vim cum iure�plte.fta. tem cum modeftia,religionem cum armis,fummam re rum at'h artium optimarum fcientiam cum gubeme» di Lsbore attjg cura,nifi in te vno eJ{e conju.nc1á: vt qui te [emeinoueru, ide fi fiat p ofiea tuiipfnemor, facile etum probare poflit,effi fe oblitum1.iH·� Verum pauctl bee haitentts,qu£ tsmen vet�or;ne tibi nimium,multa ,jfe videsmu«. De comentario meo' incredibiliter gall deo, & operam & ftudiü mea tibi probalti, ,Q!!¡tpro- pter ego, etfi ¡ponte mea {atú in id ftudium antmstus, tu« tsmén cobortetione , & monitu faitus ardentíor. enitar pofthac;vt plura prltftare poflim.ln qua eue.fti gio curam & cogitationem incüberem ,ni haberem in manib. veteres quafllá lU6ubratiúcula-s meM,quM per ficere co ftitui', n,e omni5 anteac11t vit tt lsbor mtérest, Hú �uide abfoluiu, quod breui fore cojidoJQmnú it!ih¡ . I oper4 - / ,� ter , nt �fl \ 'j(J I A C. S Ji DOL. E P I sr. opera in flcru &rebus, & lueris infumetur , DtlJl modo propitit16 jit,conabor efficere aliquid, quod fin� propter doarinam, qu£ in me perexigua eft, neq¡ pro púr vit£ & morum [anélitate, It qua ego longtflime - .@fum:atpropteramorem & fludium Chrifli.an£ re .. ligionü quo ego fum mazore in modum iI'Jceufo§, affer renonnthtllumtnis ad comunem vita & vtilitatu pof fit.s ed bee Deus direxerit , u qui omnia vnss poteH. Ego te mfhi chariflime,ac dócitfiime Pice,.& amo co lo� witufcilicet, quantii cum mea fides, tum tu« ex; mi« virtus pojlul(tt,et me sbs teamsrtveheméter gau deo.Habeo� Gregorio LiYo noilro gratia, qui occafio ne hac p'r.ebuerit,& tipi vtfcriberes ad me,et mihi ti bi reflribendi. f2!!e quod foues,&, fuft en tM in cius af lUau rebus,já'fu quidem quod te decetmeq, ego b�beo exempl«,tdiud qutd decest, qua te ipfum pr£ftantim. Sed et mihi facis gr atiflimu, qui dlam np mediocruer diligo .: Erit igit'Ur hoc quolJ:¡ in numero ttl0rü oprime fallaifl¡meihfaaorum.p aulus meus, & idem tum (te enim femper fere habet in ore) mirijiú [¿terú bonis de ditus Cft:quM eti'á jequuntur motes bani. Itafh tantos progreffus [uit,»: 11¡ihi ipfi magiftrtJ iudtcium eius in . meis firiptu�no modo'exquirendii, verii ettii e�timef ,endihjJe videatur.Eum ego conjido( Detu ita conatll adif!uet)& mc£,& veftrum�qui iUii «maie, expeétll fíani cumulate fatufaéturu eJ!e atqg in cam parte mJ -xime,quii tu.pu» reae probtU.ls tibi rejer: pluriiltam. falutem. Vale, & nos dilige. Ex fuburbana noflro Car pent,oraéli�IX.caleniJ.i1uguft·M.D.XXX. ' ," . ,. . lAC, LIB E R II I II. 1.11 JAC· SADOLETI EPISC. CARPENTORACTI EPISTO .. LARV M LIBER 1111., lAC. SADOLETVS EPISC. CAR; pent. D. Era[m<? Roterot. S. P. D. �- �I" • >\- Id" r� . .� NnweH aut eoptus cum bintU � "'" I:. .-' .' ../ e 7/h... ,. '} _ abs te'lztera:_ accept eod�m e�- I :.l8. ., emplo :quaru qu« poftertm [crt- !&.. . .. pt£ erou, cum pnores mihi red !fj� diu, fuijJellt , efiet auum in iUÍ$ __ ._._. _. tua de mea incoluinitate,&op'" 'pgrtuno ad mesm ecclejism receftu ,gr-atulatio pleM amiciftim£ volunta�ú: recordormetum, vt noiier a- mor ferebat , diligenter tibi refiripjiJ!e;- Poflmihi al lst« full, alter £ vna cum ifalmo L X X X V . & tu" tim ínterpretatione : CUiU5 eg_o leilione fui mirifice de- . leiisu«, taam{h.iUarn admirabilem ingenij vim .et co piam, in eo etum recognoui. Sed quo mimts.tibi de eo tU11! aliquid fciberem,fecit occupatio ,_& par quidem , meuslabor:quem ego in interpretandoPfalmo. xcut paulo ante fu fceper sm.s ed neutiqusm par tu£jacul tMne'h£qua íngenij ae doétrin£ vu, per quam u/e titer Op�6 a me inflitutum abfoluere.sum entm in hüc -vfq.j diem, vt vides,retardatus.-Scdpoflquam tandem confeciJfem, nihil habuiantiquius quam hoc quicquid e./Jet quodelucubrauera, continuo sdtemutere :·Xá�. K�oP�vTiX�vcrií� videlicet. Sedtamenfiuetibi id j>rpb�.r.etur� vt fillgularlm anim'i voluptatem ex hom; . I z nil 132 lAC S ADOL. EPIST. nú omnium doc1iflimi ac mihi beneuotentis iudici» (4 perem,jiue non provarettlr, pr ecept« tuis at t}g doilr; na in pofterum meliorfterem. f2.!!_orü virum mslim, & vtrum mth: vtilius fit , non queo fa tis consiuuere, .Approbato forJitan iucundior fit, qu£fit ab «mico ji ... deli erudito� profeéta:emendatio certe vtuior. Italk , te vebementer oro,atql rogo, vt ji quid duxeru repre hen den dum, aut quonism erunt oyznor muli a,qu.£ ti bi hommiaeutiftimúJ1inus plaeebunt,ne parcas agere mecú ingenue se libere jidem{hamiciti£, quam per fan {le coli a te n�n dubito,in hac re mihi potifll1iium pr£ .. ftú:hoc/¡gfie ftatua-s,t_;!um mihi iudicium invtramuú partem gratumat'h expec1atum [ore.Ego de tuoPfal mo.ac �e ceteris, quei» hoc genereplura, puclaralf1 edidijli,& quotidie edis, cum ingenium,& copjam,& facilitate tua�n mirari foleo;tttm al1Í1ñi virtut,e, tf:tlJJ conftfZntiam: quod plurimis emul« tue laudi obtrettii tibu$ , ab iniiuut» lsbore mintmi deterreris :ftudesrh quotidíe magis, ,vt bonis1& lueru , & mort bus per te � con folatur im qu» tu« fciefltia et egregia v olunt as mil ximu mihi videtur lsudib, ad celum extollends. Vnü eft quod optsrim, ( q.uid enim me prohibet idem offi- cium amici pr£ftare tibi, quod ego abs te requiro? ) v- � num eft�inqttam,quod veLim,id/¡¡tibi vehementer foil dea, vt It contentionibus omnibus te suoces : & aliquil in ftribendo pr£termittM ,qU¡£ vt non fi1'!t It vera pie- � tate sbhotremt«, contra tnmen inueterataspopuli 0- . piniones,&quorttndam hominü,jiue etiam ordinum Ji fludía tendun.t: quib.fe non opponere mai'Ori; arbitror 1; " � L . fon LIB E R I I I t, IJJ fore grauitatis . .Q!!jd entm te cogzt hominem in omni doilrin« fommü, cum Longe imparibus quafi altercan do,& iurgijs concertare? cum pr4ertim facrarii fcri pturarum paratus campus fit) late,in omnem parum patens: V bi te ad tuum arbitrium exercere, & omnes in eo ingenij tui diuitiM explicare poflis : qttM 'adfl1i rentur homines, non de quibus litem tihi intendant. Equidem qai'cquid firibo,fl'ribo animo eptimo atque amiciflimo:& quod msioré in modü cupio , tanta vir tuté.quou« in te eii.eb omni no' dica labe,[edfi4picio ne labis etum ap!td vulgus alienanf�lfe. Verti bee tu melius.NosmiErajmequantu RojJitmus, vterCJ?pro vi riii parteJeYa1ims ope lsbenti fidei ChriHian&,qu£ vt vides ip fe, ll�fol¡¡ vitiorü in hoc tépore.dommstu , & . multitudinefacinorofonti1'l bomtnttm,quib. óJrmia re dund:tnt,fed extemis domefiicisrJ1 hoffibr.ts;omnibus(b & bdlorum & ú1ipietatis mscbin» opjJUgnatur: eSlt;h I ad cadedum procliuú,i1�fi eam,qui VJlUS omni« pote}; fulferit Ó"fuSlinuerit DeUJ.Cut quipem Dee/ac dome no figratiam ecm, quam debemus.conslnmur' rejerre, & bestsm tpfi inueniemus vitam,& ceteris noHér1lo intttilú erit , rJfib infruc1£{f}(í.s lubor, Q!ynquam tu quidem bort aione non indiges. Nos vt forum nolrii ne deferamus) deb emus ma,�u prouulere.Sed de his fa t�. Ttl valebi.s,nosqj diLiges,ttbi(fg perfiütdebis,ejKno bu maxim¿ CUY:.t & qutetem , . él' dignitatem'tuam. Vale ettam stque etiam mi Erafme.' Amerbecbí» no jiro plurirrwn fa lutem, a quo crebriores luen« defide,' rO.Carpe/1torJ,{ti)Pridie IdtU Febru.M..DXXX. ' I 3 1 A C. �- lU- lAC. S ADDL. EPIST. lAC. SADOL. EP"ISC. CARP. J "Erafino Roterodamo S. P. -D.l TVum d� meoPPlmo iu'd�c�um,tanq�am pro(ec1i¡ e ab homtne omnium diJétiflzmo , & viro msxtmo, ti magna quidem animum meum volupt ate affeút.S ed tI cum tui nomini5 atUoritas mi Era[me eiufmodi jit, vr brads túa commendsua pro inJigni laude caerorum omnium vslere debeat,jacile perJPexi, qua plus tu}n laudes dixiHi meas, quam q�od mei ingenij tmuittu fuftinerepofftt:tumidabs teamoriinmttuofuijfeda ) tum,& tue pr£ftanti eximú,% humanitati:inqua tu mihi videris iam veUe,ficut in optimarum artiü trs ltatione & [aenti«, omntb. nobis antecellere. Etenim Ji meusftatergermanus ejfts,quípotuiflimagú, auto fl endere leti tissn (mimi tui, ¡, ex m ei in genioli partu, qualicunque iUoquidem,percepifli:auttuam ergame beneuolentiam declarare :in quo ip fa Y._tz'h apparet & extat qu£dam rara omnibus [eculi« neture tue probz- /' ttU,& jingularú. integritM,nuUo infufcata obtreétan-' di ftudio .. Q:!._pd tsmen eH ver£.lttt� perfe{f£ virtutu 'lo proprium:cuius qui compotes funt, cum ipji fibi confi dant,alienas'etittm folentvtrtutes exofculttri.s ed eg� meindigntt:m tuo ijlo de me tefttmol1io arbitraturm fum,ji tibi cocejJero, vt tu in me amado priores partell fer tU .N on enim aut ita t,!:rdo ingenio fum natus,ut n� cogno [c}, quid r equir ant pr ttflantiflim£ vmut es tue: . autitaingrttto, vt tue optimurga me volúntatinon paremgratiam redda. Sedqu/niam hite faBis melius ne ¡r£flanda¡unt}��Nmverbi5:fedbdaenus de e» dit1ii. qu . -v Pfalmum ? LIB E R I I I I. ns P folmum tuum mihi redditum:ium in pr andio eJfem, & aliquot graues VITt mecÜ vna efJent,auidC perlegi, (urjim videlieet,necpotui iUum retinerequin mibi ex' torqueretur e m�nibm : tanta en amiiorum legend; tu« cupidita-s. Itaque expeBo dum eum de integro le- g am. ,�.antum tsmen ex ¡UD primu aJPcElu.percipere potui, du£ me res in eo eximie deleltatJerunt. V,la, q, vbit¡gfere,& omnibus in loeú,jlimulú quibu[dam pie- t atú :I ae religionú ex verbú tuú animum meum perte fari fentiebam: ita dulcú , & pia,& omneis deimiens fenJÜ5 fluebat oraio. slser«, quOd tu certe in hoc gene re ¡aBm es eflnjlantior aduerfm ineptorúm bommam molefliflt�M s arrulitares non tam refutandlA,quam amtemnends«. Q!!;,od ego teprioiibmliterú cum hot tabar,iecirco mi Erafme Jamba_m;, quOd tue medigni tatú jfudiü & fur a jlimylabat. Q..uanquam enim ()'1 tu fcribú )a_ltim viújs dotmtétes inclamare afPerim a liquando jitneeeJfo:t.unc id ita sgere, v� non'tl fto�a- eh» nefh ab iraeundt,�jlliufmodt reprehenfio profeita'. efe v idea tur,ji cui!]" m, fibi profeEtO conaenu, DijJi- cile omnino est, vel fotjtM inufttatum, non commoueri �um od�ose font qui abj1repant:& quo ipji aliquid fibi - 'nanú g lortole auct{J'ent�r, inutilibm diJPutationibus tanquam gladiatorijs libeUú lace./funt ampliflimos vi / ros.S ed ad tusm caer arum [audum omnium exceUen tiam hsnc quofJ:¡ «ccedere decorü ubi eii, Vt eos vel ne glig�, vclji obiurgañdifunt, paterno quodam admo neM affeélu, quando tU quide'!_l in facrúlite�ü,ad;tnti quum decQrem JPlendorem� reuocandu ,_ (j omnium I 4- noflrum (J I ' 136 lAC. SADOL. EPIST. noftrum,et buius'ficuli es pater.lUud item cenfuerim, cum iam accept a vitlgo quadim fint, qU¡£ fuapte netu ra ü« redolet pietstem, vt foluní in eu , quod nimium . eH,fubaccufare pojJe videaur, (cuiufmodi eft quorun dam fanc10ru11t veneratio ,& p ic'tura rum crebritM) non �Ife popularib.fltidijs obfiftendum . N on quin mul to Jitreétitt5figerefn Chrtjl;o cogitationem [ummsm: fed ne% ifta a fide n�Jl:ra ali,ena font) ¢' non queunt 0- nines ab fu bumior a iUa facile a (ce dere . IT ec ego teme refcribo fortaffi,& pari/m conJidera1zs quú ad quem. Sedignofce,miErafrne,audaci& mee . sumnu« quidti & incredibilú meus in te amor �e cogit vti libertst« - in smiciu« propi: ad temeritstem: qtumquam tu qui dem pro tu« [umm« belúgnit,;�te in bansm parte acá pis.Sed egone Jill1 fllup.s ,ji quicquam aliud fPdfo,nifi quietem,& digllitatem,,& aml'1itudiuem tuam:quti Temper tl!t�tus fum & quantum in mefuit etiam affe {tampr£mqs,¡ttr:!J ornetam ejfe volui. ItatJ:¡ recordar, me quondam pontifici Maximo, ei qui nunc eH flutfo rem fuiffe, vt iibi infigne [acerdotium. quoddam inGer mania tr aderet: J2!yd iUe , qua bonitate eft & fludio , erg a homines doiios , erat f.t au rus , túji certi emirs dixiJJent:bac(h aduerfus te nixi' cauonni«, bonum ani� mum PontificÍ5 in alum vertiffint partem. Stu�icam alit hominem doiium meditentem aduer[us te &vTI CP�VHP.c(TiC qu ada sutorttate et pr If(:ibus ab ea volu» tate fentetia� deduxi-nec quoad ego mtifi ROn1.e,quic quam iile in te fl,.ibere eft aufUJ . Q!!jd ergo eJl? ego)f n hoe recente pjálino duarumiWzrum rerum, qUMno . . .. � taúi, LIB E R I I I t. 137 taui,altera videopenuus prlttermiffam,alteram leut]' Jimc ta{lti,mirific'e fum tria moderstiene sntmt &pru dentia deleftatus.Nam ieter« tun in illo & admtrsn» da,nec nous, oraionis fPlindor,grauitas,copia, rerum_ q�£ traltantur in eo, ventas ac dignitM,&quidetn tr� plh"ata ferie:vt perfPicuunt fit, orattonu thefauros no exlJtturiri apud te,tanqua colleiios , fed [emper [este re. AtCf¡ ego cum meum dicendigen}ts competo cum, tuo,afPicio plane me ferpm bumi , & nimufdmiliari ter tll« dium« tradere, qUit tu !J.v5/K�n�oc el·e f-acÍ5.> & ea in JUa venerationegrattit,'lte{h conferutt.5. Et ta men quicquid jimms ego & ttl) Deo ambo tatum ob tinemtu.in q'uemgrati ejJe,eiuJÍJJ bonori & gloJia per ¡etua inferuire debemus ." De JI efychio quod quér», . hsbuersm Pfalm-orum Grecum librum, ,vetttflrtte in figne¡12 : in eoprOfEmiUJ1l H eJjchfi luculente feript-unJ in esm fen ten tiam, vr probare conaretur omnes Pfal-. mas Daui;lu ejJe. Is liber mibi cum ceteru' omnibtu perijt.Reliqua font spud me Greca cotledene« in pfal mos incerto .uaore : fCripttt nan tarn (opios�;qtiam e- ' leganter : quibus prltciptú Vtor . In &'s mterdum cita- - tur HeJjchtus � Sed ego cum iil.t legi, & Latinontm ali quos de eorum numero quos prc¿dictZs:non tent illo rum explanattonem valde [eqttens) q(tfzm fPirttui Ian lto permuten¡ me to tum , (erar qgacunq", me í!le 170- ' '. J � cat: cune vtmsm vt_fPi!ittüdi5 i711?1e homo Jit eti .. tm corp�rtdú �emplun!}donett111 effipoJfet. S eh credc mi hz m,t Ei'aJmej no/ha nobú non parum adhuc obeii in- fi rmu,e. Deus «utcn: omnium potens.qui ubi labores, , � , I j' & 138 lAC. $.4DOL. EPIST. & folicitudines , & affeétam v aletudinem dar: quú fcit,an maiore tuo bono id faciat, quam ji qutetem tibi & molle ottum pflt,beret? equidem t:onftdo it a ejfo, ni .. hillaboriofafolicita� vita, fed qUd! tum Deo pror!m ' coiunétajit, videturreuerajieri pojJefelicius. Germa nic« nationi benefit :amo enimgentem totem, dignifli" mamÍJ¡ erbitror , qu£ in vera tuend« ac propugnanda ,.eligione [uorum msiorum gloriam canfoquatur : eui qui obfunt, & contaminant patTi£ foil, decus ad bon'J tos mentem conuertat Deus. Tuetn P falmum meum annot ationes mihi gr attflim£:itafJJ coguo magna par , tem illorum médorum toúeremem altqu« funt,qu£ au I toribm optimú nitütur.De me mi Erafine ,fie ttbi p,er ' fuadea-s volo:quan�uam ego tenuis fum, & magnú II fortuna detrimem» multatus:nibil, me tam en habere, quod nontuum £que velim ejJe ac meum. N elJ.¡ in hoc foNtm,fed in omni tu« dijnitate atquefama conferu'á da hoeffim animo, vt JPontepcr me ip[e,& abs te mo tiitus ,[ummam tibi fidem in amicitia:te beneuolemia . femperfimpr41aturus.Vale. XÜÚCalend.Oétobrú, - M. D. X X X.Carpentoraai. lAC. SADOLETVS EPISC. Carp snt.DvErafino Rotero, damo.S, P. D. 1 Qv �d liter� mee �� te tardiflime pe�fe�atur, pla ne moleftummtht efl.C_uperem entm tUM nutu t'e reddi:nec tam, vt te deleEtarent, quod tu hllmariifli ' me at'hamiciflimefteri (cribis,qfJamvt meum ttbi offi cium céletttet e./Jet cognitrlm. TU1J quidem tertio Ca lend. Mitrtij daúu�inet7te MaioAc:c;'l. In quibu: quod . . '" .. _. ) ", mlb. j , I '11 ) . l /' LIB E R II II. 'IJ9 mfhi'áe valetudineprofPerttgratularu,equidem liben \ , ter accipio hac gra�ulationem tuam,tui a,mo!u exim� , erga me teftem. V eruntsmen feito.a medio Nouembrl "Pf'h �b Aprilem extremü minus me �om1itode valuiJ!e. úatjg toto hoc tempore & intermijfa noftra fludttt co _' ticuerunt,& ego nihil dignum viro'potui exequi, Ad mesm nüc' tsm en priftinam prouinciam fom reuer[us:J de qua ante ad te {cripferam, vt comm:etarios inP auli epiflo[am ad Ronianos con{cribam. �o,d opus eift dif jiciUimum omniü eJl,fieuti & tu [ent«, &'ego re ipfa experior:tamen animo non deficio. V tina fie euentum meetum confiliorum [ortunet Dem,quemadmodum a meapartenihil nefJJ laboru "deeru, nee ftudij. Aecidit eutem mihi peropportune, vtnancifierer diui ehry'" flftomi' commentaries in omnes Pauli epiftola-s Gr.r,ea ,�ingua impreifos,: q#imihi domo ab Epift0plJ Veron£ "''!lifti [unt:quoruln ,go famam, vel volum? eti.i ipfum . adte puto perueniJfe. Cupio qu ídem cene, vt quod tunc ribi 'defutj{e fcribu, cumyhoe idem opus ejes ag- . , g�eflus, id nunc fuppetat,fi forte fibi libeat qU¡£ iadzu -, exorfjM fuers», ea nunc pertexer Cr. Frobenianam ope ... ( ram non repudiabimus,cum tempus erit excudedi:prtt fertim te tsnto sutore, vt\resrdtegeratur,CUrltmad hibente.Sedmihimagu,mi Erafine, tuo iudiao erit o pus, quod ego fempermaxtmi feci, & faaurus fum. . . Res ardua eil, ego difficiliter & tarde {cribo. Nouos etiam,neque eos paucos,inuenio fenfus: qui boni fint, , an fe�us), (ego'enim milJtipfi nonfatu ftdo )talium vi.J 10rum�1zealts gS tu� (ji t4menaliqzei tales,iudiciu.m ex . ) 'c q�lren-\ e !- ( --�-- " "", 140 lAC. SADOL. EPIST. quirendummihi eii.Tuum certeimprtmis, qui aa»; nus, aut pr£cipue in hoc genere fcri ben di non doétri .. nsm modo, qu» in te [amm« efl ,fed copism etiain & dignitatem orstioni« adhibuifli.Bajilium Magnu jil4 loquentem linguá exiffe a te, & in manus hominum di j uulgatum ejJe, vehementer gaudeo. Nam qUQd mihi a te jit infcripttu,id maitU eii tui de me iudicij teflimoni um.qusm ego expeéta./Jem': aut quam me dignuni elfo arburer.Sed tus humaniw & beneuoliti« eiuf¡¡�odi, vt non quid me accipere,[ed quid te dare oporteat,po-. tuu expends«. Bqutdem maxtmtU tiki de eo gratia,s hA beo ag0th,etiam relaturtM ji occajio fuerit, Te it a ere bro,& a tam maltu peti,& mirum.(ane mihi,& pcr moleiium eii : nee video qu£ ji! eduja,niji fm� ea j de qua iampridem ttd te fcripfi:exiflimatio tu'a uideluet, qu« in tam alto fitt! eH loco, vt omnibus flatibú" inui- ' tli£propojita eJfe videatur� Nam qui in hanc. theolo- , gi£ pal£flranomen fuum profitentur, quo fibi de prin t� cipio commendstionu aliquidi» vulgus quemnt :110- I men eligul1t darifimum, in quod muehentur : auget' Jeind�rixam ipfa contentio, Sed ego ji ;sto loco ��em, ] vna [emei defenjione, in vniuer fum omnibus reJPondc rem:partim iuuent4aéfa,conjilia� excufans ,.fi quid sa forte �Jfet a me in iUa etete liberiusfc!iptum : partim m etum modeffe(Pr�denterrh retraél'ans, qu£ eiu(;1Z{)di eJfent: vt etiam Ji non vere, at [sltem veruimilue: an [tunaliqu:Jm p�IfeJZt pr.tbere obtrec1átibus:quod(um mas doEtores-f4nc1tflimos homines cernunus feci./fo. Poftremo vero) omnem fo¡¡fom mei 1e fide cathol�cá �, Itt' L I 1J E R I I I t. 141 itA expfmms ;, 'Vt non poftet cuiquan efe dubium quid jentire:hoc opere editoperenne 1!Zibijilentium fufcipe remaduerfo5 msleuolos.quorü infolentiam iniqutl5rh calumnias;, cum res ip fit & 'V erit tU ;, tnm tu« exceUens fama, virtu5� refutaret. Sed ego bee non tam menen di tui caufa loquor, ( nun enim tu eges monitore ) qu'J. teHificAndi fenfu5 & anime mei. Ofcolampádiü extm {iU1n, vtinsm pofem dolere ture.sic enim litere & do arina bomuu« pófiulabant;, niji extitifet ille in ali� ge nereperniciofus.P falmum tuum auide expeélo;,eum{¡$ perlegere cupio, Epiflol4rum tunrum 'Volumen aU,dio exiifie,Lttgduni�haberi:id ego miji qunnihi emerét, Tuinterea,mi Era!me,ji nos diligú,daoperam''Vt va-: lea.et fuflentes etstem iflam tuam ijs,quibm fbles , o ptimarumartium fludiis,& confcientia reitorum con fiJiorum.N os qui te plurimumJamamm,nuUo vnqusm loco deertmus.nec famt,nec laudi,n-ec volanta; etiam tue. Vale. Csrpent, V I I I. I dm MaÍJ� M. D .XXX I I. lAC. SADOLETVS EPISC. CARP. Des.EraGrioRoterodOilDo S. p; D. - , I S qui tibi htf1literM reddidir , mima mihi fane caine . tus eiimcque ego hominü mores, naturam(h p,erJPe xi. Sed cum adijJJ'et ad me, diceretq, fe celehritate fo tIl£,& amere quodsm nominis tui cámotum, 'Velie ad te proficifci, Vt ffib temagiftro lautioribusliterú ope ram daret: no potuino probare hoc euu coniiitutum: . nem & rem pulcherrimam,& dodorem prt£flant�pi-, mumappetere mihi vifos eH. Proinde petenti te me co mendatititU liters», libenter conferuau'¡ confilitudine ./ l �e� ¡ '" �- r. �e �: ' �- �n • �;, [1, Ide id m di n 1m ��. 't� I 4Z I A C. S A DOL. BPI ST. meam:& in his.qu« ad humanit4tem pertinent,f4ci lem cí me prftbui. Commendo tibi cum igitur:fed ita, vt cum ipfe de eo fecer« iudicium,dignum�ftatueril' quem in amicitiam\ tusm rúipitt5:tumeum fie adhibe ·M, & benignit4tetuúomplelt4re, Vt quodfinevUo tUQ incommodo fiat, sliquem ipfe ftultum fui huuu re , .iliflimiftudij confequatur.Ego po�eaquam adtepro �tm? refcrip fer am, biduo iUo aut triduo accepi Mellos tuos.quorum ism bon am perlegi partem: imprimú� fum tuu defenJionibu5 aduer{us iUps obtreltatores tu- osmir abíléter deleiiettu; fummam enim iUft doltri- J n4m,& tllam,qu41n ego maximeprobo, egregieredo lent.animi moderaiumem.De Bafilio uerum 4go tibi etian itt CJJ etism gratitt5:qriod m e ·ad. eorum numerü, quos tuiingenij monumentis iUuftrare voluifti, aggre gare di._�;1atlli es.In qu�fitib(u�n paroperarep�nde" ) tur a me; at mea equ« certe su« ifti pr£f/anti erga me voluntatire�detur Volunttt5.Valemi Erafme, & A,:" me.rbachi.umnpflrum meis verbis faluta.Iterumvale. Carpentoraél.VIl.ldm Iunia-s,M.D:XXxri. lAC. SADOLETVS EPISC. CARP. , Des.Erafino Roterodamo S. p. D. ' I N' oli ,;1,rrzábo putsre.m: Erafme,quiequa mthi tfe, aílt gratim tua er/{ a me beneuolenua.aut tudtcio grftuius.Itafjg ér quicunqg iHine ventunt, tu¡¡� mod, nomen,& nunttum de te aliouem adnos perferunt , Ii ben#pime � me decipiuntur:eo4i etiam magu,ji quod 4ferunt monummtum tui pr£Hantis ingenij, pr£cla" r £� in rem & pietAtem ,Cbriflia,nam �pe� 4, ¡ti volun- wit - I LIB E R I 1 1 1. :141 ttttú,fJualitt fope multa a te proftcifcuntur: ,t tibi mp ¡eHum eJfenon debeat:iflos tenuiamemunufculo affi á,qúi id laború mea caufa fuftepere. Et de tu» ¡ud;"i" ( tta mihi diuos omnei« opto eJfe propitios ) in ea fum [entetia, l't nihil meorum mihi probari poflit, quod ad religionemJlU..idem, & ad liter tU foer M pertineat,ji nQ id snte« tfbi fit probatum. f2.!!fprfJpter cum confee;¡:' [em commentsrios inP auli p'(imam epiHolam ( quo III bore,& qutb. vigilijs, non dico:fati5 enim eogntta tibi eftillius EpiSloltt obfcuritM) ftatuerttm aliquot men- y feú quiefcere, totum� me ab ifla cura & cogitatione - auertere:vt deinde recens, atque nouus ad mesm rectI gnofcendam, & aCfurat-im expendendam lucubrat;" nemaeceder�. f2.!!jtamenmos& mihi confuetuuflll & a virú doBis [olet vfurpteri. Erat� mihi in animo; nemine omntno participem facere,antequam ip fe pY6I baJfem. Sedcogitansca[us humanos,& quantomihi m_rtmi se detriment» eJfe poffer, ji qua aJPerior for·. tuna,qutt in vtrun9J noilrum profeito habet p oteHa .. tem, �omerciumjnternos hoc literatum peremipt: librum e tribus primum, qui eut defcriptus, 4edita o pera ad te miji, in quo maxima quide font & pulcher rimttfidei Chr;fJimyfJeria. Q.!!_e peto ,ttemiErafmt! . & pro irdigniacmutua bmeuolentis noslrarogo, /DJ animo vt legM:vtiita jlatuM,meliU5 m.ihiabstemul-, � to confultum fore,fi reprehenderú in eo, qUit tibi repre bendenda eje vide�ntur, quam ji liludauerú,ji qua e runt laudanda. Au[m equidein fum,id quod videbis i ,fellAh itmere c�terorum,iam diu tiit» at� �fitato, de . . fleél_e- e () e o s 14-+ I AC. S ADOL. EP 1ST. Jle8ere:alial]; quadám ingredi via, quemibi vifo fit ma,gis emergere exflu[tibus qUi£ftionum ,fortiusf¡, & JPlendidius ad veritatetn contendere: Deum%, vt mihi ¿¡defet ,[emper precatus [um.S ed faUt tame pofiumus. , Q!!;_amobre miErafme,omnú in te JlJeS mihi eii.tuum iU,dicium quod tu modeile imminuu , ego aJit plurimi ¡aci o, idq¡ nomn turi«, nun e md» quidem ip fum p erJN , gium & portus eii , &' totua mes lsbor« expoluto . e go� in:te vno, �U0CJ.:¡ in me onore.sc tuafjreétatifiima r vzrtute,& do[tri!Ul aeq�iefco . lUud te n�.l� !gnorare, deejJe non pauca tn hoc libro, qU& tunc adq ciétur, cum opus totú saius ex.-:zmínandumrefumpferimus. Na & mult« ttl eo explicatim diJferenda [unt, quam HUnt; ex pofita jint:& -cqlldta ex far;ris 'liter� teftimonia ali- '\ quot fane oportuna atc}¡ illuftria tÜ.fum9 addituri, cü . de vulg ando oper-e,cogitabimus. NaJ1unc .quidem huic parti,qua ad te miJimu5, ne leRione. quidea4hibui: ve ritus ne corredumilnu ae luuru ante tcpus implicaa quando omni eiufmodi curam( vt di'xi) in aliud tepm reieci. Deimpref�onenihill1iaUem, quamid.quodtu mihi confulu, vt apud frobeniu tranjigeretur res: cer ttt5 enim fu�,nufqua melius : netJ.¡fumptu permoue� rer,[ed pudore quod� afficiorpropter bonitate & mo . ' (IeHia Grypbij,qui mihi totus dedittt5 plane eft. QJ!an qua erit hat; quiile dé �e ¡patium deliberandi. lUud te fumme oratü vola Vt hac parte com_menta1'iorü ita O" flendM cui voles, yt nemini omntno defcribedi copiam 'fociM:res úitm l10ndumplene perfella eH.Ego & fa.. � .:1J1iliari'ter ago tecum :I & me, id tuto ¡aeere-poffi arbi" j _ 4' . r tror: LIB .Ir R II I t. 14$ ,ror:sÑmtt mim mihi eH et de tus humanitate opinio, & de integritate fides .. Q!!fmobre ji quid tibi oneru impono,id ea mete facio � tibi vola eje perfuajiflimu nihil ribi ejJe vicifi im in ommbm rebus 'tUM, & operte mes,et beneuolentis paratius. Declarati ones tUM,etfi magnopere probaui prima tll« ledione, vt ad te fcrip fe ram, tame de integro lega:nec dubito,quin_(tm omnia '/ in illi«, qUit te te comutata jint7 mcliora ex boni« faéltt . reperttmts.Legi comentArium in Symbolum.quo mi rifice deleétattts fum.Os enim profeao obflruc1ü iam eft litigiofis bomimbas, et Jibi iniusTá laude ex obtre llatione alioru querentib.quo) tu« excelles virtus.& autoritM [atuper fe ipfa refel/it. Vale Er(l!me, et no ftrimemor�;¡retine,quinunij tui eJfeúnmemorespof fomtM . .Ad Amerbachiü noftrü do luems, cui lucubra tionem mea vel imprimis oilend: volo. Iterum vale. Carpent.V.ldus Iunq,M. D. XXX I II. lAC. SADOLETVS EPISC. C;¡rp. D. Eraíino Ro!!. S. P. D. DIU eft cum ego nibil de te.ne rumoris quu'lem,accl pi. Q.!!_od ji tu a des in eifllem locÍ5,in quibm [olí" tus es,tibit}¡ commods vsletud» eH,_(tcuti cupio equi .. dem,& jpero,nonnulla de eo me tenet edmirstio.Ho mm« e.nim7fOAUe�U�\\ÍT�,)(9'� 7t"o:\VI'�CXCPOT&TO� 1!0n eH vfitaturn boc.filentium. Sanan()s posl [ibrunt. ,Uum tuü de Concordia ecclefi£ nihil aliudaccepimus quod ab Erafmo [crtptum effit. Itaq? n011.fine aliqut£ . fumus fujpicione, ne aut minus fortajJe valea.s,aut in BelgM tuos profeRus fis: V idebare enun ip literiHuis I ,/ .!'- joftre- pm ,dtll : eeT ue- í \ , / ufl 1 A C. S A DOL. E � I S TO' , posTremo ad me fcriptuJi.g¡.t�ficare,te id cogitafe fl4 cere. f2.!!:pd Ji ita eft, mi Ervtftlle, qu&,{o, vt ceniorem me detuo omni flatu faciM, qui pendeo animi,donec expioratum aliquidde te habuer»: nsmmihi tus falut 6"" tnmquiUitM nur abiliter cordi ell. N on dedit nobi« fortun«, vttn eifdem iocu »iuerennu.quod vtrtque n» ftrum,arbitror,mihi quidem certe fuiJJet optatiJ?imü. Potu��em enin: apcrttuJ tibi,at'Jg illuffrit/'s)onn!e meii fen.fum & snimum dedarare.Sed quonum id pri€te rijt, aaumne agamVJ, vt dicitur.antmos eerie vutus dedit in amore"C{mftntientes:tn qua tu multo pr41an tior.msiores �uú l11(t£rpartes fu�t, te fommü virum c(jlendt,etd�ltgend¡. ranquam tgttur ad hommem om , mum tibi /tmicíflimttm) vt detuis rebus omntlustnter dum/¡;rzb,15, vebementer terogo, M-r:iin P.rulun1 ¡er4 I Jec1i commentarij flmt : it(t.fJg cos prope diem wgito e dere. In ijs plurtmum miht opitulst« fum correiito nes iUa tue, qUM in prtmum librü rtdhibuiHi: VeUem idem in reliquos fecijJes,t;nJximo mibi emolumento elt resfitijJet. Sed '[ortunanobis difiu1Zc_f[endú,multit meÍl & 111dgnis inuidtt iucundiJdtibtu : cui quidem ti nobis mm poteH objifleJ ea enim fumma-s ftangit inftrmdtéJJ opes.nedummeas. Sed quod ád re pertinet.potes per JPiceré mi Erafoze ingenij tardttntem & imbeciUita- tern mei.qui tanqua K(t�I7r·íJ'Hr dtutino curfu cubi tum vix procefli, vt ex bee qudque mnior tibi ti tu« in credibili neuitste & indus/ria voluptapsriemr. vé .. rum bee háélenus. Te mi cha1,�:rgime aU}¡ optime Erar me orAmus� ·W [cmelífmore er¡4 mil abs te fufceptum -, "n" C UJ j./J CQ él be. -a L I 1J E R I I 11. 14,'7 tonffantn & perpetuo tueste. CarptnterAtli, Ca- lend.Nouenib. M.D.XIlIl.· . lAC. SADOLETVS EPISC. CARP.,- Bonifacio Amerbachio Bafilienfi - , S" P. D." N 010 �e vereri, �ni .Amerbachi, ne�u¡f, litertemihi � aut intempeliui« vnqu.am,aut mtnmgrattefint, cum ess ego libentiflime [egam, tuam� in tU� bene co- I gnitam mibi modeiiiam fempermihi mtueri videsr., f2!!ttmobrem nulla te a fcribeYl:do etufmodi fuJPicio re trshat, dum id ubi commodum alioquirt fit:¡emper� ita exiiiimes, temihi quoties [atbi«, toties re grawr¡, [scere. Tuam de crena Domin! fententiá,& cognojfo mihi iucundam [uit, & esndem ego vehementifltmA <; probo,iUud� pretere« adiungo. Tot [eculorum per- , . Jetuam con jimudinem a c'1Jtuni Ecc�eJi,í(. v furpat'J, non fine spprobetione JPirittu flmlli tsntum robori; biltbercpotniJTe:cumpr£jcrtim tot ex ilto numero fan- \ lliflimi viri extuermt, quigratiam foam et amicititi. cum Deo miru rebuS'etmultú ita dcdsrsrint, vrdubi· um de eo eJJe non poffit. R!!:.; certe impij,nefar#é¡gfu iJfont, & ílb Deo penitus alieni, Ji pan em pr.o Chrifli corpore, & rem proph-anam pro remm omnium ejJe- . , Bore fumpjijfent jibiadorandam,atq1 colendam . .QJ!_i. bus ipfe Oecol'ápadius profetl'Q nee ¡;l1féJ.áate,HCc do - arina fuitpar. Atc}¡ U antequa excederet e vita, cum /ludiffit parteú (uM,hoc eH eorum qui impie de facra. mento corpori: chriffi fenúcb'át aduerfo prtfJio affli BM,quod pr £lzum non humana vi, fed numine omni- K z poten I�B· lAC. $.ADOL. EPIST. pfJténtü Dei confeétum efie conftaretifi cOfluer[us e1l �d meliorem mentem, eim doleo motte: doitus enim ["ne'vir,& bonuliteri« apprime erst ornatus elji e go nunquam iiIi magnam eruditionem -in- theologia . tribui.Sinautemaduerfus¡ Deumperftitit contumsx, equidem nunquam cuiufijuam malo letabor: verum non iniquo animfJ feram,fementem tsnte prauitatú t nredio foblatam effi. V tinam ifli ciuitati,& fiuib,tU in ea _omnibus, reitus injideat in fide cabolu« {citJus: quorum ego alteri,propternomen & nolnluutem vr bú,alteru ex pietate chstit« te.jg Chrtftíana valde ami Cf,ujúm. Q!!jji me sudire volent.quod illú tu meis ver . bí;(ji,videbitur,& Ji occafto dabitur )licebit di6M m« iorulli fuorum potu« in tuend« vera rehgione Chrijli lsudem, quam temeré nousntium res bene coflitutM, infaniam pergent imitari. Opera qttttFribis Erafmi l1ald�auide expedo.nec dubito ceterisfutur« dtflimi lia : hoc eit, plena dodrm« & vbertstis. �od mihi Bajilius tantus autor '[uerit infcriptus, hsbeo equidem magnam vobúgratiamfed tamen aluu erat qUttren du.s potior, qui tali munere honeliareturmnm ego in genue loquat, non buius mtbi dignitatis conftiu5 fum. Tame tua� et Era[mi mei beneuolentia aJnofco� ea� grati§ima habeo:quam ego pari compenfo voluntste. Csrpent, VIII.ld�lvfatj,M.D.XXXII. I.A:C. SADOL. EPISC. CARP. Germano Brixio S. P. D. � Svperi;ribus dt�btt5, c�m pe: incenos.tabellatio<li •. 1ertU a te accepijfem:tno qUtblfS nClJiloCltS vnde tUd'. datil, 'I ui III re ta , " LIB E R I I I I . L N, tlttt�,neiJJ dies erst afcripta, etji ex orstioni: tact fil» jfJli% elegantia,tü ettam amoris jignificatione adtter fum me.non mediocre upi voiuptatemstsmen diu [tt fPenfo animo fui, quidnam mihi in tali re faciendum eJfet, cum ad refcribendum quidem officium me im peUéret:quo «utem.sut per quemlitertuad te 'damn. '(JuUum confilium cap ere [at certum pojJem. PoR vér;' diligentius -mecum meditstus, & iUam fsciens conie iluram,tales viros,qualis es tu.Lutette Pharrhifiorü libentu« fopimfh commorari : propterea quod iUa ci uitM ampliflimu eH doétorum bominum domialium, Iuers: eo miJi: vbi ji te il!tt reperiffint,eJfet & officio meo.et animo fatisf4ctii.sin minus ibi te offendijfent, me/¡g in.eo opiniomea & conteiiure ratioftuflrat� e./Jet:per Bud£um tam en ad te, vbicunfh effes,mittere tur.Ca homini doétiflimoatfh optimo,tujimili virtu te & doctrina pr £dttlU, -incognitus certé eJJe 110n po tes. Verun: quOd mihi in luerie tuis gr at-uldr'ú,quOd me.quem diu sntémortuum exiHimajJes,repentenon modo vtuere, verum etta digrút�te att_h hOlJore,auctiZ ejJe audijfes�gratul4-tio tu«, vt qúub optima pr Jjici fiitur animd,[ane mihi probata eii.S ed tuji vn:í iflam ejJe mortem arbitrarú, qua qui nature & mortslita tu conditioni Jatisfacit z plane nondú mortuus jimt,ne que Jupremum fati diem adhuc executus.St vero gra uiorem & vertorem putt1-5 mortem, cum quu coguur elieno vmerearbitrio,nonfuo:[.me &morwusfui,et reuitá pofteaquanún hUllcpoYtum otf;' & tranquilli tatu fum pel'ueétus.S áto enimme his quin� annM,po l( 3 . fte•1- / .\ / ts» , .IAC. SA.DOL. EPIST. flcdquam videlicet Romenis reltftis rebtlJ,in mestn te cleJiafiict1m prouincism 'me contuli,folis guftajJe qui fiNt fruéttts VC'Yte vit&, llihil4t expertum futjJe postea quod .pomitendum mihi ejjet. Q!are tu Ji P.V51XW� gratularismihi, habes l&tandt de amico& gratuladi 'dufam.Sin "utem vU(![¡1ri eonfuetudine verbi locuu« es; en tibi amantiflimttm tui bomtnemnon modo,non mortuum, fed utuétem núe quidem beatim quam an seacui iHa ipfa d��nitaris acceftio, qua te gaudere di bis, vtinsm ill« no magü oneri.qusm honori eflet. Sed temen quoma diutno numine in hoc locop'ofiti,& in hoc honoris gradu [acati [umm:demus operam,quoad poftumm, vt noiir« eidem Deo & opera parata jit,& volunus. De te aute"!' Ip Jo mi Brtxi, quando ex eorú bomtnumnumero es, quos ego colere & copleUi flu dose [oleo, dedifíi% mibi per líter� tu« & dollriil4 et humanueti« fPeámenjic me exiftimareputd,teef . fe'digniftimum, que omnes qui bmw ar�'eis fi:étamur, in oculis aflidtú feramus, nihilq] vicij�im scadere mi· hi pofie ua erga me beneuoientis <�ratitts. �£ quo· niam( vt fcribu )he fuftepta iá diu eff,ex quo me fei· luet prin:zum Rome c,oc.�l1ouiffi : pcio a te maioremin modum, vt & veterem tUam renousre, & ji-efi af4g�n di locttG,etiamaugere& ampl-ijieare cam velis.lnqu� tibi poUieeor, me curaturu1h, vt in nullo smuitie offi· =cto, nee in volt:!ntatuftttdio me vmc«, V dle.Carpen;D uéti,X.Calend.1u1i.i, M.D.XXXII. lAC. SADOLETVS EPISC. CARP, Germano Brixio S. p� D. 11 II ti it 1 g: , bi 4' . QU fe1 tel �t .ag¡ -de 'ltu pr:! pel dii fer Jen 'hm toU foll pi.o. L I 1J E R I! I t. l:r"t N'on ¡iotuit fieri, cOI'l¡modim,nec magis 11t ,tgo vel lem, quam quod meus fiber td» redduus fuit:pri mo� ipfo m pf£lio, vt aunt, cum homine difertiflimo ¿oftiFim0th congrejfus, non dicsm cumlsude, (abhor m enim mea mens ab eo quod infolentius videatur di itum ) fed ce.rú jine i._�nomini.t difcejferit. ,'Q!!_anquam tu quide etiam zUttmlauda-s:in 'quo agnofco vel beneuo lentiamerga me tuam, velcomitstem natur», qua es lmeditus.scd quod epiJl(Jlam mesm dejideMffi,hocfJ:¡ genus o.fficij quo.d infcribendis epiflQlis jiwm esi.im ,rimú inter smuos v[urpari iudicM co:uenire:vere ti bidic�. subitttS.difcejJus Giramandi, qui me ¡eRinare 1Vtflduoegit,tü aú. h£jitatio quedam mea,cú nee qui , bus in locis plane effis,nec quid rerú gereres fatu no f fem:iUudq" etia vaUe verererne tibthomini veheme sertn literis oecupato obijcerem IAbore-: sddusa: me, , vt ftatuerem per nuniios pot ius, quam perliurM tecit .agendum.,ejJe:prlf,{e:rúmcum hontini & smico, et pru Jenti,idnegotij comttterem. Q!!j,qttitm mirificce fun- 'ltus officio jit, tum ex rebtu ipfis, tum autem t!l'O im prúnú iudicioteftimonio(h 'cognotú. lMud vero mihi ;pergratum atieidit,quoa meum wnfilium �fitfc 11 it ten ·di librum & ad tlieoloKor'Mm veslrorum iudicium de ferendi,tibi quoiJJ eJ{emtelligo probstum, f2!:!;od equi :Jem,mi Brixi,ett rationefeá,quÍJd Chr�flianamilLam , bumdumem animi,qttam maximem fcúptú meis ex toUere,et in crelttm [erre, veriflimú �tudibUl [oleo: non �nlm verbi5fe_d ip fa re,qtlan�um a mefte�i potefl.->��tl fio femper mec.ul1l habere comullBam. CUlm Ji vt no- . K. 4- #1£;1'8 RP, ) , 1 J 2 ,I A C. s A DOL. ,E P I S T. men, ita verittU Chriflianú hominib.ín culta & in b» nore ejfet; tot hodiep eSiilentij1i msrum h.trefum erro ribus,6'V hac reL(�z.rmü labe caeremue. sedquodfcri bis te cursturum, vt equu iudiábus,& -a politiorum litera/tim cultu non a bh orrett bus, res permitttttur,htt J beotibimagnagrtÚia: iamé¡g id perfeElumate video. scrip.(it enun ad me ex ill is quida fane qua lsberelster: 'Vt mih) ill mentem veneris [£tari, ejJe apud theologos vesiros Mujis,etiam IOCUl'fl, verum iUufanflioribus:f2 tamen tib) & Budeo nosiro acceptum ferendum eii. Certe id quorE fentis,eH omnino veri.�imü:nec res tam pr£claras barbare atqg abfurde debere tradi, et qu¡£, � me [cripta in Paulii fun1t,.fine Latina & Gr£ca erudi- tume intelli(�i 'vix p�f(e: aut ne vix quidem. E::pertus enim ford ego)qu£,(ifbtilztasrerü,quanttt etcuiufinodi altuudo msximorum in illis myfferiorum infit .. f2.!!f tu quod bréui)& [ubu« ledione tam accurate perpen derú)no rerumÍ:!cilitati)fed tui ingenij magnitudini eSt afcribendum. �o n�fi tu eximio pr£dttus �/Jes ere , de mihi� tmpeduius multo iter ad tll« per-cipienda & inteUigenda offendtfles.D_ies tamen,& mora�& ere hrior leilio, quotidie magu ináicabit, mbi l fieri poffi rebv_.s iUú recondune. Q!!_,od tibi hoc libentua {cribo, quod te quoque video in eodem fia dio currere. Non entm mtb: ignota nefJ.¡ inaudita ftudia funtttta:[edet ex p lurtb, cog1l0U i, et legi ip {emet homtlis» iUM C1J1r foftoJú,quas tu e crece [efmonein Lattnum vertuls, "ea(7 ele..� antia verborum,et grauitate:vt non tam o puleílti:fimum tr anJiuliffe autorem,qua imitatu: cJ1e -vide- m h4. L r B 1! R I I I I... 1 J� -videare.Itach expeftabimm aliM :gratüf:h mihi, in ee feceru ji vt confeétttjuerint, mihi ess afferri qua pri mum curauerú:etfi cumad canciones eru ventum.gr« flior tibi labor videtu¡ fore propofitm.N oHi entm prs ¡eEto quam ardenter ille,quam(h incitate folitus fit aft Jitares nonmagu doeere( mtbi quidem vtdetut )qu'á 4ut obiurgare,aut aaedere:etfi 'VtruntJ¡ quidem,id� cum magn,aeura. Verum cum in muitu imerpr,etan dis Pauli locis ab'eim opinione difentiam,iairw tibi -vif� [tan eum minus legifle. Ego vero in ipfo legmdo, ,xprmdendo, interpretando Paulo, cum omnium fere interpretum qui aliquo Humero fimt,fdiiptiJ & com tnentstiomb, vfus [um.tum vero Pauli eiufdem oie et ¿oitrin" flurimttm sdtuttu :qui qutdem [uime: longe sptimus eft mterptes. N ali entm putare,me ad Rrimá illflm,qud! Romanis ií1fcripta eft, epiHolam exppnen dam aecefiiJfe, nifi priusperleétú, diu� volutatu, om tzi% a1limiattetione perfPeélú ceteru eiufdem doii» fU epiflolu. Q!!.,arum afidua & aer; ldÚene in eos di-' utne fapientí£ fames fum induc1us, ex quibus ji mm . /;í1.ujijJe puriorem doétrinam,faltam leuiter ex iUú a jperfus fuife videsr. V num en in quo muor, quod it,a reprebendor a quibufoam,quafi defieéterc vel tantu lit ti veteretraslatioe Pauli neplw jit.cuius tu rei.mi Brixi,qui 'Vtran% linguPlm probenoffi,optimuspote ru efe uulex, Mihi enim Ji quicquam tn iUi.s cñmeñ tarijs eii, quod probetur, iUud pr£úpue eff;-quod vifus mihi fum verba e verbi5 exprejJa vere Latina teddere, qU£íZmemmirmn alieni ora plerafl ersnt, vt yu Apo K j ft ali eo. �;; t:� ��¿ I \ I£� ldi ! - rtus fudi OUt �n - f ere i ' la& ere- poffi ribo, Non �det :hrJ' ,tiSli, �amo ru eJ1e -vide' IU. lAC. s AD O L. l!P 1ST. floli fen tentiarb obfcuraretur. Ea ji constus film ii". ftria & pe1J�icua facer,e, quod ordine, & propl'ú� tate Pauli verború accuratiflime feruata fac7:um It me 1ft: quidnam qfU,[O ea in re admijfom ell culptt? cftm pr4erti;n gratias hoc uiameum faaum eJ!edebeat1 qg(Jd Luteranu vr fua 7rCi.�&Jlo�ct [aiiius prohent) if!1peritos{h ¡'1Z fraud8minducant,ad tgn()ratd pleriffh ltnguam flpenumeroconfugientibus,hic vtiq? capu:s ¿oli & fall;t.ciarum tnterdudendus jtút. si tam en eto non fum baUucinatus, quod fieri nimirü potuu, h011l0 enim fum; Alia quidem via éommod;'us ¡Hu centorto ribtu [cripture fan{f£ . occurri)U'{)rumrb pr�JligiíU .tmachinatioesrertal:�ui vixpotuiffeexiHimo. ItaC}¡ & initio mei operis hac potiflim"im de caufa iflam me fumpjijfe enódandam epiS1olan�fom teRatus.Sed b&,c . haélef!us. Venio nunc ad t.f6 e¡_ifiofce tue partes, qtU partim me deleltar_unt mirabiliter, partim pudore eti am affecerunt. Nan} quod melt lucubrattoni tantum laudú impsn», quatum non ta a [ummo iudicio)quj _b amiciflimo animo profeaum inteWgatur : gaudeo equidem me sbs te fic diligi�tua1111b ifl.tm pr£flantem Iltt}¡ egregiam erga me »oluntatem permagni £ffimo. �ed res ipfo plarte vt erubefcam me cogi·t. Etenim quis ' �go fum, quo ingenio, qua dodrtn«, quibm ornametÍJ . prcedi tus, cui ah homine d-oét.iflimo at'Jg optimo tantm8 . 'lclUdú tribuatur? si entm in eo iaudadtt5 [urn, qu od.fim ieditus optimi5artibus & jfudq"s:qutumnulti fimt1J1 fl-ra- bac eute, qui in eadem gencreJiudioYU111 CX( el� tun{!J¡;nne herum talium frcque�tÍtt ltalút, et Gal liJ " J J i tu, eti . LIB E R I I I I. Iff liA,&' ipfa quotJ.¡ Germanianunc rejert« �fl?St ver� l' optimM tueor et foRm eo partes,ab.�nJlq�t(jrumtJ!.. fi'itis att}g decretts tranJimfum vngue 1JQ1J dtfcedo:no tam"Ad Iludí vUi d�nd¡¡ eSi,qUtt111 vitio,fecus Ji jiat,11'f" ximo. N .. «m quod in portum me e� vrbanú lUis fl.uétt- \ b1/J, & ex magna'agitatione tr áquiUam in ftationem recepi �egq font liber am & v oluntariam vitlC ag ende . rationem tJbnoxbs iUú, & alienlCfententit£ addia� fa 1 tionibus, ob eam'primum taufam longe lir£tuli,.q�o vni ism Deo liver{U5 [amuurt, & c7Jmijfi£mihi ab eo ecclejii£ officium prlff/arB pr4i:ns.-poffem. Deinde yt � 11, thz cü Mufis'iam diM optatum habere lueret comer aum. Cuita quide1iJ vit.£ !uar,ú-ttf;s & deleiiaio tanta: lSi, l't non regem ejJ'e, fed regibus 1'!0n egete, vert rega. ' liter vuiere, & ip fa vere beat« vita fit. f2.!!_anqua hoc +rrgumentü nequaqu::t111 in vulgus eden dum eH, ne ad eos quidem, qui aiiqusm J]Je(iem bonotii dottorumtfh ¡r£ fe ferentes,eifllem l1ihilominus,qui,bus vulgtt6, bo ' norum atl1 opum cupidusubu: iac1antur.Sed ego te- . cum tanquá mecum hancrationemliuto.NO enun mi ·hi plus tt_f!umoinhuitu laudeconfil�Au'á tibi ipfi tri ... / .huo:quem & multú antMteftibm, & tuünunc ex [j teris p[;tne inteUigo in eadem mecum e./fe fentetia:nifi quod tu« virtus hoc apparet.i�uftrior, quod ego 1J1ul- - tis diu curú,labtJriblt6, vigil'ijs(b vexatm,qutU ad tflie l1U111 srburium [erebsm & fu fiipiebam,tandem t £dio ji-.dlU5, in q1úetú lomm me contuli. Tu tua jponu,[o luto(k iudicio,jl:udiis ambitiorítÚ mifiil, in eundem por ·tum.e.s pe,ruetfus. De qua pr£c·laraAfúmj tuimodera- time, 1f6 . lAC. SADOt. 1!PIST. tione�reéliflimofh conjilio,& eiufciem mecum !oúetl; te mUllefú,& ttb: gratulf)r�& mthi apprimc .. [[audeo. Nullo enim alio comité ornstior, aút bsnc mire pritU viam,qu£ minimepopulo nota efl_,iam� oft defoetudi -nem dumetls mhorruerst, et ftirpi bia, aut nun�enere tandem poffum.sed de húquoqJjtú.lttlijftatr� me; quod mtbi mentionéfsci«; eode pene amore ttC ji frater ipjius .. ,?ermanus fttiJfes� l'etcrem/¡g tua (ii i(lo familia ru.aem pr£diw:peream mt Bnxi, l1iji eü meum erga . te ftudium 4� fummu creuije mdere,maximus tami há.c de caufa cumulus acceflit:non enim exiflimara no - ftram coniunétio_ne tam inde ab illiustecum fofuetddi . n« aufPicatam fuiJ!e.NelJ¡ vero aut te vrbsnum menú niJfe mihi videbsr, aut poft ifÍ/ Gallia fibi quicqua rei cum ftatrefuijfemeonoueram.Sed omnis tui eggnitio principio mihi in Gallia oblst« eii.pnmum ex lttetu . tuie, qUM i�m longo interusllo aeapi iucund�J�imM. - Detnde exepiflolis & Erdjini ad tc,& ad dlumtu», iflo� imprimis opere mibi fone probato.quod conuer tendo Chryfos1omo lueubrafti.Poffremo vero Lugdu ni,de�d�rfo Maflilitt,c'tmt a1fummo.s p�incipes l.d.uta tum "4cceflif{em,fermones cum plurtbus 'permuito» & dJ habui & aeeepi de te.cion Wit virtu: & dolirina.me- fi �ime(h iffa animi iqf.lita.s�qua tu [ortune & eupidita ti ti tu¡£modum conHituijJes, omnium vn« & conflanti OJ 'focelaudarett(r.rtttt}¡-cltmplurimasiam bsberem tui d magnifaciendi c-au[a-s: cumq:¡ hoc 110u�f?imum j1udi:l, � quod tu in meis cxhibendis foriptü bonori: mei cau[1. m JüfiepiJé.r� ve}¡e�í1ent(fo.tibime obffriugeret:i!l,z tam� fl. mn r��� r ¡udi �ere I . J1m �teT I ria- rg� , im« l r �o fudi �mi �rú �tio 'jeri¡ M. �u, ier- �du 'uta �& nd lita mtt tui fiI1, . up me . � I Jj E .! II 1 1. , J r 111e; fttrú comemoratro tam pie ,tam� ItfltAnter aIM UfAaa., prorfu£ e!fecit, vt te in iUius pene lot» diliga_ . ouam·obrer.ellCfeceris;Jidtbmihi eritgratiJ!tmum� , flit ti ftatuetú;J qUd?;cunq¡ te áiiunétiflinio fr are offici" JPerari;J .. aut expeltari p8Jfunt: ea tibi a me propta effo &parata: vt ji rfus reneritquomemetipfum tibtp" tefscer« penitus poflim,non jis matorem erga te bene .. uolentiam cuiu fqu am neC}¡fidem in smtcui« integriD rem cognituru«. Illud te rogo, vt quid theologi reflré de meis fcriptú fenferint, certiorem'me facitU:cura e tum adnibita, vt litete ad me diligetius perferantur. Nam qUM menfe Aprili dedifli eM mihi [ato extrem« Junio Fti./fo redditM:quibus llt debui,jinemora reJPon di. Tt/ú addubitationibus,qu ad lingu£ Latin£ ratio,.. ne pertinet, altera florfom pageUa conor fatúfacere •. Vale mi dolli'pime Germane,& nos amareper{euera. ' Carpentoraéti, pridie Calen. IuliM,M.D.XXXI III; lA_C. SADOLETVS EPISC., CARP. Germano Blixo. S. P. D. E T litere �U£:1 i�� quod alUs quoCh omqueiiu: fum, . tardifltmeadmeperlatttfuerunt:( dat£ enimpri ... die Idtu F�bruarit1ts;J poH Nonas 4prilir deniquemihi font reddit« ) Et ego quo mimu ad.ctlÁ continuo re'/po dere, Va Ietudm e fuiaduerfa imp c4itlfS. sci to enim me oétauumiammenfempituita V!'JjCb laborare, vt-et o doratum penitus, & vim ettsm gumidi aliqult ex par te amiferim. QEi morbos hy,emú tempore léttor, eol, magú tolerebilis: quod humoribus pigre & fegnite1' fo mouentibus,fenfom in nobi-s mttli ob ttifiorem aliqua to lJS lAC. SADOL. EPl�T. �o [acit, Vere nouo excuatur, & ad noccndum co'rpo .. ri' acZ!itqr. I táqf & febricula aliq140t diebas tentat," fum; &nunc capite frequenter langueo:nontam do lare quidem,quam'grauedine qua dam occupatus,atfb preJfits. sed 11lihi ;nultisadhuc ftuSlra'remedijs adhi ... bit«, recuper.andce veletudinu fPes,fecurzdum Deum, selsqu» efl'inappropinquantis csloris aduentu.�� 1 Ji nosfefelleri t,fe remus humanue«, cmné{b.Dei omni f¡ poteuti; denoln« ipJis decretum in partem optimam � 4cápiemus. Iliud vtiqg pf4?Jfabitur it nobis, vt ne qUd. d culp« noilr« morbus vim fld lced�dtlm,incrámCtúmue 1 �ccipiat.Habes canfam mece tardttatu.Nücreuertor � 4d tuss lueres, qn« mth; mediusfidius extueriit gr ati! p fim£ : vel quod ben!?uol�ntia erga me tu« eM mihi grd. p 'taJ [emper eflicit, vel quod de libro meo quid aati fue t. rit,cogrtoui-: de quo ad id tempus nihil accepera. Eram e. aaem no-n minimum foUicit-�t5,quo pac'1o ex eo affici'i, II _tllr snun: vel audientiu, vellegentium.EtnimírÜ hot g, . temp ore,his{h animorum-opiniónum% diffintionibus, di nihtl tam nobispertimefcendú,quam calumnia eSl,q, tt ism vulgare qutdem videtur effe vuium.s e411íihi, vt e concert stio omnis permoleíla . .jic animi cequitM tutifl� c� mum eH perfugium: quo fum vtifolitt!5,fi quis falfam m mibilitem aut iurgium mtenda: nam. beneuolu caIl. pil gatoribus vItro magnam gratia me debere confiteor. fl1 J2!!¡tYl quod mihi poUit:erü, vel potuu recipú,ua_{fa LUI fum accurate cu tbeologis »estretiln«, vt meü hunc a" jin nimü £qui boni� cofitlant,id ego abs te non mediocri ho, lum ctJpi.ditate expeto.Nihil enim m¡tlo,qullm & fou ,�j ¡nil tus llo tfh hi ... > . L I lJ t 1t 1 1 I I. Y'" íUú h6n6rem, & mjhi mesm pacem ec trttnquílliúte incolume maner e. Pw ere« fauen eti;; or din; illi at lb coUegío,in qun video firm iflima m anchoram jluc1uan tibus (vtnu1'lc eft) fideinoSlrtt- reklltS confiituwn ejfo� Sed bee háEtenm .. ne'h enim dubito,qutn i� officio fun aus fuer� : nihilrfh reliqueru loci nefJJ hortationi;ne!f tdmpnitioni mee. quippe qui non ftudiam filum smo rem� in amititia,fed n�u#atem etiam,& dilegenti:é - after M. f¿.!!:p quidem nomine non miht vni,[ed pror [IS cmnibU6 caras iure opúmo atque amabilú 4ft debu .. De Epifcopo P Itrijienji noiiro zflud ide flntia quod (ft. � Nihil illo homine elegamim:nihifbonarum �rtiü fieri' poj[e amantius: in quibzIf ille ita ceter« fdutor eft, vt pr�cipual1i ramen laudemipfeobtine4t. Eite gaude� tam familiarem) quam tu fcribu,exWere. N (que ¡/lui eft KO�o/bs �ds K OAo/bp, fed ad fommum virum vir ingenio'& dodrtn« prttflans cos adittts habet, quos germana viru« iut patefecit. E1;im ego e�(t. mirabilitet dmo,p)loéJs,id(h ipfeno nefcit:tamen mihi erit,pergr� tum,j¡ tu hoc idem in [ermontb. crebro illi inculcetie; Clfte/a, quei» tuis iuer» pleniflinra amO:ru atfh ofli- cq' funt, ucirco It mepretereantur, vt ne vi:de-ar Aut meu ntmium oblettari laudibu5 aut tu.uUal1dius fo piU5th commemorsre.qusm ingenuitM amiúti£,et n. fora firm a i41n atque conílans neceflitudo poflulat. Il- [ud habeto,tdntttm tibl tribui.( me,quarum& doé1i{ fimo homini, & in offic#s omnibus £rJn!fantiflimo, te" bomine item offic&' doftril1te* fludzofo & peram.mje I.cbfatur. Cui� mei de te iudicij mmqu4 meptofeEt'tJ �ni". '= 1�' 'I A e s A DOL. E l' 13 T. panifthit. Vale.S criptú hú lueris, venit mihi in men- tem requirere ex te, ecquem tu forte iHh;c haberes Ii bmtlibus inffitutum artibus, qui & Latini¡ et Gr.:ecú docendú literú idonBUS e./Je(, idih ipfe projitetur mu .. tzU5. simtiem enim quempi'á ego nattus,libeur eú hu, fat bonae vt opinor )condttioneaccerferem:quodciui .. tM hecnoiir« publico id, vti jieret, decreuit conJilio. VeUem aute cum maxime, qui in ciceronianú flriptÍl exercueuu tjJet,atfb eruditue. Hac in re Ii quid eft mi hi quod pr£jfare," & ciuibm in eo meis prode./fo poJú: peto'ltc, vt ne gr"auerefufciperealiqu'á éur'á, ettein ediIJ cogitatione �onferre. cme enim ji ajfequemur quod cupimm" magnonos ()CS abs te ajfeéfos ejfe bene ficio fumus arbitraturi.'Iterum vale.Carpentordéti. lAC.' SADOLETVS EPISC. Carpent. Gulielmo Bellaio Lang.-eo S. r, D. Cvm hofce piures idm menfes vehementer deteé: de tu« faluu ¡5licitus fuijJem ,t¡ ignoras vbinam ejJes,te in illú Itali£fiurtibus etiam nunc verfariarbi trabar:fummam repenteaecepilt£titiam ex optatoni t�. sduent«, qui ex a,ula Regú nuper hue profeCtU5, fa�uum ac valente te fibi vi fum effi cofirmauit. J2.!!,od ji ita eH, (vt ego [pero & opto )cum mihi ipjigratu lor, tum ago Deo immorttlli gratia-s. Facit enimma« dibtlü iUe amor,quo te iampridem [um complexus, vt I ¡úhil mihi abs te nCfbfecundarum ,nequeaduerforum rerum, eiJe [eiunéfum p��it. f2.!!ftnquam quas tu feú¡ n dM ti,biele resputesncfcio,pr£ter Re¡Í6 fuigloriam t arque ptil 'mi ��: ern lUf ene �i. LIB E:«' I II. /61 #tfJg ifmplitttd�nem. Vidi ensm te in maximis iUú mife r£ It(lli£ turbmibt15 t1eproeellú,non [erentem modo 0- mneis labores,& omnia períeula eonfianter;, ae forti ter:fed sdeuntem etum vltro , & plene expofientem pro tui Regis dignitate att¡ggloria, v fib eo quidem, vt nema [ecundis fuís rebus tá iueund'C ad eomod,um et r ttlitatem foltm perftuatur,quam tu in turbulentu 0"'" afPeris alacriantmo verfobare;, quofidei tue officiof¡;1 fotufacercs. J2.!:!.od etji iure ae merito pro rami h ono re Regis facieb�1ts,tame rarn nbsm te, propeé.h inaudi tum fidei ae vtrtuti« exempium conJPiúentú miraba mur. Nunc aút fi in portum peruec1u6 es, inHituiffitjl (ommor.-:ri inter tuos , et ea' srttum optimarum fluditt. "lui bus a pueritia mirifice jaiffi dediutS, in aliquo OÚO recoieremunáotibs me futurum foáum ciufdem et VB lunttttú,& iudicij.Dedi enim mepenitu; & dicaiti li terii:neCf3 aliud quippi'á iá cogito dies noaes�? quam quemadmodum p'oflim versm & di.gnam C87ifijano bomme immorulituem confoqui: CUitlS rei iudicium, & fruc1um ettem eliquem, velut otij me; primitiM,ce, leruer, Vt fPero,in manibtts es habiturus. Sed non au deo fcribere de his nüe pluribtts,donec [aero, vbi tu Jis) quidagM;, ecquam meiab[entü memoriambeneuole» tiam� conferaes. !2!!od Vt [acus, mihifb aliquando 1ft, liqutd de tui" rebus fcribM,te vebementer etum atfJ:¡'e tiem rogo:imprimüfh tibi vtperfuadeM, nullum vn quam tempus fore, quo tuorum meruorum erga me.e: noflrt£ mutue injignuth heneuotemie.memon« mO",�¡;J fur.Vale.Carpent.XV.C"l.Martii, M.D.XXXV 1.11 L ue e& lb J .A.C. S ADO L. BP I ST. - lAC. SADOLETVS· EPISC. Carp.Gulielmo Bellaio Langeo S. P. D. Non f'utotemeí oblitü ��e,idenim humanittUtul mihi perJPdta & cognit a, & mea conftans erga tevolunw [uJPicari l'erat.Cum entm ego tsntum te diligam,qHanta literis expnmere non poflum"q, meus in te smor omnem l'erborii vim,&orationú copiJ Lon ge vincumon duco PQPe hoe accidere Í11 natura inge .. nua,& lzb,crali,cuiufmodi tu« eft) vt pofteriores in a .. mando ferrep�:r.tfs_ vei», �amobrem ceru« fum m« tibi eJ?e cordi,q-uiadmodum quidem snte« [emper fui. R!!)d aut laeefiit1t5 a me toties per literM,nuUM mibi adhue refcrip feris, Id occupationibus tuú totum ami búo:etji ve! verjiculisábs te-duobUs, vt aliá! tibi firí pJi,poteram eje contentus.qu; mihi amanti, Ct!pienti; de te multum éogit anti,maximili1u11eris loco accidif font. Siquidem in iUu imaginem & ar¡;mi,& ,!i1Zorú ergame tui,copldli et ofculwri mihilietúfiet.Sed qua do id ¡meterlj't,adefi nou« occaJio, qua l1ttUare mi/u be neuolentum tuem Pof}u.I>-aulus Sa dolet.fi'atrÜimeift lills,is qui tibi hss ltterasreddidit, adoüfcens-cHappri me inftituttts arti�us honeft1flímiJ,tt merfhin fiWloco tIS ligitt£í'.Is idl1?prtdem flagrans cupzditate vifondrt.Au 1£ R��i£,& ipjius Regi$ falutadt venerandt{¡g t¡ [uUf}, qua meo nomine, hoc tempore a me pqt��imf,lm dimif Jus efl:quo mea qUO% mtererat,aliqua perferr; ad Re 1"m meu verbis: ex quibus iUe pluribus It/i[ benefic#s ú( in m« tam ,oU;:aú., 4nimum meum "la fe & memo: . Ie r611l , r p t. 1:3 l.l I I II. 163 rt711 etgrtftum cognofcerepoffet.Etenim iam,dudu ve reor mi L.ang ee.n« me ruflicum bommi ití quend'á,& parum vrbanum elTe e�iflimetis, qui officium iuHum mehercule & debitum,ad vos iSfhuc veniendi, et cor ti memetR-egi offerendi tadíu diflulerimSed eius memei ¡aéti oppido qua puderet,ji aliqua in me refideret cui pa,ac non totum hoc crimen [ortsn« fuflineret . .Q!!.ib .. (lut decaufis vffJ:¡adhucretardatusjim�& quMpotifli mu velunm ho£_tcmporeJcunéta ex ipJo Paulo cogno fees. f2.!!. em peto te te Lang (te mi [uaui§im-e" teq, ms gnopere rogo, vt omni tu« humanunte, tun inqua iU� pr£ftante atfJ:¡ egregia, c'ifplec7are.Nihil mihi omnin« ¡acere grat�m potes,qua:n¡ ji in hoc adolefcente quan ... ' ti tu me facia.s,& quidmeacaufa lupiM,óSfendeiú.Is a me habuit inmandatú , vt nihil omntno ageret , nifi de conjilio tuo. �amobrem eum totum foféi.pitU opor tet.et non foi'üm illi introduétor,fod monjlrator etiam fis,& monitor,quomodo,,& quando, aut ad Regem a- � . dirt, aut rcliquM cum res agere &. tr aétare conuem' ... At. Hoc cum mibifeceri« (vt dixi) grzttiflimum : tum tu virtuti & huma;útati tu« feruicru ) quemadmodü quidem fllitm es: ipfum� adolefcentem d(�num & fi de et beneuolenti« tu« etum exp.eriere.N OJ bí e de nup t�s tuisnefl;io quid audittimm, etis(bpleniflimM digni tatM effi inteUeximus. Id ji ita eH .ouod quidem cúpi»: effi,tibi eam rem feliciter & profpere euenire opto: ac . Deum qu£[o, vt eos ex te gi._�na5liberos,qui tibi & vo luptati,& generi tuo fempüern£ lat!di ejJe poflint.J' a 10" . le mi Lallgtfc,& me vt [oles dilige. carpentoraéti. L 2 lAC. t- ti� f to, if Re #$ 164 .Li C . .J.A DOL. EP I ST. IAC.·SA·DOLETVS EPISC. CARP. '-./ Pino Riueníi Epiícopo S. P. D. DIu eIt,quod ¡úiúlad te deá luerannn.non obliuifJ He smutue l1oHY.£,_íed quod cum nihi! haberem � fCriberem ttt.1.lcc7íonedigllú,nul!a-s volu: potius,quam inanes effe mealueru. NUítC vero ctem.re mih: occs fio,& prope dicamnec�(-itM quedam obtuleru ¡¿¡-iben diad te, libe,,¿tfIr hac oportmútate fum v fits. Etázim qtfíbtt; in rebus egere mit» vuleor cum eruditi hommit do(1;rina,tutnamiá fide, tu mihi ftatim occurris ad V-o trunq3aptús, cumúudicium &integritM amemaxi mi 4fímetur. His diebttsab[olueram commentnnum in P fobman X,c..{:me maximo cum lahore afque cura, \ quod mibtfere [aibent: [emper aécidit, vt propter te nuuatem ingenij omnia difficiUima eJ{e videantur. EÚ librul11 cumcuperem communicaetecum, & t:ttmali quot vtris doéUs, vt quam maximee1llendattís in ma nus hominum exiret,dijficultate Ii brertorum fiú retar dams, qUérzmz esi increáibilis in hu loas inopia. I taque lid impreJforcs me uece./Jario contuli.nenunquam qutc quam ederem quod laude dignurn eiJe poJfet Nam cum non irfzflendu1JZ mibi in hoc vno ope¡'e fit ,fed ad alía, Deo bene iuuante, progrediedum: vifum eft fore wile maure intelligere,quid quiffhin hac lucubr atio e mes prima ex me requirnt, vt ex bis.in quibt1� iurenunctt p rehen dar, in ttl&'s po/ibM ceutior & fapientior flam. Hac fPeÓ"fidluú libello exitum permiji,em1'l(h euefl' gio mtji nd te:vtjiuetibiprob/zretur,jingulnrem al1i� mi Letuium ex hominis do{fifiuni,atfJ.¡ amiciflimi -r proba- p fi 11 112 d' q e rt, cr &i lti pr ta 111 eq tio vtl be fe gto qu om 1JifJ¡ reg no riA mn riu P. probationc .uciperemjit!e minus probaretur , Wit ca ftigatione 6- monuis tn poiierum' jierem melior. f2!:!.._� rum vtrunu« it amihi g�at-U¡íl futurum eft, vt vtrum mslim nefciam. V tile eii reprehendi.dim erres: I ucun dulaudari, pr&fertim te laudeto viro.Sedfihi fumus, qui eJ!e debemus , hoc eft veri rec1ifh cult ores .potior eJ!e debet voluptate vtilitss. �amobrem a te peto, id� matorem in modum, vt cum bee noiir« leges ,repe rieslJg aliquid quod tibi non fdtú proúetur,fenfumfh a cru zudiá.f tui aliqua in re oifendat , ne parca.s monere & reprebendere me,jidemé¡g amicitilf,qtúm ti te fan ... c1iflime feruari non dubuo , in hac re mihi pottflimultn pr&fies. Vt enim dic!,ji minus tnhoc volumine , quod um editum ell, at inalijs «d qu« ego m eparo, piun mum mihi & tua eruditio prodent,& «utorit.u. Tibi equüem boc confirmo) 1'JZC in hac ¡¿-nptura ó:lucubrtl uenemesnon tam meamJPec1?1jlé laut!em,qtútn eorli wilitatem,quilegent:jifortei:1 IMC tanta vuicrum u berate, q�ibUJ bodu terrsrum orbis lsborst , 1liquid [erre opis pojJum labenti ism, & gwáttr .rJfe{f¡;c reli� \ gioni ChrifliantZ. f2!!:od optstum etji nl,1Í:u multo eft, quam vt conuenuu meis vinlnu.per quos {amen vult, o�mia qu£cun'l3 vult,& potifl, & potuu fe;nfler om mpotens Deus: qui a pecore p aften do, ¿..., a ./j'eom-oro, regesp()pulo flo & prophetM accerfiuit. CUlU5 ¡¡OS ho nori,& nomirtÍ toto animo inferutentes,f-ttis habitu ri fumt15,fi cui inter legendum no#ra,aut Dei ipli�f.5 0-,_ 1�nia tntucnti» timor fllito m.uo« , aut ncriu: dejide...:, rzum reéle faciendi incejferit. sed de his Já:ü. Tu vt '" L 3 me LIB E R J I I l. 16.1 í 116 I A C. S A DOL. s P I ST. . me dilig tU, ti bi� per fitadeM� te 2t me & coli fummope re,& amari)m.1gnopere 1- te peto. Vale. éarpentora éti,Calend.Mt1.rtq·,M.D.XX_X. - lAC. SADOLETVS EPISC. CARP. Aug.Grimaldo Epi[c.Graíf� S. P. D. O· Mmmbus in relnu tUt.t5 �mor erga me/emetipjim� oHendtt:quod etji nubi eH pereptatu, re & fa au j£pitt5 apparere,quantopere tu me dtligM: tame quod tibinihil ,r.dhuc p�ffum reddere prltter beneuolentism, & memorem pro tui; um pluribus officijs erga me VI) luntstem.aliqu« cura afficior,ne cuiindignm talis vi ri tsnt« erga me fludio effe vulesr. Q.!!od ego a te pe to,vt ne ita credere sntmum inducM. Crebrior tibi,& felicior data eft occajio bene merend: deme J & pro pt--fr amplitudinen} poteli aic, & propter excellenti .. am virtutu. In quo ve¡'o & fides agitur, & officium, & fideli5 smicttie firma coniundto, moti mi'Uies rna lim, quam quoqu/ún eo eifo infert.or. Sed quorfomi fla? Paulus Ji' at'rú filius, quem ego mihi pro filio dut», nuper reuerfiu ad nos, mihi,narrauit, quo p¡tao ftterit acceptus a teivt non [oltan amorem,quo me profeque rú,[ed humsnu aen: etian;l,et ltber dlitatem tu.i,qut [umm« eii.totem �ffuderis in eú: aliquot(h locis e�tde me pufentibus audientibtt5% complurtbte dixeru ) ex qui bus perJPicue pateret, & quantum me amares) & . qua dmiú de me at:hhonorifice non fen ti res ipfe [oW, fd alios etiam wiles [entire atiJJ exuiimete.Hec tu" recentis olJit;ia :qu,e .r.li;js iii piurtmis accumulatll.(tmt, ji óbliuifi;ittttt difiimulare 'Velim)ngrat�u & nefarit�: Ji ver" I lA ( tijil pia, ope ra- LIB E R III I. 167 Ji verbis eompenfo!e,inept¡{5 .{:me exiiltmer, S ed in re dijficiliad CApi en dum wnjHium &. dubia,malui tami fcrtbere adte aliquzd,é?' gratiauibiagere,qu2tll! om nino me vulen mutum.Eas igiturtibietago& habe() qu�m maxinlM)habiturtU�fum fempe«, donee vit« fiJperabo mea. Bt quonum alia mihi non e.ft de te bene promerendi facdtM: illud quod jimare nonntbd pof (emthi videor,fi boc ocium quonuncfiuor, Dczumihi fortunabit,tibi poUieeor:l 'me amnem opersm datur¡¡� 'Vt & tue eximie virtutis, & melt erg a te [umm£ bene eolenti« ae voluntatú , aliquod 110n obflurum iudíeiü prodaturpofteritati.Scd & hocparum es1,& tumul tu maioribm es dignus. Nos temen id quodpoffumils ti benterprltffl!bimus, in quo animustibi noiier, non res ipfo eft JPec1Anda. Vale,& nos amere ne dejine:tibi� perfoade viciflzm,te It me 110n 4111ari folum,fed mira btliter etum obferuariJ& coli.Cilrp.XV.Calen.Oc1, ¡rú M.D.XXIX. �P. lAC· SADOLETl EPISC. CARPENTORACTI EPISTO� LAR V M LIB E R V. lAC. SADOL-ETVS EPISC. CARP. ' Ioan.Saluiato S.R.E.Cardinali,S.P.D. CognVUi exliteru n:eorum,id quod lni�i magn.£ � . voluptati [uit.te Jaluumad vrbem,& ad Pon tijicem Max.reuertiffi: atib vtiná vt virtu: tua mihi plane perJPec1a & prob�ta [emper fiút ,jie habeat 10- L of cum / 161 ra C. S ADO L. E.P I sr. tum his durü temp OTi bus, quo Reip. & ecclefidfliCd� au toruati pOfitt 'eJfe sdiumento, �ad tamen cor;fido fo re,frettts prudentta tu« , & optimi Pontiftcis Jáp i entia atJg copJiliq. Ego dim tu etiamnum in GaUta eJTes,me ' mona ten eo, me t¿hi fcripjijJe, excudi a me nejcio quid in facris litcri5�qp jimulac abfoluijJem,cotinuo tibi mi! fonts ejfem. Idnunc muto, commentsrios videlicet in p[.tlmü XCIII.aliquanto [eruu, quam volebam:quod expeétatio mea quoadfcirem vbinamlocorum coflitif feJJfudium mittendimeü reterdsuit: Na quin tibi in onzni laude dodrin« ae liter arum plurimum tribua, ne tu quide dubunre quicqusm potes. Nofti enim iam diu «ntmut» meum eiia te, él' perpetuum iudicúrln, quod ego cü de ingenio tuo.tum de pr.t_/l�tntiflimis vir tutibtiS,omni4s tus inte,,�ritate & modeliia femperfe á. Q!!te hoc mawr a omam ent« putsnd« [unt, quo ra- rtor« m hoc tempore cernul1tUy.Itat¡h gratii quidii mi , bi fiterit tibi probari lucubrstumem '!te.1m :ji'tamen probandafit. Verum illud quofhgratius, me sbs te ad moneri,ji quid ineru quod reprehenjione dignum ef fe vtdestur. Ten den ti enim mibtad fimiliaalia,admo nuio tu« pr£cepti �n.pofferum , ¿".. doiirine apudme locum obtinebtt.S ed de hoc [ui«. Reliquum esi, quod ego nefcio qusmobrem h£fitem petere a te, cum It tali viro,eodem.jgpatrono ac defenfore tum meo, tum meo TÚ omnium,Ji qua opus jimt,audalter poftulanda Jint: n:o/g t;tmeí1( vr ego arbitrar )me£ modeíiis in peten" dJ jinest{anfiliam. Rabeo [ororis filium de tuo Ferra ¡ rie,�'ifi iopuIo � Paul:mt sscrstum , bene adibda[¡ter n edu" :tu 0- :ia ne ' !id �if In ;od Iti[ LIB E R V. 169 tdttélum,optimiJ{h iniluutum & 11tori[¡us , & lnéri«: qUI mihi cordi vehementer eii, & propter necefiitate fonguinu,& multo magis, quod ex indole bOH:.! virtu tú ac ingenijjJem de fe msximsm omnib.noln« afFert. Is eccl�fi¡,tfticam fe[f;am [ecutus, dedit in facr'á militi ImI nomen, & a me i.tmpridem flreerdotio quod;; do- \ nstu: [uit, V erum pater euu Iotli't.Bt!pti§fa" emus tibi virt!�5,pudor,int�ri,tM,nota efl,ta111 muuorumlibe rorum onere premttur.ut ncquaqua id illifubJidlj'fatú fit. �are cum i-pjius Pauli eL{¿regia índoles, & opti msrum arttum se iuersrum Jltuliu11l, tu domus illius acfamili¡f,nobilit�s digna eft, qua tutu« humanit.u« ac liberalitatecopledarü. Feceris ieiuwrem tua vir-' tute vehementer dignam,ji facerdf)tio alio quodsm ii<t \ ipjius patria iUi deferendo eum iuueru , quo & ftud4i us tolere bones srteis � 6'"" p.1tris Ji' atrumff? oners , qUd!. multa & magr.a font, quest fubleuare. 2.!!:_,od ego it tu« smpluudine vtefficiat fommopere ú/tedo lltfh tm pri�M�fi tibi vtdestur, w eum in tliuu r erraricnfis ec dejii£ cenonicorum � quot vocsnt � coUegtum afcribtU. Erit hoc'mihi ex muuis tute erga me beneuolentie indi cqs msxime gratum,prorji.t5� hononfiann. Tu rero cum iilaí1l familiam boneflaru � in bono�:¡ftatu coño ceueris.tum egregtam illam,qutf de te eii.et de Uta ji;" gulari fopientia acreligiol1e � conjirmari; opinionem: t"mqufun jic ftatUtC.5,faeerdotia, nonadtemeritatJ& «rburium ejjl.tgitantiü,fed ad ornandos homines ido .. neos, & ad bonorum mentes ftudio virtutis ac dodri- na: a cceden dasfJ diJP enfari oportere.Ego./i hoc (vtJJe- L,,5 ro ,a, 17' lA C. S ADO L. E P I ST. ro )tmpetraro,maximo me abs te dfeél'Ü benejiáo, & perpetua debuione grati£ tibi deuiniium ejJe arbttra lor. Vale mi P strone, et patre tuum chariflimum vil'ü meis verbis faluere tube quam plNrimum. Carpent. lAC. SADOLETVS EPISC.,CAR. pent.Ioan.Saluiato Cardinali,S.P .D. . S Aepius mihi um contigit, vt dd te fcribe1'e, diquos ttbi commendans: quod & dudumn: fororu meefi lio feri, cum petij ahí te, vt quoad commode tuo fieri poJfet,aliquo eum [aerdot)» in patria [ua honeftares. Etproxime hú literú,quib. commendsuitibi caufam meorumpopulorum.quorum e:fl mihi falus,& mét£ji dei potiflimum ab Deo credu«. Sed vere hoc 19quar , tuum in me fludium,etpr�:.llatzs in omnioenere huma niw,longe vicu expdlationem mea. sic eum ex meo rum literis inuUigo, 1zuUum tibi dari locum decuren di am oris tui erga me , quin id it a apene pr,olixfc1 effi átU, vt facile appareat, tibi eJfe cords &' voluntntem, & comm en dation em mesm . De quo gratitU úbi ago quanwpo./fum maximtU,Mc]3 vtinsm rejerre p��em: eundem mere ipfa e./[e er,ga te experirere, quem orati« ne pr£ me fero. Sed crede mihi,ji amor,ji culms,fi ob firuantia,ji tumo» plunmaum, earüdemlJ:¡ pr£fla� tifiimarum virtutumpredicatio, aliquampartem ob tinet refel'endt.egratit.e) te nuUum meum officium deJi deraturum, quod proficifciab homi1Jegrat��imo pof fit:ddturum(hme operon.quantum in me erit, vt qu£ tu« jitinte,gritM�quo4ingenium;qu£ virttl$,&' in con ftrtl¡t1Jd� M tuendi$ cliente�J etum abftntittm, & , 'Vete LIB E R V. 17i "merum amic orum fi4es , non pr i£,fens fllum a«, fed etism futura intelligat. Non enim parua lsus ,fed meo quidem iudiao omniü prope maxima: homini po tenti , & nuxim« opibzu prtedito , charam pr£cipue tJfe & bumsmtstem in omni a,-�enda vita,& in tuen;' du amicitijs ftdem�atqg hoc maior,quo rsrtor. l' erum. heilenus de hu: vbertorem enim ea orstionem defide rant. �odadfororú filium,attinet,acápio excufatio nem tuam , & in feruandis promipú vtrtutem animi, conHantiamtjg collaudo, cum sutem poteri«, cum erit tibi commodum, tune de eo cogitabú,ji vo1cs,& ji tibi pro libersliiete tu«, ampleltenda probitM adolefien tu,& ad op)m.1!5 artes ad quas propenfa eii , adzuuan 'da ejJe vtdebitur.De meu quidem populu te rogo art}, obtesior, vt cogitlttionem aliquam fofcipiM.Jncredibi le diEtu eff)qt,lantopere cos dilic_f(am: in qf!o núhi abil iu refertur gratia. Non enim fitam pene falutem mu" . tp.fi [alutihftbent chsriorem. Sed tam en multu iamátt 'dum incámod« affeEtt,& internstiones exterss qUdft exemplum quoddam prteferentes, quidjit fobctquit4- te & dutone Romante ecclejitt viuere:dlgni font, qui b� mstore cum indulgentt« tmperetur. 1 tMJ, e<�o nee tot procuratorum ac iudicum miflio�,nec minasfor m idinesq1 probo,quibus homtnum mentes a uoluntate obtempcrandi p'otius alrducuntur. Ecclejiaflica man fitetudine agendum cum tlli& eft: id quod etum magis puto profttwrmn.ne quo ji tibi videbuur, vt cum fum '1110 �ont�fice loqture , ,aliquidé¡g adme quam primum rl:f;r¡bend¡¿¡l� cures � magnopere It te peto. De meo cd . . � ,�� 172 I A C. s A DOL. E P I S T. , 'vrbem reditu , quem tu iampriámz cxoptare viderM, agnofloequidem bmeuolenusmtuam , Veruntamen wnftrmo tibi,Ji qui: viPiam eIt ,quem fitiftatus mini me pemtes», me cum ejJe. NulLl1n enim rem pOJJum optare de eú rebus, qu£ adfed.mdum ani mum pertine ant quam non mihi pene V!í70 diuina bonus« obtule rito Abftmt opes te me,& eximij tUi bonores.erconcur fits hominum negotiortmz% : qUZbtM ego in rebus nul lam nuquam parum beste V!tiC repoJitam 4Je putmá At muu» adfunt,qucC ego Jlatuo effe potlOra: pax dl1i mi & tranquiUttas, & mens mediocnln« contenta re btts, tum amor ciic10rum qui circum me [unt :tmprimiJ vero jl:udiorum,&r Iuersrum v{)l�pta6, de deledstio qu£ & maxima eH,& Lasm & redsm ad immorts litatem munit vism. Demq?Ji mih: vtte ratio effit ex omnibus V1M eligenM, ed qtJ.it m.came [sceret ¡;tdfa:li custem.non vtdeor ali:rmfuiíJe eledurus, quam bene qUt£ mihifingulari ,Dei beneficio nee opuuntitrtbut» R eil . Q.!ym9brem redeundi ylue quidem meum nulN , conJilium eH.Sed mens eme etvoiuntss [ummo potift a (J' S anc1£ ijlúts [edie bonori & autotit.ate vetiemen ter dedita,tui/¡g imprimi5 peramas:quem ego pan'e� vna t'uu virum clarifim;i,atqJ vni!terfamfamiliáue flram,omni [emper ftudio& ob{eruaiZtia fimzprofecu tus. ,Q!!_fl in [entenn« etism quoitd vtuam permancbo: nee vilo vnqu.anloco, aut (ed!]s a me apcj10lica [,oni e pifcopi,autvos amiciflimi se benefi{}lent�J1mú homini: ojficitml requuui«: V die. V i , Calend . },:i;!rtias M.D.XXXI. , lAC. LIBER � 'n lAC. SADOL. EPISC. eARP. ' Iohanni Saluiato CardinaliS.P.D. -, Vm in omnibus díélú fitflú¿.fJ, qU&! tu pro me vn� tíquam, aut mecum egifli:tum vere in hú prd!cipuc litcrú)qu¡1.6 proxime accepi It te, omnis tu« humanittu patefaa¡J msbi eil, plena amiciflim£ erga me volunt« tis.N am & comprobatto tu« met de Paulo iudicij, ve hementer grattt mihi exutit. Et quod tu eU11!)n-amore tsum , & infamiliaritatem tam libenter receperú,id ql109; intel/igo meo «mori te fuijfe datum. Q!!_'iiquam meum quidem de eo teJlim(mium , illi� aétioni bU!, in genio,modeftia,apud te c()njirmatttm eJ1e fomme gall. . deo. Certé enim aut nemo efl,aut omnino perpauci, quibus meas siitones atqg confilia, eque ac tibi proba t.! eje cupiam: quem ego & propter irJignem. pruden tum , de integ1'itatem, omnt honore cultuf¡g: &proi..i' pter entmum eximium erga me i1Jcredibili qUfldam be neuoienti« profequor,atCJI compledor . f2.!:!._ód sutem [crzbis gratum tibi amefieri, quod nomen tuum meis flriptis concelebrsre jim agc�r�ffu5:11ori eft de eo cur: mibi gratiam debeu . Ego enim id reput�s quod veri eii.ex tUG nomine & commemorattone clariflimiat'h ornatifiimi viri,omni� virtute p rt£jlantiflimi, non pa rum luminu in mea [t;npta deriuatum .fufcepi 1zeJoti� um non tam tui( non enimvirna tu« eget teftibus )qU4 met honoris caufa:at% vr lttere mete, qu�fua ¡ponte obfoletiores fitnt,tu£ 6"V eutontstis , & laudu glori� i�uflrarentur.Nec me tamen obluum exijlimes vdim:·· ezus orAtionú,qu'á hllbuitecum,cut1lul apudnosCar. pen .. 174 lAC. SADOL. EPIST. pentoraél:ieffes. Non enim fiinalio argumcntonunt l'erfor,iUud propterea ebieci, quod tibi oftendera me fofcepturum effi. Sed cum & difficiliusiUud opus, & c-longioru mu Ito temporu exisieret, noiir« sutem feJli nstio amori: mri erga te aliquo indicio ttbi declaranái mor am tsntsm non ferret:ad id elucu bren dum me c'O uerti, � videbatu: tflflture conjici poJfe. A quo temen ipfo &bJemü afPeritate,& tenusutemee valetudi flU aliquandiu fum retárdatu5. Sed repetá curfum, vt opmor : hocq:¡ acrius inflaba & connttsr , quo maio: 'Ilea cupiditMperftciendi ¡atta eft. Tua in mee flro1'ú . }ilium propenia benefica{b voluntá6 gratiflima mihi �fl-: eaq:¡ cumulum affert tuis erga me meriti-s,qttibus iam plurimi« tibi jiU1J obSlrillu-s. Ego tui: lueris feriu$ reJPondi, quod cum te N eapolim profedum ejJe conil« 'ret, de reditu tuo ad vrbem nihil ante hoc tempus au ¿¡cramm. v a« IIII. Cal. Aprilu, M.D.XXXV t. lAC. SAD OLETVS EP!S C. Carpent.Alberro Pío Carporum , Principi, $. P. D. NOUem te exiflimare�aut negligcria jieri mett,aut obliutone noiir« veteris amíúti£ , vr rarM ad te ¿emliterM:non enim ea caufo eil.sed tui fopenumero fumma cum beneuoimti« memoriam recolens J habe, tsmen & temporis.et valttudinu tue rationem.Nam (& duriore; sdbuc res tue, quam tu« virtw & digni ftH poflulabat, inc ¡;epe consntem fcribere retardarut: �n.o bsbentem prt£jertim opu atq¡auxilij aliqtjid,quotl libi pojfem s[ert» .Etinualetudo tu« ita m�hi molefiA / J eilt v, dj s et til e.g et n� nil atl fc re fu L I ! 1! � T. 17f- eil, vtnon tu interdu corpore grauitu 4ffeéto fi!)qu'ttm ego tu« caufa perturbato jim animo. f2.!!_.od cum com- mu11Ú humsnitsti« eii.suorum incommodu commoue ,'i:tum vera beneuolentie proprium,tf,que ec foil. sed te qut.muis iaétrttum fortun« iniuri«, & valetudinu imbecíUttate laboranuni, tu« ramen grauiw fapien tiafh confolatur. Etenim multa tibiin te. ipfo pr£¡id,,, font aduerfu5 teleis cafos comparata,literarum;inge- n&',philofophú" atfh in omnigmerererum agendarii, conjiliorumtjg & cspiendorum & dan do rum pruden- . titt,fummt£1¡¡ sutorusti«. �ibtlJ rebm fit, vt tu in ad -uerjis multo meier appareM, quam in fecundú hi, qui t.xiflirflationem bonam ab hominib. nee dignitate me reri,nee per virtute confeqHi potueruut.Aceidit,qttod r ifle omnium maximo & prttJlantifllmo Regi eonfidll� magn£ cure ejJe qutetem et trenqutlluetem tU4m:qui v.t libcralis ae benejici aga omnes ,jie grati aduerfu. de fe bene meritas fummam ittmdudü laude abtinet, Sed vt brt'e tibi poflüt ejJe [otatio, qu£ 'tt me diaa font, etji qua alia font huiuf"11odi ad firmandü ammum ap taat�ttccomodata,Jic te experir! non dubito,idquotl ego quof;hfacio,in cund« edjilnu humanu, maximum et certiflimum perfugium ejJe Deum.In quo qui rsti« nes & fPes fuM collocsnt J hi placatam in omnifortu na,& letem pft£ÚpUe degum vitam. Equidem quod ad me attinet,eum ipfe quoque faerim multú(ut tuft [cis )fortunúniurijs ineommodilihaffeaus: patrip�8 relillo fllo,in alienM & pene ignotM regiones me.con tulerim:tamen hoc vno fllatio femper m;lxime ji?flC1:Z_ Uf$. 176 lAC. SADOL. EPlST. tatth fum, quqd Deo ceno rept-Jtans noftra CUYtf effe, ceter« ferenda omnia [ortuer &patienter duxi -. �;¿ quid§m ratumem &perjiJafionem medm(Ji tame per fitafio, se non cmifiinta potius fcihiaappelianda efi) vr ne [ola cogttattone,[ed fcriptu etum &'literú v fur parenl: confec: his me1�fibu5 commmtanum quemlam in P fllmü X ell I. ¡uze qUail: laboriose,quo enim me tim t enuuu e51 Ít.!geni!:lnl, hoc mihi m aior in flribendo cura tZC dtlige;¡tia adhibenda eft. Sed ami viderert» p jalmo ilio muit It perJPicm lumina iUJ1itú, & proui dcnti£fummi Dei: st stem sia noftram intuerer ( du bitntione credo,et quaji diffidénúa rerum diuinarum) in timt« & .(cel'erii & hi£refum,ae proptere.! euam el. lsmustem vetut temp efla te iaéfariJufcepi negotium vt qUOM! poJ!em Deo adiuuante, eiiqu« de ipjiv..5 altif fimu coufilfis explu;(trem:per qu£ &verittt5 magu ha mil1ibu$i!1ttccfleí'et:& qui tam aberrajJent avía reéta aditer,fi vdlent.tutum conuerterentur , Q,E}metMI¡t bor,quid'aíijs pr�futurus fit � ignoro:me quidem eerte non parum confolatU:5 eft, valde�confirmauit. Tibi ve ro ipfi quanquam domi tue ifla iti trtt« font, vel vbe rior« etiam,& pr.eftantiora multo, qUte tu in tuu ha bes doéhin£& fapientientitt thefauru recondits, tame vnum volumen pro amicitia duxé eJfe mittendi«: vt fi fortetu alijs curie impeditus, minus hte ip fa cogitare in pri£fentia poJfes, mea fedulitate ¡acilius «dmonete: re .sin hoc nihil ftúJTet neeejfe, ego temen fungerer of ficio dmiciflimi se beneuolentifizmi:néue flrzbere qu�c quam talium rerum,quod non ad mum arbitriú iud," ÚU111� eá� fin de� td gra pe wI ita. inA rni� fu bro dg[i LIB � R v. '71 cium� deferrem. Vate,& nos tui amttntiflimOl dilig' XV. calend.Augufti,M. D.XXX. lAC. SADOL. EPISC. CARPENT .. Rodolpho Pío Epj[c. Fauentie S. P. D.' P oft accepttUlitera-stuM, fjtUvna cum indicelibr� rum tuorum iamdudum ad me mijifti,cu me alre JPondendum parArem ,gratiM� rib; agere infiitue rem, quod laború tantummeacaufofufcepijfes:faélu& interim fum liter« smicorum certior, legationem tibi in GaUiam decretam , te(hprimo quoque tempore iti neru faciendi caufo Roma exuurum eJ!e. f<!!_£ res me tenuit,qu� minus ad te tunc darem litera, v,eritm [cite cet, ne',ji ad vrbem miji./Jem·,!e mini me ibi conuent», meus irrituslabor & inanú diligentia exifteret . Nunc cum arbitror, re( non enim certi quiequam Po.fl�d hae de re cognou; ) 'iam eo perueniffo quo fuerú mifJta:" eáque mU��t'a apud Regem obtre, qUit tibi mandat¿f, \) fint:n�n exiftimaui hoc a me officium iuflum fane & debitum differendum amplius eJJe, quin & fcriberem td te, & tibi qgerem pr� tuo fingula'y; erga me fiud;" gratiM. Eft ensm tu« in me beneuoientta cum alqs fo- pc locuatfh temporibus,tumvero in haceu.ra & cogi tstume copiojiflimiindicú mitt:f.ndi mihi planeperfP' lta:cum ea prltfertim iUud quolJg mdicet , nihilin tu« ,nfigni bibuotbec« fie ribi fepojitum ef!e, quod non idi tnihi commune ej[e velú . .Atque ego quide hoc animtJ {urn, lit liber tilius mecum agi arbitrer,ji quú mecum Ii bros fuos,quam ji diuitiM communicet,quttnto fcilic�r" dgétrin£ & fapienti� � qUllm aur; pr£flantigr & pre- M. ';Pjior [Document text truncated for crawler view.]